فهرست کتاب


عرفان اسلامی جلد دوم(شرح جامع بر صحیفه سجادیه)

آیت الله مکارم شیرازی

علیین کجاست؟

امام (علیه السلام) در عبارات فوق، حمدى را به پیشگاه خداوند عرضه مى دارد که ما را به اعلى علیین، یعنى برترین مقام بالا و والا برساند.
«علیین» جمع «علىّ» (بر وزن ملىّ) در اصل از ماده «علو» به معناى بلندى گرفته شده و معمولاً اشاره به مکان هاى بلند ومرتفع است.
این واژه در قرآن مجید تنها دو بار در سوره مطففین آمده که هر دو اشاره به یک موضوع است؛ آن جا که مى فرماید: (کَلاَّ اِنَّ کِتَابَ الْأَبْرَارِ لَفِى عِلِّیِّینَ وَ مَا أَدْرَاکَ مَا عِلِّیُّونَ کِتَابٌ مَرْقُومٌ یَشْهَدُهُ الْمُقَرَّبُونَ)؛ «چنین نیست که آن ها مى پندارند، به یقین
75
کتاب نیکان در علیین است و تو نمى دانى که علیین چیست، کتابى است نوشته شده که مقربان درگاه خداوند ناظر و شاهد و گواه بر آن اند».(74)
مفسران براى علیین تفسیرهاى مختلفى ذکر کرده اند، ولى از همه مناسب تر این است که علیین به منزله دیوان کل و دفتر کلّى است که همه اعمال نیکان در آن ثبت است و این دیوان کل بسیار والامقام و در مقام قرب پروردگار است.
قابل توجه این که امام (علیه السلام) تعبیر به اعلى علیین مى کند، یعنى بالاترین نقطه علیین و مفهوم این سخن این است که آن دیوان کل داراى مراتبى است؛ بخشى از آن برتر از بخش دیگر است و امام (علیه السلام) تقاضا مى کند حمد او به درگاه پروردگار در آن بخش والاى علیین قرار گیرد.
در ضمن باید توجه داشت که «علیین»، جمع مذکر «عاقل» است که به معناى اشخاص والامقام یا کتاب ها و نامه هاى والاقدر مى باشد و هرگاه علیین را به آن دیوان کل تفسیر کنیم، مفهومش این است که آن دیوان کل نیز مرکب از بخش هاى مختلفى است که همه والاست، هرچند بعضى از بعضى والاتر است (دقت کنید).
76

بخش چهارم

17. وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی اخْتَارَ لَنَا مَحَاسِنَ الْخُلُقِ، وَ أَجْرَى عَلَیْنَا طَیِّبَاتِ الرِّزْقِ.
18. وَ جَعَلَ لَنَا الْفَضِیلَةَ بِالْمَلَکَةِ عَلَى جَمِیعِ الْخَلْقِ، فَکُلُّ خَلِیقَتِهِ مُنْقَادَةٌ لَنَا بِقُدْرَتِهِ، وَ صَائِرَةٌ اِلَى طَاعَتِنَا بِعِزَّتِهِ.

ترجمه
17. حمد و سپاس، خداوندى راست که براى ما خُلق و خوى نیکو را برگزید و از روزى هاى پاک به ما ارزانى داشت.
18. و براى ما این فضیلت را قرار داد که از تمام خلق برتریم و تمام مخلوقات او به قدرتش فرمان بردار ما هستند و به عزتش به سوى اطاعت ما حرکت مى کنند.

شرح و تفسیر