فهرست کتاب


گفتار امیرالمؤمنین علی (ع) جلد دوّم همراه با ترجمه فارسی هدایة العلم و غررالحکم

سید حسین شیخ الاسلامی

مروّت و مردانگی

1- مردانگی یا انسانیت دوری کردن مرد است از آنچه او را زشت کند، و کسب کردن اوست آنچه را که او را زینت دهد.
2- مردانگی (یا آدمیّت) دادگری است در حکومت، و در گذشتن با توانائی، و مساوات و مواسات در اموال با هر که معاشرت نماید (یا در زمان نیاز و پریشانی).
3- مردانگی پراکنده کردن احسان، و پذیرائی از مهمانان است.
4- مردانگی یا آدمیت اسمی است که جامع همه فضائل و محاسن می باشد.
5- برترین مردانگی (یا آدمیت) نیکوئی برادری است (به این معنی که بطور کامل حقوق برادری را مراعات نماید).
6- بهترین مروت نگهداری دوستی، و رعایت لوازم آنست.
7- ریشه آدمیت (و یا جوانمردی) شرم، و میوه آن پاکدامنی است.
8- برترین مروّت مالک شدن غضب، و میراندن شهوت است.
9- افزونترین مروّت و مردانگی متحمل شدن تقصیرات برادران است (که آدمی بر آن صبر کند و تلافی ننماید).
10- افزونترین مروّت و آدمیت باقی نگهداشتن مرد است آبروی خود را (یعنی برای مختصر چیزی آبروی خود را نمی ریزد).
11- اوّل مروّت و آدمیّت فرمانبرداری خدا، و آخر آن پاکیزگی از صفات پست می باشد.
12- اول مروّت گشاده روئی، و آخر آن دوستی نسبت به مردم است.
13- اول مروّت شکفته روئی، و آخر آن دائم داشتن دوستی است.
14- افزونترین مروّت شرم، و میوه آن پاکدامنی است.
15- افزونترین مروّت برابر دانستن برادران است در اموال، و مساوی قرار دادن آنهاست با خود در اوضاع و احوال.
16- مردانگی به وعده وفا کردن است.
17- مروت و مردانگی دوری گزیدن از صفات زشت است.
18- پنهان داشتن پریشانی و مرضها از مردانگی است، (برای اینکه در نزد مخلوق شکایت کردن، شکایت از خدای بزرگ است، و اخفاء آن شکیبائی نسبت به آن و شکوه ننمودن از پروردگار خود خواهد بود).
19- آدمیت و مردانگی از هر دشنامی برهنه و بیزار است.
20- مروّت (آدمی را) بر کارهای نیکوتر غیب می نماید.
21- هیچ آدمیت و جوانمردی مانند پاکیزگی و دوری از گناهان نیست.
22- مروّت و مردی قناعت کردن و تحمّل اذّیت ها و سختی ها (و یا آرایش نمودن) است.
23- جوانمردی یا آدمیّت از هر صفت پستی جلوگیری می نماید.
24- مروّت از هر چیزی که پست و باعث سرزنش است بیزار خواهد بود.
25- آدمیت و یا جوانمردی از فحش و بی وفائی بیزار است.
26- سه چیز است که در آنهاست مروّت: پائین انداختن چشم، و پست کردن آواز، و میانه راه رفتن.
27- سه چیز است که آنها جمع کننده مروّت است: بخشش و دهش بدون سؤال و مسئلت طرف، و وفا کردن بدون آنکه عهدی باشد (چه رسد به اینکه قول هم داده باشد)، و سخاوت با کمی و پریشانی.
28- سه خصلت است که آنها مروّت است: سخاوت و بخشش با کمی و پریشانی، و متحمل شدن بی خواری (یعنی باقدرت تمام ناگواریها را متحمّل شود) و باز ایستادن از طلب و سؤال از مردم.
29- جامع مروّت آنست که در پناهی کاری نکنی که در آشکارا از آن شرم می داری.
30- دو خصلتند که در آنهاست تمام مروّت: دوری کردن مرد از چیزی که او را عیبناک سازد، و بدست آوردن چیزی که او را زینت بخشد.
31- به اندازه شرافت نفس مردانگی می باشد (هر اندازه مروّت ملاحظه شود شرافت همان اندازه است).
32- به مروّت و مردانگی متصف نگردیده کسی که پیمان دوستان خود را به رعایت نکرده، و با دشمنانش عدل و انصاف بکار نبرده است.
33- اگر اینکه مردانگی زحمتش سخت و بارش سنگین نمی بود افراد پست بی تجربه (برای افراد بلند مرتبه) یک شب را باقی نمی گذاشتند (چون خوبی آن بر همه ثابت است) و لیکن مؤنه آن سخت، و تحمل آن سنگین است، لئیمان از آن میل کرده، و کریمان نیکوکار آن را برداشته اند.
34- از مردانگی است برای خدا بالاتر از طاقت عمل نمودن (البته این عمل منافات ندارد با روایاتی که دلالت دارد بر اینکه هر زمان که نفس شما به عمل مستحبی مایل نبود ترک مناسب تر است، برای اینکه ممکن است عمل با اینکه فوق تاب و توان است اما با میل انجام گیرد).
35- از مردانگی (یا آدمیت) است پائین انداختن چشم، و میانه روی (که نه تند رود و نه کند).
36- از مروّت است بندگی خدا، و نیکوئی تقدیر.
37- از شرائط مروّت پاکیزگی از حرام است.
38- از تمامی مروّت آنست که از نفس خود شرم نمائی.
39- از افزونترین دین (و از بهترین چیزهائی که باید در دین مراعات آن نمود) مروّت است، و خیری نیست در دینی که در آن مروّتی نیست.
40- از تمام مروّت (و کمال آن) دوری جستن از صفات پست خواهد بود.
41- از افزونترین مروّت پیوند با خویش است.
42- از افزونترین مروّت نگهداری و رعایت دوراندیشی است.
43- از تمامی مروت است که حق خود را (که بر دیگران داری) فراموشی کنی، و حقی که بر عهده تست (که دیگران بسبب احسان بر تو دارند) یادآوری.
44- از مروت و مردانگی آنست که هرگاه از تو مسئلت شود تکلف نمائی (و زحمت را بر خود هموار سازی) و چون مسئلت نمائی سبک گیری (که بر دیگران دشوار نباشد).
45- از مروّت است آنکه میانه روی کنی و اسراف نمائی و وعده کنی پس خلف ننمائی.
46- از مروّت است تحمّل نمودن جنایت ها (و گناهان) برادران (و تلافی ننمودن از آنها و یا جنایات احسان و تحمل منّت آن که خود جنایت بزرگی است).
47- هیچ مردی باری را بر نداشته که از مروت سنگین تر باشد (چون از عهده آن بر آمدن مشکل است).
48- با مالداری مردانگی آشکار می گردد.
49- مروّت مرد (آدمی) باندازه عقل اوست.
50- جوانمردی مرد راستی زبان اوست.
51- مردی مرد (آدمی) در متحمل شدن لغزشهای برادران خود است (و انتقام نکشیدن از آنان).
52- ملاک مروّت (و اساس آن) راستی زبان و بذل احسان است.
53- نظام و رشته پیوستگی مروّت در پیکار برادر خود است بر طاعت خدای سبحان (که با او بجنگی تا خدا را فرمان برد) و باز داشتن اوست از معصیت های خود و اینکه او را بر این (گناه) بسیار ملامت کنی (گرچه ملامت و سرزنش او بر بسیار باشد).
54- مروت کامل نمی شود مگر برای خردمند (چون عقلش را بکار می اندازد فوائد مردانگی را بدست آورد).
55- نیست مروّتی مانند پاکیزگی از گناهان.
56- مروّتی نیست برای کسی که برای او همّتی نیست.
57- مروّت کامل نخواهد گردید مگر به متحمل شدن جنایت ها (و رنج و زحمت های) احسان (که آدمی بر اثر بر خود هموار می کند).
58- بر مروّت و مردانگی به بسیاری شرم و حیاء، و بذل احسان و عطا، و باز داشتن آزار و ایذاء استدلال می شود.
59- بر مروّت مرد به پراکنده کردن عطا، و بذل احسان، و ترک منت گذاشتن استدلال می شود (و می توان پی برد).

بیماری و درد

1- بیماری منع کردن بدن است.
2- دو چیز است که از آنها استنکاف نمی شود (یعنی نباید از آنها ننگ داشت): بیماری، و فامیل محتاج.
3- هر که مرض خود را از طبیبان پنهان دارد به بدن خود خیانت کرده است.
4- هر که درد نهانی خود را پنهان دارد طبیب او از شفا (و مداوای) او عاجز گردد.
5- بیماری یکی از دو حبس است (ممکن است مراد این باشد بیماری منع بدن است از بعض امور و دیگر حبس معروف است که در هر دو جا منع وجود دارد و اللّه العلم).

جنگ و ستیز

1- جدال و ستیزه تخم بدی است.
2- جدال و بحث و گفتگو در دین (که از روی انصاف نباشد بلکه برای غلبه بر خصم و حرف خود را به کرسی نشاندن باشد) یقین را فاسد می کند.
3- میوه جدل کردن دشمنی است.
4- سبب دشمنی جدل و ستیزه کردن بسیار است.
5- شش دسته اند که نباید با آنها جدال و ستیزه کرد: عالم به احکام شرع (زیرا جدال با او یعنی انکار حق و مکابره نمودن) رئیس (که او هر چه خواهد انجام می دهد) شخص پست مرتبه (چون رعایت طرف را نمی کند هر چه به زبانش آید می گوید) و فحش گو، و زن، و کودک (که حال آنها هم معلوم است).
6- هر که بحث و اعتراض او بسیار باشد (و به گونه ای سخن گوید که بر مبنای مقدمات یقینه نباشد) از اشتباه ایمن نیست.
7- هر که نفس خود را به مراء (زور گفتن و مکابره در بحث) عادت دهد عادت او خواهد شد (و جدّاً بد عادتی است).
8- هر که جنگ و جدال را عادت خود قرار دهد شب خود را صبح نخواهد نمود (و به ظلمت شب جهل و بدبختی باقی ماند و یا احتمال خطر قتل او می رود).
9- هر که جدال باطل او بسیار باشد کوری او از حق همیشه خواهد بود.
10- هر که با سبک عقل و یا نادان جدال کند برای او عقلی نیست.
11- نیست دوستی با کثرت مراء.