فهرست کتاب


گفتار امیرالمؤمنین علی (ع) جلد دوّم همراه با ترجمه فارسی هدایة العلم و غررالحکم

سید حسین شیخ الاسلامی

یافتن

1- یافتن مطالب و ادراک آن تسلّی است.

درد

1- هر که دردی را که به سه روز است رسیده کتمان کند و به سوی خدای سبحان شکایت برد خداوند سبحان شفا دهنده او خواهد بود.

دوستی

1- دوستی خود را گرامی دار، و پیمان خویشتن را نگاهدار.
2- دوستی (یا در کارها شتاب نکردن و تأمل و فکر و درنگ نمودن) یمن و برکت است.
3- هرگاه محبت و دوستی می کنی پس بسیار مکن.
4- هرگاه دوستی ثابت و پا برجا شد صله و عطای یکدیگر و یاری لازم خواهد شد.
5- بوسیله دوستی کردن (یا دوستی به سبب بخشش و احسان چنانکه روایت شده بالبخل تکثر المسبّة ) محبت حاصل گردد (یعنی تا انسان با کسی دوستی نکند رفاقت بدست نیامده، یا اگر آمده باشد همیشگی نیست، تحصیل آن و پایداریش بسبب دوستی و شرایط دوستی خواهد بود).
6- افزونترین مردم از نظر منت (به این معنی که انسان ممنون او باشد) کسی است که ابتداء کند به دوستی، و دوستی را او برقرار سازد.
7- شتابان ترین دوستی ها از جهت بریدن دوستی های مردم بد است.
8- براستی که دوستی امری است که اظهار آن به زبان می شود، و محبت و دوستی واقعی امری است که اظهار آن را چشمها (یا دیدن به چشم، و از بعض مفسرین نقل شده که گفته است: محبت میل دل است و از (حبّ) به معنی دانه مشتق شده که استعاره کرده اند آن را از برای حبه دل یعنی سویدای آن، و بعد از آن اشتقاق کرده اند از آن (حبّ) را به اعتبار اینکه بحبه دل رسیده و قرار گرفته در آن).
9- دوستی و مهربانی خویشاوندی است.
10- دوستی و محبت نسبت است. (چنانکه مشهور است القریب من تقرب لامن تنسب یعنی خویشاوند نزدیک کسی است که از راه دوستی نزدیکی جوید نه کسی که نسبت نسبی داشته باشد).
11- دوستی نزدیکترین نسب است.
12- دوستی نزدیکترین خویشاوندی است.
13- دوستی خویشی به دست آمده است.
14- با مردم دوستی نمودن سر عقل است (چون بسیاری از امور دنیا و آخرت بر آن مترتب خواهد گردید).
15- دوستی در راه خدا نزدیکترین خویشی است.
16- دوستی در راه خدا از پیوند خویشی محکمتر است.
17- با جلب دوستی (مانند احسان و مهربانی و فروتنی) محبت تأکید یافته و دوستی محکم خواهد گردید.
18- سه چیز است که سبب دوستی می گردد: دین داری، فروتنی و سخاوت (که هر سه موجب دوستی خدا و خلق خدا خواهند بود).
19- سه چیز است که سبب دوستی خواهد شد: حسن خلق، و حسن مدارا و همواری، و فروتنی.
20- بهترین برگزیدن دوستی کردن با نیکان است.
21- رأس عقل دوستی نمودن با مردم است.
22- بسا اظهار دوستی کننده ای که متصنّع و ظاهرساز باشد (یعنی دوستی او واقعیت نداشته باشد).
23- دلها را از دوستی ها بپرسید (یعنی دوستی هر که را خواهید به دل خود رجوع نمائید) زیرا دلها شاهدهائی هستند که رشوه را نمی پذیرند.
24- درستی دوستی از گرامی بودن عهد و نیکو رعایت کردن آنست.
25- در تنگی و سختی نیکویی دوستی آشکار می گردد.
26- هر دوستی که بر غیر ذات خدا بنا نهاده شده گمراهی است و اعتماد بر آن محال است.
27- برای دوستی نگهدارانده باش، هر چند نگهدارنده ای نیابی.
28- هر که دوستی او خالص باشد نازش کشیده می شود (یعنی مردم نازش را می کشند).
29- هر که با کم عقل دوستی کند تنگ عقلی خود را ظاهر کند.
30- هر که تو را برای کاری دوست داشته باشد (نه برای خدا) در وقت انقضاء آن (و پس از انجام کار) پشت نماید.
31- دوستی به چیزی مانند سخاوت و حسن خلق جلب نخواهد گردید.
32- دوستی را خالص ننموده کسی که (در وقت نیاز) نصیحت نکرده (و یا ناصاف است).
33- دوستی صاحبان دین (چون برای خداست) بریدنش کُند، و ثبات و بقائش جاوید است.
34- دوستی احمق (کم عقل) مانند درخت آتش است که بعض آن بعض دیگر را می خورد (و در نتیجه تمامش می سوزد، احمق هم کاری می کند که رفیقش تا آخر بسوزد که نتواند سر بلند کند).
35- دوستی احمقان زائل می شود، چنانکه سراب (آب نمای بیابان) زایل گردد و پخش و گشوده می شود چنانکه ابرهای تنک مانند دود روی زمین پخس می گردد.
36- دوستی نادانها (قابل اعتماد نبوده زیرا) حالات آن تغییرپذیر و زود انتقال است (با کوچکترین چیزی دوستی را از دست می دهد).
37- دوستی عوام (عامه مردم و اکثر آنها) بریده می شود مانند بریده شدن ابر، و زائل می گردد چنانکه سراب (آب نما در بیابان) زائل می شود.
38- دوستی پسران دنیا به سبب بریده شدن اسباب آن (غرضهای دنیوی که دوستی آن برقرار شده است) بریده خواهد شد.
39- دوستی پسران آخرت پاینده خواهد بود به جهت پایندگی سبب آن (که خدا باشد).
40- هر که را دوست می دارید در راه خدا دوست دارید، و هر که را که دشمن می دارید او را در راه خدای سبحان دشمن دارید (یعنی دوستی و دشمنی خدا جر برای خدا و در راه او غرض دیگری نداشته باشد).
41- دوستی خود را بر کسی که وفائی برای او نیست بکار مبر.
42- در دوستی کسی که (حقیقت باطن) کشف نکرده باشی او را رغبت مکن.
43- با کافر دوستی نکنید، و با نادان مصاحبت ننمائید.
44- بر دوستی کسی که به عهد و پیمانش وفا کند اعتماد مکن.
45- دوستی خود را در وقتی که جایگاهی برای آن نمی یابی عطا مکن (یعنی باید کسی که با او دوستی می کنی اهلیت داشته باشد).
46- هیچ حریص بر اصلاح کسی (و هیچ دلسوزی) مانند دوست نصیحت کننده نیست.
47- دوستی نمی کنند اشرار (افراد بد) مگر با مثل و مانند خود (و یا با اشرار دوستی نکنند مگر اشتباه آنها).
48- غبطه برده نخواهد شد دوستی کسی که برای او دینی نیست (و یا نباید به دوستی کسی که دینی برای او نیست خوشحال گردید).
49- دوست وفادار از نگهبانی خود (نسبت به آنچه منافات با دوستی دارد) منتقل نخواهد گردید، هر چند دور شود (و نسبت به او اظهار بی میلی شود و او را طرد کنند).
50- دوستی بر عدم انصاف (که آدمی انصاف به کار نبرد) پاینده نماند.
51- سزاوار این است که غنیمت شمارنده دوستی احمقان اهانت شود (و خوار و ذلیل بحساب آید).
52- سودمندترین گنجها دوستی دلهاست (که انسان را دوست داشته باشد، شاید از این جهت باشد که دارای عامل آنست که عبارت باشد از ایمان و عمل صالح، چنانکه در قرآن فرموده: انّ الّذین آمنوا و عملوا الصّالحات سیجعل لهم الرّحمن ودّاً مریم/96 براستی کسانیکه ایمان آورده و عمل شایسته انجام داده اند زود است که خداوند رحمان برای آنها دوستی قرار دهد، و از حضرت صادق (ع) روایت شده که سبب نزول آیه این بود که امیرالمؤمنین علی (ع) نزد رسول خدا نشسته بود، حضرت فرمود: یا علی بگو: أللّهم اجعل لی فی قلوب المؤمنین ودّاً خدایا برای من در دلهای مؤمنین دوستی قرار ده، خداوند این آیه را فرو فرستاد. شرح غرر خوانساری ج 2 ص 394).
53- دوستی یکی از دو خویشی است.
54- دوستی در راه خدا کاملترین دو خویشی است.
55- دوستی میل کردن دلهاست به یکدیگر در الفت و آرام روحها (یعنی دوستی آنست که میل قلبی و آرام نفسانی میان دو کس باشد نه مجرد ربط ظاهری و شاید این روایت اشاره به گفتار پیامبر بزرگ اسلام باشد که طبق نقل بزرگان فرموده الارواح جنود مجنّدة فما تعرف منها ائتلف و ما تناکر اختلف نفسها لشکرهائیند تربیت شده پس آنچه آشنا با یکدیگر بوده اند الفت داشته، و آنچه یکدیگر را نمی شناختند اختلاف دارند).
56- نزدیکترین نزدیکی دوستی دلهاست.
57- دورترین دوری دوری دلهاست.
58- دوری کن از اینکه دشمنان خدا را دوست داشته، یا اینکه دوستی خود را برای غیر اولیاء خدا صاف گردانی زیرا کسی که دسته ای را دوست دارد با آنها در قیامت محشور خواهد گردید.
59- برای خدای سبحان دوستی کن بوسیله رغبت در آنچه نزد اوست، (از اجر و پاداش).
60- بسوی مردم به سبب بی رغبتی در آنچه در دستهای ایشان است دوستی کن (یعنی طمع در آنها مکن) تا به دوستی از سوی آنان پیروزی یابی (یعنی تا تو را دوست دارند چون که بی طمعی).
61- چگونه مدعی دوستی خداست کسی که در دلش حب دنیا قرار گرفته است؟!
62- صاف نمی باشد دوستی با بی ادبی.