فهرست کتاب


ظهور ولایت در صحنه غدیر

محمد صفایی

7- متمم توحید

در دعایی که از امام صادق علیه السلام رسیده و بعد از نماز عید غدیر خوانده می شود، آمده است: بر یگانگی و وحدانیت تو این گونه شهادت مخلصانه می دهم که تو خدایی هستی که غیر از تو معبودی نیست و محمد صلی الله علیه و آله بنده و رسول تو و علی بن ابی طالب، امیر مومنان است و اقرار به توحید، اخلاص در وحدانیت، کمال دین و اتمام نعمت و فضیلت بر جمیع مخلوقات تو است. به راستی که تو گفتی و به حق گفتی که: (الیوم اکملت لکم...). خدایا!حمد و سپاس از آن تو است که بر ما منت نهادی و اخلاص بر وحدانیت خود را به ما عطا کردی آن گاه که ما را به موالات ولی خودت که هادی بعد از نبی منذر تو است، هدایت کردی و به سبب ولایت او راضی شدی که اسلام، دین پسندیده باشد:
فی الدعاء بعد صلاه الغدیر المسند الی الصادق علیه السلام: شهاده الاخلاص لک بالوحدانیه بانک انت الله الذی لا اله الا انت و ان محمدا عبدک و رسولک و علیا امیر المومنین و ان الاقرار بولایته تمام توحیدک و الاخلاص بوحدانیتک و کمال دینک و تمام نعمتک و فضلک علی جمیع خلقک و بریتک فانک قلت و قولک الحق: الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دینا اللهم فلک الحمد علی ما مننت به علینا من الاخلاص لک بوحدانیک اذ هدیتنا لموالاه ولیک الهادی من بعد نبیک المنذر و رضیت لنا الاسلام دینا بموالاته(134)
در این دعا دو نکته قابل توجه است:
الف - امام صادق علیه السلام اقرار به ولایت علی علیه السلام را نه تنها موجب اکمال دین و اتمام نعمت می داند، بلکه آن را متمم توحید و اخلاص معرفی می کند.
این گونه دعاها نشان می دهد که ائمه اطهار علیه السلام نه تنها در سخنان و درسهایشان در صدد تعلیم ولایت و تاکید بر اهتمام به آن بودند، بلکه در دعاهایشان نیز این هدف را دنبال می کردند.

8- حق بزرگ اهل بیت

امام عسکری علیه السلام فرمود: خدای عز و جل با من و رحمت خود، فرایضی را بر شما نوشته است و هیچ یک از فرایض به منظور رفع حاجت او، بر شما واجب نگردید، بلکه رحمتی از جانب او - که معبودی جز او نیست - برای شماست تا پاک از ناپاک تمیز داده شود آنچه در سینه های شماست، بیازماید و آنچه را که در قلبهای شماست، پاک گرداند و شما در رسیدن به رحمت او از یکدیگر پیشی بگیرید و جایگاهتان در بهشت بر یکدیگر برتری و تفاضل پیدا کند. از این رو حج، عمره، اقامه نماز، پرداخت زکات، روزه و ولایت را بر شما واجب کرد. و دری برای شما قرار داد که از آنجا به فرایض برسید و کلیدی برای رسیدن به راه او باشد (این در همان در ولایت است). اگر محمد صلی الله علیه و آله و اوصیای او - که از فرزندانش هستند - نمی بودند، شما همانند چهار پایان، حیران و سرگردان می بودید و هیچ فریضه ای از فرایض الهی را نمی شناختید (تا به برکات آن برسید). آیا می توان از غیر دروازه، وارد قریه ای شد؟ (ولایت دروازه رحمت الهی است که از غیر این راه نمی توان وارد آن شد). پس از آن که خدای سبحان بر شما منت نهاد و اولیای بعد از پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله را نصب کرد فرمود: امروز دین شما را کامل کردم...
قال الحسن بن العسکری علیه السلام: ان الله عز و جل بمنه و رحمته لما فرض علیکم الفرائض لم یفرض ذلک علیکم لحاجه منه علیه، بل رحمه منه الیکم، لا اله الا هو لیمیز الخبیث من الطیب، و لیبتلی ما فی صدورکم، و لیمحص ما فی قلوبکم، و لیتسابقوا الی رحمته، و لتتفاضل منازکم فی جنه. ففرض علیکم الحج و العمر و اقام الصلاه و ایتاء الزکاه و الصوم و الولایه و جعل لکم بابا لتفتحوا به ابواب الفرائض و مفتاحا الی سبیله و لو لا محمد (ص) و الاوصیاء من ولده کنتم حیاری کالبهائم لا تعرفون فرضا من الفرائض و هل تدخل القریه الا من بابها، فلما من الله علیکم باقامه الا من بابها، فلما من الله علیکم باقامه الاولیاء بعد نبیکم صلی الله علیه و آله قال الله عز و جل: الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دینا(135).
از این حدیث معلوم می شود که تکالیف الهی برای تکامل بخشیدن به انسان و شکوفا کردن استعدادهای او است و اگر پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و اهل بیت او علیه السلام نمی بودند، بشریت در حیرت، سرگردانی، توحش و بربریت باقی می ماند.
چند بت بشکست احمد در جهان - تا که یارب گوی گشتند امتان
گر نبودی کوشش احمد تو هم - می پرستیدی چو اجدادت صنم
این سرت وارست از سجده صنم - تا بدانی حق او را بر امم مررت مر سرت را چون رهانید از بتان - هم بدان قوت تو دل را وارهان(136)

9- عید واقعی

گروهی از یهودیان به عمر گفتند: شما آیه ای در کتاب آسمانی خود قرائت می کنید که اگر چنین آیه ای بر ما یهودیان نازل شده بود ما آن روز را عید می گرفتیم. عمر گفت کدام آیه منظورتان است؟ گفتند: آیه (الیوم اکملت...). عمر گفت: به خدا قسم! می دانم که این آیه در چه روز و ساعتی بر پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم نازل شد. این آیه شامگاه عرفه، در روز جمعه ای فرو فرستاده شد:
قالت الیهود لعمر: انکم تقراون آیه فی کتابکم لو عینا معشر الیهود نزلت لا تخذنا ذلک الیوم عیدا. قال: وای آیه؟ قالوا:الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتیقال عمر: و الله انی لا علم الیوم الذی نزلت علی رسول الله صلی الله علیه و آله فیه و الساعه التی نزلت فیها، نزلت علی رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم عشیه عرفه فی یوم جمعه(137).در روایت دیگری که سیوطی نقل کرده، پس از اشاره به انجام با شکوه مناسک حج و ممنوعیت شرکت مشرکان در این مراسم، آمده است: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم پس از نزول این آیه هشتاد و یک روز زنده ماند: مکث رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم بعد نزول هذه آیه احدی و ثمانین یوما ثم قبضه الله الیه(138). از این جمله معلوم می شود که مراد از روز عرفه در این دو روایت، عرفه سال آخر عمر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم است، در حالی که طبق آنچه در بخش اول و ذیل حدیث شماره گذشت در روز عرفه سال دهم هجرت، حادثه بااهمیتی رخ نداد؛ زیرا ممنوعیت ورود مشرکان به مسجدالحرام و ممنوعیت طواف به صورت برهنه در سال نهم هجری اعلام شد، سایر مقدماتی که زمینه آن حج با شکوه را فراهم کرد، نظیر فتح مکه، صلح حدیبه و...در سال های قبل واقع شد. بنابراین طبق این احادیث، شان نزول آیه اکمال در سال نهم و هشتم و...واقع شده است. بدین ترتیب ناقلان این گونه احادیث باید بگویند: بین آیه و شان نزول آن یک سال فاصله شده است. افزون بر این، چنان که گذشت(139)حج بدون امام معصوم، هرگز مایه یاس دشمن نمی شود.