فهرست کتاب


گفتار امیرالمؤمنین علی (ع) جلد دوّم همراه با ترجمه فارسی هدایة العلم و غررالحکم

سید حسین شیخ الاسلامی

خویشتن دار

1- خویشتن دار کسی است که از گناهان بپرهیزد، و پاکیزه کسی است که از عیبها پاکیزه باشد.
2- خویشتن داران نفسهایشان پارسا، حاجتهایشان سبک، و خیراتشان امید داشته شده، و بدیهای آنها ایمان داشته شده است.
3- پرهیزکاران نفسهایشان قانع، و خواهشهایشان مرده، و صورتهای آنان شکفته، و دلهایشان اندوهگین است.
4- ترسناکان از خدا کردارهایشان پاک، و چشمهایشان گریان، و دلهایشان ترسناک است.
5- شخص پرهیزکار خواهش او مرده، خشمش فرو خورده شده در وسعت و فراخی بسیار سپاسگزار، و در ناخوشی ها بسیار شکیباست.
6- براستی که خویشتن داران (و پرهیزکاران) هر سخاوتمند، بازایستنده از حرام، نیکوکاریست.
7- براستی که افراد باتقوی دنیای حاضر و آخرت را برده اند (یعنی از هر دو بهره مند گشته اند) با اهل دنیا در دنیایشان شریک شده، و اهل دنیا در آخرت آنان شریک نخواهند شد.
8- افراد باتقوا دلهایشان محزون و غمگین، و از بدیهاشان مردم در امان خواهند بود.
9- فرد باتقوا قناعت کننده، دوری کننده از محرمات، پارسا و پاکدامن خواهد بود.
10- طریقه و رویه پرهیزکاران، غنیمت شمردن مهلت، و توشه برگرفتن برای کوچیدن است.
11- در حقیقت رستگار گردیده پرهیزکار بسیار خاموش.
12- برای فرد باتقوا راهنمایی است در راه راست و درست، و باز ایستادنی از فساد، و حرصی است در اصلاح معاد و روز بازگشت.
13- برای شخص باتقوا سه نشانه است: خالص گردانیدن عمل، و کوتاه کردن امید، و غنیمت شمردن مهلت.
14- اگر اینکه آسمانها و زمین بر بنده ای پیوسته بر یکدیگر باشند (که راه خروجی در آنها نباشد) آنگاه آن بنده از خدا بترسد (و تقوای الهی را پیشه خود سازد) خداوند برای او راه بیرون شدنی قرار خواهد داد و او را از جائی که گمان ندارد روزی می دهد.
15- هر که خویشتن داری کند سالم ماند.
16- کسی که تقوا داشته باشد (حال خود را) اصلاح نماید.
17- کسی که تقوای الهی داشته باشد خدا او را نگاه دارد.
18- هر که دلش ترسناک باشد (و تقوای الهی را پیشه خود سازد) حسد در آن داخل نشود، (و یا هر که از دل و یا بر دل خود ترسد حسد را بر آن داخل ننماید چون مرکز حسد دل است).
19- هر که از پروردگار خود ترسناک باشد گرامی خواهد بود.
20- هر که از خدا بترسد پیروزی یافته و توانگر گردد.
21- هر که پرهیزکاری را شعار دل خود قرار دهد عملش پیروزی یابد.
22- هر که از خدای سبحان بترسد خداوند برایش از هر اندوهی گشایشی و از هر تنگی محل خروجی قرار دهد.
23- هر که تقوای الهی را پیشه خود سازد خداوند او نگهدارد.
24- احدی پرهیزگار نگردد جز آنکه خداوند محل بیرون رفتن او را (از هر تنگی و بلا) آسان خواهد نمود.
25- پرهیز کننده از گناه مانند انجام دهنده خوبی است (در اجر و ثواب و نقش او در جامعه).
26- پادشاهان بهشت افراد باتقوا و مخلصانند.
27- (تتمه کلامی است که حضرت درباره اهل تقوا و غیر آن فرموده چنانکه از خطبه / 232 نهج البلاغه استفاده می شود) و رانده شده اند بسوی بهشت (و روانه خواهند گردید) و رانده شده اند به سوی بهشت (و روانه خواهند گردید) دسته دسته آنانکه از پروردگارشان می ترسند در حقیقت از عقاب ایمن گشته، و از عتاب و سرزنش بریده، و از آتش دور گشته و آن سرا به آنان آرامش بخشیده، و از منزل و قرارگاه خود خوشنود باشند.

به امید خدا بودن

1- توکل بر خدای تبارک و تعالی برای کسی که اعتماد بر او کند کفایت شریفی است.
2- توکل بیزاری جستن از حول و قوت، و انتظار کشیدن آنچه را که بیاورد آن را تقدیر الهی.
3- بر تو باد به دوری از اینکه اعتماد کنی بر آنچه برای نفس خود برگزینی، زیرا که اکثر پیروزی در آن چیزیست که گمان آن نرود (یعنی در کارها باید بر خدا توکل کرد، نه بر گزینش های نفس).
4- ریشه نیروی دل توکل بر خدا داشتن است.
5- براستی که نیکوئی توکل همانا از راستی یقین است.
6- توکل بر خدا کارگزاری همه امور است.
7- توکل بر خدا سرمایه است.
8- توکل (و اعتماد به خدا) بهترین ستون است.
9- توکل حصار حکمت است.
10- واگذار کردن امور به خدا و بر او تکیه کردن برترین عمل است.
11- توکل بر خدا از قوت یقین است.
12- به نیکوئی توکل بر خوبی یقین داشتن استدلال می شود (یعنی نیکوئی توکل دلیل یقین خوب است).
13- بر خدای سبحان توکل نما، زیرا که او در حقیقت متکفل کارگزاری توکل کنندگان بر او خواهد بود (چنانکه در قرآن فرموده: و من یتوکّل علی اللّه فهو حسبه هر که بر خدا توکل کند او کفایت کننده اوست طلاق / 3).
14- نیکوئی توکل بنده به خدا به اندازه اعتماد اوست به او.
15- از توکلت تو را بس خواهد بود اینکه برای روزی خود مجری جز پروردگار سبحان نبینی (فقط او را روزی رسان دانی).
16- در توکل است حقیقت یقین داشتن.
17- کسی که (بر خدا) توکل نماید کفایت شود.
18- هر که توکل کند اندوهناک نگردد.
19- هر که بر خدا توکل نماید کفایت شود.
20- هر که بر خدا توکل نماید خداوند او را کفایت می نماید.
21- هرگز برای نفس خود توکلی قرار مده مگر بر خدا، و برای تو امیدی نباشد مگر خدا.
22- هر توکل کننده ای کفایت شده است (یعنی خدا او را کفایت خواهد نمود).
23- توکل کننده (به خدا) باش تا (امورت برگزار شود و) کفایت شوی.
24- برای توکل کننده رنجی نیست (زیرا کارهایش را به خدا واگذار می کند).
25- هر که (به خدا) متوکل باشد یاری (خدا را) از دست ندهد.
26- هر که بر خدا توکل نماید از بندگانش بی نیاز خواهد شد.
27- هر که بر خدا توکل نماید کفایت شده و بی نیاز گردد.
28- هر که بر خدا توکل نماید برای او سختی ها آسان گردد.
29- هر که بر خدا توکل نماید شبهه ها (اموری که در آن اشتباهات باشد) برای او روشن شده، و مؤنات و اخراجات کفایت گشته و از تبعات (عاقبتهای بد) ایمن گردد.
30- هر که بر خدا توکل کند برای او مشکلها و سختی ها نرم گشته، و اسباب برای او سهل گشته، و در وسعت و کرامت فرود آید.

فرزند

1- فرزند شایسته نیکوترین دو یاد است (یکی یاد از خود آدمی و دیگر یاد بوسیله فرزند).
2- فرزند یکی از دو دشمن است (یکی دشمن معروف و دیگر خود فرزند).
3- بدترین اولاد فرزندی است که با پدر و مادر بد رفتاری نماید.
4- از دست دان فرزند سوزاننده جگر است.
5- مرگ فرزند شکافی است در جگر (زیرا از خون آن منشأ گرفته سوزش هم در آن پدیدار گردد).
6- فرزند بدشرف (و بلندی مرتبه) را خراب کرده، و پیشینیان را عبیناک می گرداند.
7- فرزند بد پیشینیان را آلوده کرده، و باقیماندگان را فاسد خواهد ساخت.
8- فرزند بد سلوک، رنج، و شوم خواهد بود.