فهرست کتاب


ظهور ولایت در صحنه غدیر

محمد صفایی

1- تدین به دین ناقص

فقر رازی اشکالی را بدین صورت مطرح کرده است: ممکن است گفته شود: (الیوم اکملت لکم دینکم) اقتضا می کند که قبل از آن روز معین، دین، ناقص بوده، در نتیجه باید ملتزم شویم که پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم بیشترین قسمت عمر شریف خود را با دین ناقص سپری کرد و تنها مدت کمی دارای دین کامل بوده است(141).
صرف نظر از صحت و سقم جواب هایی که او داده و نقض و ابرام هایی که وارد کرده، دو جواب برای این اشکال می توان مطرح کرد:

جواب اول

از نظر شیعه، اکمال دین یک تغییر کیفی در دین است، نه کمی. از این رو ارتباطی با فروع احکام ندارد تا با نزول حکمی از احکام از نقص بیرون آید، بلکه مربوط به تعیین رهبر معصوم پس از رحلت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم است. بدون تردید تا زمانی که دین یا حکومت یا...به فرد وابسته است، با در نظر گرفتن آینده، ناقص است هرچند که نقص فعلی نداشته باشد. زمانی از نقص خارج می شود و کمال پیدا می کند که از وابستگی به فرد خارج شده و به شخصیت حقوقی متکی گردد. در روز نزول این آیه نیز، دین جاوید الهی به صورت رسمی و علنی از وابستگی به شخصیت حقیقی، یعنی پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم - که دشمنان به مرگ او دل بسته بودند - خارج شد(142)و به شخصیت حقوقی عصمت تکیه کرد و بدین ترتیب امید دشمنان به یاس تبدیل شد.

جواب دوم

اگر آیه را بر مبنا و مذاق اهل سنت نیز معنا کنیم باز هم نمی توان گفت: قبل از نزول این آیه، دین، ناقص بوده است؛ زیرا در صورتی می توان چیزی را ناقص شمرد که تامین کننده نیاز فعلی نباشد. مثلا اگر فرش نه متری را در اطاق دوازده متری پهن کنند، می گویند: این فرش، ناقص است یا اینکه اطاق به طور کامل مفروش نشده است. اما اگر همان فرش نه متری را در اطاق نه متری پهن کنند، نمی گویند: ناقص است. چنان که اگر طبیبی بیماری را تحت نظر خود داشته باشد و روزانه هماهنگ با مزاج او دارویش را کم و زیاد کند، نمی گویند داروی دیروز ناقص بود و امروز کامل شد، بلکه هر روز که دارو می دهد، کامل است. نزول احکام و حکم قرآن کریم هماهنگ با نیازمندی های جامعه اسلامی آن روز بود. از این رو هیچ گاه این دین، ناقص نبوده است.
اما نسبت به پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم دین ناقص اصلا معنا ندارد؛ زیرا تدریج در نزول مربوط به امت است و گرنه بر اساس برخی روایات، مجموع حکم و احکام دین، سالی یک بار به صورت دفعی بر آن حضرت نازل می شد. چنان که از آن حضرت نقل شده که به امیر المومنین علیه السلام فرمود: جبرئیل علیه السلام سالی یک بار قرآن را بر من عرضه می کرد ولی امسال دو بار عرضه کرد. دلیلی برای آن نمی بینم جز اینکه اجلم فرا رسیده است...؛ ان جبرئیل علیه السلام کان یعرض علی القرآن کل سنه مره و قد عرضه علی العام مرتین و لا اراه الا لحضور اجلی...(143)
بنابراین، نبی اکرم صلی الله علیه و آله و سلم همیشه متدین به دین کامل بوده است.