فهرست کتاب


راهکارهای تقویت انگیزه و نشاط

حاج شیخ محسن قرائتی

5. تعاون و همکاری

از عوامل انگیزه بخش، همکاری و همدلی است. بهترین مثال «امر به معروف و نهی از منکر» است. اگر یک نفر منکری را تذکّر داد و دیگری نیز به کمک وی شتافت و نفر سومی هم به یاری برخاست، انگیزه ی نفر اول چند برابر می شود. و بالعکس اگر همکاری و پشتیبانی مردم همراه نباشد، روحیه
1. خودباوری و خودباختگی از دیدگاه امام خمینی، ص 90.
ص:107


و اراده فرد تضعیف می شود.
در تاریخ آمده است که قبل از بعثت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله تعدادی از جوانان مکه هم پیمان شدند و تصمیم گرفتند که از مظلوم در برابر ظالم دفاع کنند. با آنکه آن جوانان کافر بودند امّا چون کارشان انسانی و خوب بود پیامبر صلی الله علیه و آله نیز با آنان هم پیمان و شریک شد.
در اسلام سفارش شده که در کارهای خیر یکدیگر را یاری کنید، ولی در گناه و کارهای خلاف، یاری گر یکدیگر نباشید.(تَعٰاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْویٰ وَ لاٰ تَعٰاوَنُوا عَلَی الْإِثْمِ وَ الْعُدْوٰانِ)(1)
هنگامی که خداوند به موسی فرمان تبلیغ داد، موسی از خداوند درخواست کرد که برادرم هارون را همراه و شریک من گردان.(أَشْرِکْهُ فِی أَمْرِی)(2) زیرا او بیانی فصیح تر از من دارد.(هُوَ أَفْصَحُ مِنِّی)(3)
فرض کنید امام جماعت مسجدی بخاطر سالمندی توان و حوصله ارتباط علمی و عاطفی با نسل نو را ندارد، امّا اگر یک روحانی جوان را در امور فرهنگی و علمی و عاطفی به همکاری دعوت کند، مسجد رونق پیدا کرده و برای نسل نو انگیزه بیشتری برای حضور در مسجد پیدا می شود.
چنانکه اگر شخصی در عید قربان توان قربانی کردن یک گوسفند را ندارد، می تواند با افراد دیگر شریک و گوسفندی را قربانی کنند. در قرآن می خوانیم: عده ای از فقرا با هم شریک شدند و کشتی خریدند و با آن در دریا کار می کردند.(أَمَّا السَّفِینَهُ فَکٰانَتْ لِمَسٰاکِینَ یَعْمَلُونَ فِی الْبَحْرِ)(4)
یکی از حکمت های نمازجماعت و نمازجمعه و نماز عید و مراسم بزرگ
1. سوره مائده، آیه 2.
2. سوره طه، آیه 32.
3. سوره قصص، آیه 34.
4. سوره کهف، آیه 79.
ص:108

حج، همین حرکت دسته جمعی است که انگیزه ها را بالا می برد. آری، تمام امور سخت و مشکل را می توان با همکاری دوستان و بستگان حل نمود.
همکاری و مشارکت اعضای خانواده، همچنین پدری که پسرش را به عنوان شاگرد و همکار خود می پذیرد، انگیزه یکایک آنان را برای تلاش و کوشش بیشتر بالا می برد. قرآن کریم از همکاری حضرت ابراهیم و پسرش اسماعیل در بازسازی کعبه خبر می دهد. در حدیث می خوانیم: یکی از نشانه های سعادت انسان این است که فرزندش همکارش باشد.(1)

6. امر به معروف

امر به خوبی ها، سبب دلگرمی و تقویت انگیزه در نیکوکاران است.
اگر در جامعه مردم یکدیگر را به خوبی ها سفارش کنند،(وَ تَوٰاصَوْا بِالْحَقِّ» و از آن خسته نشده و پایداری کنند،(وَ تَوٰاصَوْا بِالصَّبْرِ)(2) و یکدیگر را به رحم و مهربانی سفارش کنند،(وَ تَوٰاصَوْا بِالْمَرْحَمَهِ)(3) این توصیه های پی درپی و از افراد گوناگون، انگیزه ی کار نیک را بالا می برد.
چنانکه برای تشویق و دلگرمی به ادای واجبی همچون زکات، قرآن به پیامبرش دستور می دهد که هنگام گرفتن زکات از مردم، بر آنان درود بفرست، سپس می فرماید: درود تو برای مردم آرام بخش است.(4)

7. تفریح و ورزش

تفریح و اوقات فراغت در زندگی، موجب نشاط و سبب حفظ انگیزه انسان است. خداوند در تکوین و تشریع به ضرورت تفریح مهر تأیید زده است،
1. کافی، ج 5، ص 257.
2. سوره عصر، آیه 3.
3. سوره بلد، آیه 17.
4. سوره توبه، آیه 103.
ص:109


البتّه ورزش و بازی و تفریحات آرامبخش و سالم که نتیجه اش نشاط باشد، نه بعضی از تفریح هایی که همراه با هیجان و استرس و عصبانیت و ناسزا و کینه و رقابت های منفی و ضرر به جسم یا مال یا هدر دادن امکانات یا همراه با گناه و عوارض دیگر باشد.
کسانی که لابلای کارشان استراحت و تفریح می کنند، کار را با نشاط بیشتری انجام می دهند و کسانی که همواره مشغول کار هستند، نشاط کمتری داشته و کیفیت کار آنان کاسته می شود.
امیرمؤمنان علی علیه السلام فرمود: هرعضوی از بدن استراحتی لازم دارد، «لکلّ عضو من البدن استراحه»(1)
در حدیث زیبایی امام کاظم علیه السلام فرمود: سعی کنید که اوقات شبانه روز خود را به چهار بخش تقسیم کنید: ساعتی برای عبادت و راز و نیاز با خدا، ساعتی برای امر معاش وکسب درآمد، ساعتی برای ارتباط و رفت وآمد با افراد مطمئن و ساعتی برای تفریحات سالم و لذّت های حلال. پس از آن امام فرمود: و با این قسمت آخر است که برای انجام سه قسمت اول نشاط پیدا می کنید.(2)
شاید بتوان گفت از دلائلی که اسلام عزیز برسفر ومسافرت تاکید و سفارش زیاد کرده برای ایجاد نشاط در کار وانگیزه بیشتر است.
در سیره امامان معصوم گردش وتفریح به باغستان ها و مراکز سرسبز طبیعت به چشم می خورد. صفوان می گوید: امام صادق علیه السلام را در باغ برادرش عبداللّه دیدم، از آن حضرت علت حضورش را پرسیدم، امام
1. غررالحکم.
2. مستدرک الوسائل، ج 13، ص 50.
ص:110


فرمود:
«طلب النزهه»(1) برای گردش وتفریح به اینجا آمده ام.
البتّه شوخی و تفریح باید مناسب با کرامت انسانی وبه دور از گناه و معصیت باشد. امام علی علیه السلام فرمود: وای بر کسی که برای خنداندن جمعی، فردی را مسخره کند.(2)
و امام کاظم علیه السلام فرمود: برای خودتان از آنچه که میل دارید بهره ای قرار دهید، ولی با سه شرط: اول اینکه حلال باشد، دوم آنکه با کرامت ومروت انسان سازگار باشد و سوم اینکه اسراف وزیاده روی نشود. در پایان فرمود: با این بهره و نشاطی که به دست می آورید به انجام امور دینی بپردازید.(3)