فهرست کتاب


گفتار امیرالمؤمنین علی (ع) جلد دوّم همراه با ترجمه فارسی هدایة العلم و غررالحکم

سید حسین شیخ الاسلامی

نیابت

1- چون تو نائب شوی پس جدّ و جهد کن (چون در نیابت مشغول الذمه خواهی شد باید کوشید تا فارغ الذمه گردی).

رسیدن

1- هر کس (به جاه و مقام یا به دولت و مطلبی مهم) برسد سربلندی کند.

نیت و قصد

1- نیت شایسته یکی از دو عمل است.
2- افزونترین ذخیره ها نیکوئی نیت و صفات و ملکات است.
3- نزدیکترین اندیشه ها به پیروزی برگردنده ترین آنهاست به صلاح و درستی (یعنی هر چه نیت درست بود پیروزی نزدیکتر خواهد شد).
4- رساترین چیزی که بوسیله آن رحمت ریزان می شود آنست که برای همه مردم رحم و مهربانی در خاطر داشته شود یا داشته باشی (نقل شده که پادشاهی عبورش به مردی افتاد که شیر گاو می دوشید از او پرسید وضع چطور است؟ آن مرد گفت: خیال می کنم نیت پادشاه در حق رعیت برگشته است، پرسید از کجا معلوم است؟ گفت: برای اینکه شیر گاو من چند برابر بوده، هر وقت نیت پادشاه به بدی میل کند نعمت از ما گرفته می شود).
5- براستی که خدای سبحان در نزد نیت و قصد هر صاحب نیتی، و گفتار هر گوینده، و عمل هر عمل کننده ایست (یعنی حق تعالی به تمام حالات دانا و حاضر است).
6- براستی که نیت را از فساد خالص گردانیدن بر عمل کنندگان از طول اجتهاد (و بذل طاقت و زحمت) سخت تر است (و لذا روایت شده: نیة المؤمن خیر من عمله چون خلوص مهم است، و آنهم مشکل است و اگر حاصل شد، افضل الاعمال احمزها می شود، که هر چه رنجش بیشتر گردید افضل خواهد بود).
7- براستی که خداوند سبحان دوست دارد که قصد و اندیشه آدمی در حق مردم نیکو بوده، چنانکه دوست دارد نیت او در طاعت خدا قوی و خالص (از شک و شبهه و ریا) باشد.
8- عملها ثمره و میوه های نیت هاست (ممکن است عملی به حسب ظاهر خوب باشد، اما چون نیت ناپاک است عمل هم ناپاک گردد).
9- قصد و نیت اساس عمل و زیر بنای آن خواهد بود.
10- نیکو کردن نیت (و قصد کارهای خوب) موجب ثواب خواهد شد.
11- هرگاه قصد فاسد گردید بلاء واقع خواهد شد.
12- با حسن نیتها مطالب بر آورده می شود.
13- نزدیک شدن بنده به خدای سبحان به سبب خالص گردانیدن نیت اوست.
14- خالص گردانیدن نیت و قصد از فساد (و آن را محض رضای خدا قرار دادن) سخت تر است بر عمل کنندگان از طول اجتهاد (یعنی عملهای پی در پی که در آن زحمت بسیار کشیده شود، زیرا اصل همان قصد است وقتی برای غیر خدا بود به اندازه سر سوزنی ارزش ندارد).
15- نیت و قصد نیکو راهنمای طهارت مولد است (و یا کسی که نیت او نیکو باشد نشان حلال زادگی است).
16- نیت نیکو سبب رسیدن به مراد است.
17- حسن نیت زیبائی نهانیهاست.
18- نیکوئی قصد از سلامتی نهان است (نهان نشانه حسن باطن خواهد بود).
19- چه بسا قصدی که از عمل نافع تر است، (زیرا ممکن است در عمل ربا توأم گردد ولی قصد قلبی است ریاء در آن راه ندارد، و لذا از پیغمبر اکرم (ص) نقل شده: نیة المؤمن خیر من عمله و نیة الکافر شر من عمله و کل یعمل علی نیته یعنی قصد مؤمن بهتر از عملش و نیت کافر بدتر از عمل او و هر فردی طبق قصد خود کار می کند، علماء برای این حدیث چنانکه گذشت حدود دوازده معنی نموده اند طالبین به کتاب مصابیح الانوار ج 2 / 57 مراجعه نمایند).
20- بدی نیت و قصد بد دردی است پنهان.
21- به اندازه قوت دین خلوص نیت می باشد.
22- در هنگام فساد نیت و قصد برکت مرتفع می گردد (چنانکه درباره پادشاهان حکایتهای فراوان در این زمینه نقل شده است).
23- در خالص گردانیدن نیتها پیروزی و موفقیت در کارهاست.
24- اگر نیتها خالص شوند عملها پاکیزه خواهند شد.
25- هر که نیت را بد نماید از امید منع شود (یعنی به آرزو نخواهد رسید).
26- هر که نیت را خالص گرداند از دنیّه (اخلاق زشت و افعال ناشایست و از مناهی و منکرات) دوری جوید.
27- هر که قصد و نیت او نیکو باشد ثوابش بسیار، و زندگانی او خوش، و دوستی او واجب و یا ثابت خواهد بود.
28- هر که قصد و نیت او نیکو باشد توفیق او را مدد کند.
29- رسیدن مرد (آدمی) به هر چه که آن را از خوشی زندگانی، و امنیت راه او، و فراخی روزیش می رسد به سبب نیکوئی نیت او، و وسعت خلق او خواهد بود.
30- عملی نیست برای کسی که برای او نیتی نیست.
31- نیتی نیست برای کسی که عملی برای او نیست.
32- هر که عقد (و نیت و قصد) او بد نایاب شدن (و مرگ) او شاد گرداند.