فهرست کتاب


گفتار امیرالمؤمنین علی (ع) جلد دوّم همراه با ترجمه فارسی هدایة العلم و غررالحکم

سید حسین شیخ الاسلامی

کرم و بخشش

1- بلند مرتبه کسی است که از حرامها دوری گزیند و از عیبها پاک باشد.
2- صاحب جود کسی است که به آنچه او را میسر است ببخشد.
3- بلند مرتبه کسی است که بدی را به نیکوئی پاداش دهد.
4- بلند مرتبه از آنچه آدم پست به آن مباهات می نماید خود را منع می کند.
5- بلند مرتبه و شخص گرامی هرگاه از او به زور چیزی بگیرند قطع احسان نماید، و چون طلب مهربانی از او شود نرمی کند.
6- بلند مرتبه چون بر انتقام قادر شود درگذرد، و زمانی که مالک گردد بخشش نماید، و هرگاه از او سؤالی شود حاجت را برآورد.
7- کریم عار و ننگ را ناخوش دارد، و همسایه را اکرام می کند.
8- بخشنده یا بلند مرتبه افعال نیکوی خود را دین بر خود دانسته که باید قضا کند آن را.
9- شخص بلند مرتبه نفس خود را بالاتر می داند از نیکوئی پاداش نسبت به آنچه احسان کرده باشد (یعنی کریم در انتظار عوض نیست).
10- صاحب جود و شخص گرامی هرگاه بسوی تو نیازی پیدا کند تو را معاف دارد، (و از تو طلب ننماید)، و چون تو به او محتاج گردی تو را کفایت کند (و مطلب تو را برآورد).
11- بزرگوار با وجود قدرت و توانائی درگذرد، و در امارت و حکومت دادگری کند، و بدی خود را باز داشته، و بذل احسان نماید.
12- شخص بزرگوار در نزد خدا شادمان، و پاداش داده شده است، و در نزد مردم محبوب، و با هیبت و شکوه است.
13- گرامی بلند مرتبه کسی است عرض خود را با مالش نگه دارد، و پست مرتبه کسی است که مال خود را بوسیله آبروی خود نگهداری نماید.
14- بر حذر باش از کریم و بلند مرتبه هرگاه که او را هدایت کنی، و از بردبار زمانی که او را جریحه دار سازی، و از دلیر وقتی که او را دردناک نمائی (زیرا اگر چه کریم و حلیم و شجاع هستند ولی وقتی کاسه صبر آنها لبریز شود از کوره بدر آمده انتقام خواهد کشید).
15- از سطوت و سربلندی کریم هرگاه گرسنه شود، و از نشاط و فرحناکی لئیم هر زمان که سیر گردد دوری نمائید (به جهت اینکه هر دو حالت در آنها تغییر حال داده، از حالت اولیه بیرون خواهند رفت).
16- از سربلندی کریم هرگاه پست گردانیده شود، و از تندی لئیم هر زمان که به بلندی رسد دوری نمائید.
17- شخص کریم و صاحب کرم خود را به غفلت زده و فریب می خورد (یعنی خود را چنین وانمود کند، گرچه ممکن است واقعاً هم فریب خورد، زیرا کریم است ممکن است کسی او را فریب دهد که من ندارم و مستحقم، چون با سخاوت است بدون تحقیق بر او ترحم کرده باران رحمتش بر او ببارد، گرچه در واقع طرف دروغگو باشد).
18- اشخاص نیکوکار و بزرگ بحسب روح و نفس شکیباترند.
19- کریم (و نیکوکار اخلاق) بندگی را نیکو می کند.
20- بزرگوار و بخشنده کسی است که به احسان خود ابتدا کند، نه آنکه بعد از طلب احسان نماید.
21- گرامی و نیکوکار اندک را شکر نموده، و بدکردار و پست مرتبه نعمتهای بزرگ را کفران می نماید.
22- کریم کسی است که عطایش بر درخواست از وی پیشی گیرد.
23- کریم هرگاه وعده کرد وفا خواهد نمود، و چون بیم دهد (یعنی وعده به عذابی دهد) ببخشد، (و لذا ما قائلیم که خداوند در وعده هایش خلف نمی کند، اما در وعیدهایش ممکن است تخلف نماید).
24- کریم هرگاه در رفاه باشد حاجت مردم را برآورد و چون پریشان گردد تخفیف دهد (یعنی سر بار مردم نخواهد شد و یا در آن حال هم حتی الامکان در خدمت مردم باشد).
25- هرگاه اصالت مرد گرامی باشد غائب و حاضر آن گرامی و بی آزار خواهد بود (یعنی در همه حال آقاست).
26- دولت کریم (شخص گرامی بلند مرتبه) مناقب و فضائل او را ظاهر می سازد.
27- صاحب کرم (یعنی کریم) نیکو خوی، احسان کننده نعمتها، پیوند کننده با خویشان است.
28- ظفرمندی و پیروزمندی شخص کریم رستگاری بخشد (و دشمن را نیز به کرم خود ببخشد بخلاف لئیم و پست مرتبه).
29- پیروزی یافتن افراد بزرگوار و گرانمایه بخشش و احسان است.
30- سایه (و لطف و احسان) کریمان وسیع نیکوی گوارائی است.
31- در هنگام ایثار بر نفس (و دیگران را بر خود ترجیح دادن) گوهرهای افراد کریم روشن می گردد.
32- عادت کریمان بخشش است.
33- عادت کریمان نیکوئی احسان است.
34- از کریم (شخص بلند مرتبه گرامی) بر حذر باش اگر او را خوار سازی (و به او اهانت نمائی زیرا او تاب تحمل خواری را ندارد در صدد تلافی برمی آید) و از لئیم (آدم پست مرتبه) دوری نما اگر او را گرامی داشته باشی (زیرا لئیمان بجای خوبی بدی کنند) و از بردبار اگر او را به تنگ آوری (زیرا غضب حلیم بسیار سخت است).
35- برای کریمان است فضیلت سبقت به انجام کار نیک، و شتاب کردن در احسانها.
36- هر آینه تو را به تعب انداخته کسی که تو را اکرام نموده، اگر کریمی (چون باید ممنون شوی و چنین کاری بر تو گران است) و همانا تو را راحت ساخته کسی که تو را اهانت نموده اگر بردبار باشی (چون منتی از او نکشیده تنها رنج اهانت است که با بردباری راحتی تحقق یابد).
37- هر آینه شادمانی من به شناخت شخص کریم شدیدتر است تا چنگ زدن من بر گوهر نفیس گرانبها.
38- از عادت کریمان تأخیر انداختن احسان نیست (یعنی وقتی می خواهند احسانی کنند عقب نیندازند).
39- از خصلتهای کریمان تعجیل انتقام نیست.
40- ملازمت کریم (شخص بلند مرتبه) با خواری بهتر از مصاحبت با پست مرتبه است با احسان (زیرا خواری روی میزان و احسان بدون نظر نیست).
41- لذت کریمان در خورانیدن، و لذت لئیمان در خوردن است.
42- از شریف ترین کارهای کریم تغافل اوست از آنچه می داند (و انتقام نگرفتن از افراد بی ادب).
43- از خصلتهای کریمان است بذل کرم.
44- هیچ کریمی (بسبب بدسلوکی و بدرفتاری مردم را) رم نداده است (یعنی باید کوشید کریم شد).
45- شوق کریم همیشه بسوی خصلتهای (نیک و ارزنده) پدران خود می باشد.
46- خوشحالی افراد کریم در بذل عطا (و احسان) بوده و شادمانی افراد لئیم و پست در بدی پاداش است.
47- شخص کریم کینه ور نخواهد بود.
48- مستحق اسم کرم نخواهد گردید (و کریم حقیقی هیچکسی نخواهد شد) مگر کسی که پیش از سؤال از او عطا کند.
49- مرد (آدمی) نفس خویش را گرامی نمی گرداند تا آنکه مال خود را خوار گرداند (و از آن بگذرد).
50- کریم کسی است که احسانش را بذل نماید.
51- از خصلتهای شخص بزرگوار پوشیدن پیراهن عار نیست (یعنی کاری نمی کند ننگ او باشد).
52- کریم گشاده رو، و لئیم خام و نپخته است.

بزرگی

1- هر که او را سیادت و آقائی راست نگرداند اهانت او را راست خواهد نمود.
2- هر که او را بزرگی اصلاح ننماید اهانت او را اصلاح نماید (بنابراین باید انسان در زمان دولت و حشمت خود قدر خود را بشناسد تعدی و تجاوز ننماید و گرنه به درشتی دیگران مبتلا خواهد شد).
3- هر که خداوند او را کرامتی (و نعمتی) زیاد نماید پس سزاوار چنین است که او مردم را به کرامت نعمتی زیاد نماید.
4- هر که او را پستی و خواری تربیت نماید (یعنی کسی که پست مرتبه بوده و به خواری عادت نموده) گرامی بودن و به بزرگی رسیدن او را سرکش نماید.

ارزشها

1- هرگاه در مکرمتها و خصلتهای نیکو رغبت نمائی پس از حرامها دوری نما.
2- به کارها و صفات نیکو پیشی گیرید، و بسوی تحمل قرضها (و بر خود گرفتن دیون مردم) شتاب نمائید، و در برآوردن حاجت کسی که خواب و از حاجت خود بی خبر است کوشش کنید، و در برآوردن حاجت کسی که خواب و از حاجت خود بی خبر است کوشش کنید، تا پاداش شما در دنیا و آخرت نیکو گشته، و از جانب خدا به عطای بزرگ نائل شوید.
3- بر کسب کردن کارهای نیکو مداومت کرده، و بارها یا گرانیهای وام (و یا توانها) را متحمل شوید (و آنها را پرداخته مدیونین را از دین خلاص نمائید)، تا نی های غنیمتها را (نشانه هائی بوده که در مسابقه از نی برای اسب دوانی نصب کرده هر که زودتر به آن رسد مدال را خواهد گرفت) جمع احراز نمائید.
4- بهترین نیکی کردنها برگزیدن دیگران است بر خود.
5- در آخر روز (که غالباً مردم به استراحت پرداخته دیگر در کسب و کار سعی ندارند) در تحصیل مکرمتها و فضیلتها سیر کرده بروید و در اول شب (که وقت خواب است و غالباً استراحت کرده اند شما استراحت را کنار گذارده) در برآوردن حاجت کسی که خواب است اهتمام ورزید، (و یا زود که حاجتمند در خواب است در سعی و تلاش قضاء حاجت مردم برخیزید).
6- بر تو باد به خصلتهای گرامی و احسان کردن به مردان، (زیرا که آنها نگه می دارند از افتادن در بدی را و موجب جلالت و بزرگی خواهند بود).
7- اعلا مرتبه مکرمتها ایثار است که آدمی دیگران را بر خود مقدم دارد.
8- از افزونترین مکرمت و بزرگی ها بر خود گرفتن دیون مردم (و کار سازی آنان) و پذیرایی مهمانان خواهد بود.
9- از نیکوترین مکرمتهاست پهن و پراکنده کردن احسان.
10- از نیکوترین مکرمتهاست دوری گزیدن از حرامها.
11- نیکوکاریها و مکرمتها کامل نمی شود مگر به پاکدامنی، و ایثار (که آدمی دیگری را بر خود مقدم دارد).
12- مکارم (و صفات اخلاق پسندیده) به اموریست که مکروه طبع انسان است (که تحمل آنها نیاز به صبر دارد).