فهرست کتاب


گفتار امیرالمؤمنین علی (ع) جلد دوّم همراه با ترجمه فارسی هدایة العلم و غررالحکم

سید حسین شیخ الاسلامی

بزرگی و عظمت

1- جز این نیست که مجد و عظمت آنست که در آنچه ادای آن از حقوق مردم لازم است (و یا در پریشانی حال و بیچارگی) ببخشی، و از گناه (دیگران) بگذری.
2- بزرگی و مهتری را نیافته کسی که ستایش از او در گذشته است (یعنی به کسی احسانی ننموده که موجب ستایش شود).
3- به مجد و شرف نخواهد رسید کسی که از او حمد و ستایش در گذرد (یعنی او به دیگری احسان و نیکی نکند تا مستحق ثنا گردد).
4- شرف و مجد را نیابد کسی که از او جدیّت (و یا توانگری) فوت شود.

بلاء و اندوه و آزمایش

1- براستی که برای محنت ها مدّت ها و دورانهائی است که چاره ای از گذشتن آنها نیست، پس برای آن تا هنگام گذشتن آن بخوابید (یعنی در رفع آن سعی و تلاش نکنید که تلاش فائده ندارد) زیرا بکار بردن چاره پیش از سپری شدن آن برای آن زیادتی است.
2- براستی که برای محنت ها مدّتها پایانهاست، پس برای آن شکیبائی را بکار برده تا پایانهای آن برسد، پس حرکت کردن قبل از منقضی شدن آن برای آن زیادتی است.
3- محنت با دوستی دنیا همراه است.
4- رنج و محنت با دوستی دنیا همراه است.

مدح و ثنا

1- از گزاف گوئی و اغراق و مبالغه در ثنا و مدح خود را نگهدارید، زیرا که برای آنها باد بدبوئی است در دل.
2- دوری نما از اینکه احدی را به چیزی که در آن نبوده ستایش کنی، زیرا عمل او را صفتش براستی خبر داده، و تو را تکذیب می نماید.
3- زشت ترین راستی ستایش کردن مرد است بر نفس خود.
4- براستی که ثناگوی تو همانا فریب دهنده عقل تو، و غشّ کننده تست به ستایش دروغ و ثنای غلط، پس اگر عطا و بخشش خود را از او باز داشته، و به او احسان ننمائی تو را به هر رسوائی نشان کرده، و به هر صفت زشتی نسبت دهد.
5- در مدح کسی مبالغه کردن تکبر را پدید آورده، و او را به فریب نزدیک می گرداند.
6- هرگاه (کسی را) ثنا گفتی اختصار نما (چون مدح بسیار با گزاف گوئی ملازم خواهد بود).
7- هرگاه یکی از متقین به پاکی مدح شود، از آنچه در حق او گفته می شود می ترسد، و می گوید: من از غیر خود به نفسم داناترم، و پروردگارم به نفس من از من عالم تر خواهد بود، بار الها مرا به آنچه می گویند مؤاخذه مکن، و مرا افزونتر از آنچه گمان می کنند قرار مده.
8- پاکیزه نمودن و تزکیه بدان از بزرگترین گناهان است (زیرا هم دروغهای فراوان را در بردارد، و هم متضمن فریب و غرور و سرکشی اشرار خواهد بود).
9- دوستی مبالغه در مدح (از جانب کسی که او را مدح می نماید یعنی دوست داشته باشد بیشتر او را مدح کنند و یا خود مداح) و نفس مدح و ثنا از محکم ترین فرصت های شیطان است (زیرا مداح علی أی حال مرتکب دروغ و گزاف گوئی خواهد شد، و از طرفی شخص مدح شده هم به عجب و فراموشی حق تعالی دچار خواهد شد، و از طرفی شخص مدح شده هم به عجب و فراموشی حق تعالی دچار خواهد گردید، مرحوم علامه خوانساری به آیه مبارکه و لا تحسبنّ الّذی یفرحون بما أتوا و یحبّون أن یحمدوا بما لم یفعلوا فلا تحسبنهم بمفازة من العذاب و لهم عذاب الیم (آل عمران / 188) استشهاد فرموده است، ترجمه آیه چنین است: گمان نکن کسانی که خوشحال می شوند نسبت به آنچه کرده اند و دوست دارند که آنها را ستایش کنند به آنچه انجام نداده اند پس البته گمان مکن آنها را که در محل رستگاری از عذاب اند برای آنهاست عذابی دردناک).
10- بهترین مدح و ستایش آنست که بر زبان نیکوکاران جاری شود (زیرا در گفتاری آنان گزاف گوئی و دروغ تصور نمی شود).
11- بدترین ستایش آنست که بر زبانهای اشرار جاری شود (چون ستایش آنها بر باطل خواهد بود).
12- طلب کردن ستایش بدون استحقاق، کودنی و کند فهمی و کم عقلی است.
13- بسا مفتونی که سبب ستایش بر او به فتنه افتاده (یعنی به سبب خود بینی قدرت تشخیص از او گرفته شده خیال کند چنانست که او را می ستایند).
14- ستایش بسیار چاپلوسی است که تکبر را پدید آورده، و فریب خوردن را نزدیک می گرداند.
15- برای هر ثناگو بر کسی که او را ستایش کرده پاداش نیکی است از جزایا عطائی از بخششی است (که یا در پیش به او شده است و یا بعداً به او عطا شود).
16- هر که مدح و ستایش تو کند در حقیقت تو را سر بریده است. (ممکن است از این جهت باشد که بدین سبب برای تو عجبی حاصل گردد پس گویا انسانیت و سعادت تو را ذبح نموده است).
17- هر که تو را به آنچه در تو نیست مدح و ستایش کند پس چنین سزاوار است که تو را به آنچه در تو نمی باشد مذمت کند (چون عمل چنین کسی روی میزان صحیح نیست).
18- هر که بر او به چیزی که در آن نیست ستایشی شود با آن مسخره شده است.
19- هر که تو را به آنچه در تو نیست (از سجایا و اخلاق محموده) ستایش کند پس آن مذمّت تست اگر دریابی.
20- از زشت ترین چیزهای عیبناک ستایش لئیمان است.
21- ستایشگر مرد به آنچه در او نیست مسخره کننده اوست.
22- ستایشگر تو به آنچه در تو نیست استهزاء کننده تست (زیرا نظر مادی و دنیوی دارد) پس اگر حاجت او را به عطا و بخشش خود برنیاوری در نکوهش و هجو تو مبالغه نماید.