فهرست کتاب


گفتار امیرالمؤمنین علی (ع) جلد دوّم همراه با ترجمه فارسی هدایة العلم و غررالحکم

سید حسین شیخ الاسلامی

بزرگوار

1- گرامی بودن نیکوئی خو و دوری از پستی است.
2- گرامی بودن (و بلند مرتبه بودن) دادن عطا و وفا کردن به آنچه وعده به آن شده است.
3- کرم اختیار کردن گوارائی حمد و ثناء است بر دوستی مال.
4- بهترین کرم برگزیدن دیگران بر خود.
5- بلندترین پایه های کرم ایثار است.
6- افزونترین کرم تمام کردن نعمتهاست (یعنی در کرم نسبت به کسی چیزی باقی نگذارد تمام احسان نماید.
7- گرامی بودن فضلی است (به اعتبار فضلی است که دارا می باشد) و وفاداری بزرگواری است.
8- جود و یا نیکوکاری خیر است.
9- جود و بخشش برترین سروری هاست.
10- کرم برترین خصلتهاست.
11- کرم از حسد بی زار است.
12- کرم تحمل گناهان (دیگران) است، (که از آنها انتقام نکشد).
13- کرم خوبی صبر و شکیبایی است.
14- کرم و آقائی برداشتن سنگینی و بارهای آنچه ادای آن بر انسان واجب است (یعنی از عهده واجبات مانند خمس، زکات، نفقات واجبه، و امثال آن برآید).
15- شرافت و گرامی بودن برگزیدن عرض است بر مال (یعنی اگر امر دائر شد میان آبرو و مال باید مال را فدای آبرو کرد).
16- کرم از خویشی مهربان تر است (یعنی انسان باید بکوشد کریم گردد).
17- کرم و بزرگواری در بند کشیدن زبان (و آن را از سبّ و فحش و هرزه نگهداشتن) و بذل احسان است.
18- کرم نتیجه بلندی همت است.
19- جز این نیست که کرم پاکیزگی (از بدیها یا) از گناهان است.
20- همانا کرم فقط بذل عطاهای بسیار، و برآوردن حاجت طلب کننده است.
21- ثمره و میوه کرم (بزرگواری و یا جود و سخا) پیوند با خویشان است.
22- بهترین کرم بخششی است بدون انتظار تلافی و پاداش، (زیرا باید بخشنده فقط از خدا طلب پاداش کند).
23- از کرم نیست تیره کردن نعمتها بوسیله منت گذاشتن.
24- از کرم است تمام کردن نعمت (و آن را ناقص نگذاشتن).
25- از کرم است نیکوئی خصلتها.
26- از تمامی کرم است تمام کردن نعمت (و ناقص نگذاشتن آن).
27- از کرم است وفا نمودن به ذمه ها (و عهد و پیمانها).
28- از بهترین کرم احسان نمودن بسوی گنهکار است (که از او بگذرد).
29- از نشانه های کرم شتاب کردن در دادن پاداش نیک است.
30- از کرم است احسان کردن و بذل عطا (بخشش).
31- از کمال کرم است شتاب کردن در پاداش نیک.
32- از کرم است که از اسائه (و بدی دیگران) بسوی تو درگذری.
33- نظام و رشته پیوستگی کرم پی در پی کردن احسان و مواسات نمودن با برادران است.
34- بر کرم مرد به نیکوئی شکفتگی او و بذل احسانش استدلال می شود.

کرم و بخشش

1- بلند مرتبه کسی است که از حرامها دوری گزیند و از عیبها پاک باشد.
2- صاحب جود کسی است که به آنچه او را میسر است ببخشد.
3- بلند مرتبه کسی است که بدی را به نیکوئی پاداش دهد.
4- بلند مرتبه از آنچه آدم پست به آن مباهات می نماید خود را منع می کند.
5- بلند مرتبه و شخص گرامی هرگاه از او به زور چیزی بگیرند قطع احسان نماید، و چون طلب مهربانی از او شود نرمی کند.
6- بلند مرتبه چون بر انتقام قادر شود درگذرد، و زمانی که مالک گردد بخشش نماید، و هرگاه از او سؤالی شود حاجت را برآورد.
7- کریم عار و ننگ را ناخوش دارد، و همسایه را اکرام می کند.
8- بخشنده یا بلند مرتبه افعال نیکوی خود را دین بر خود دانسته که باید قضا کند آن را.
9- شخص بلند مرتبه نفس خود را بالاتر می داند از نیکوئی پاداش نسبت به آنچه احسان کرده باشد (یعنی کریم در انتظار عوض نیست).
10- صاحب جود و شخص گرامی هرگاه بسوی تو نیازی پیدا کند تو را معاف دارد، (و از تو طلب ننماید)، و چون تو به او محتاج گردی تو را کفایت کند (و مطلب تو را برآورد).
11- بزرگوار با وجود قدرت و توانائی درگذرد، و در امارت و حکومت دادگری کند، و بدی خود را باز داشته، و بذل احسان نماید.
12- شخص بزرگوار در نزد خدا شادمان، و پاداش داده شده است، و در نزد مردم محبوب، و با هیبت و شکوه است.
13- گرامی بلند مرتبه کسی است عرض خود را با مالش نگه دارد، و پست مرتبه کسی است که مال خود را بوسیله آبروی خود نگهداری نماید.
14- بر حذر باش از کریم و بلند مرتبه هرگاه که او را هدایت کنی، و از بردبار زمانی که او را جریحه دار سازی، و از دلیر وقتی که او را دردناک نمائی (زیرا اگر چه کریم و حلیم و شجاع هستند ولی وقتی کاسه صبر آنها لبریز شود از کوره بدر آمده انتقام خواهد کشید).
15- از سطوت و سربلندی کریم هرگاه گرسنه شود، و از نشاط و فرحناکی لئیم هر زمان که سیر گردد دوری نمائید (به جهت اینکه هر دو حالت در آنها تغییر حال داده، از حالت اولیه بیرون خواهند رفت).
16- از سربلندی کریم هرگاه پست گردانیده شود، و از تندی لئیم هر زمان که به بلندی رسد دوری نمائید.
17- شخص کریم و صاحب کرم خود را به غفلت زده و فریب می خورد (یعنی خود را چنین وانمود کند، گرچه ممکن است واقعاً هم فریب خورد، زیرا کریم است ممکن است کسی او را فریب دهد که من ندارم و مستحقم، چون با سخاوت است بدون تحقیق بر او ترحم کرده باران رحمتش بر او ببارد، گرچه در واقع طرف دروغگو باشد).
18- اشخاص نیکوکار و بزرگ بحسب روح و نفس شکیباترند.
19- کریم (و نیکوکار اخلاق) بندگی را نیکو می کند.
20- بزرگوار و بخشنده کسی است که به احسان خود ابتدا کند، نه آنکه بعد از طلب احسان نماید.
21- گرامی و نیکوکار اندک را شکر نموده، و بدکردار و پست مرتبه نعمتهای بزرگ را کفران می نماید.
22- کریم کسی است که عطایش بر درخواست از وی پیشی گیرد.
23- کریم هرگاه وعده کرد وفا خواهد نمود، و چون بیم دهد (یعنی وعده به عذابی دهد) ببخشد، (و لذا ما قائلیم که خداوند در وعده هایش خلف نمی کند، اما در وعیدهایش ممکن است تخلف نماید).
24- کریم هرگاه در رفاه باشد حاجت مردم را برآورد و چون پریشان گردد تخفیف دهد (یعنی سر بار مردم نخواهد شد و یا در آن حال هم حتی الامکان در خدمت مردم باشد).
25- هرگاه اصالت مرد گرامی باشد غائب و حاضر آن گرامی و بی آزار خواهد بود (یعنی در همه حال آقاست).
26- دولت کریم (شخص گرامی بلند مرتبه) مناقب و فضائل او را ظاهر می سازد.
27- صاحب کرم (یعنی کریم) نیکو خوی، احسان کننده نعمتها، پیوند کننده با خویشان است.
28- ظفرمندی و پیروزمندی شخص کریم رستگاری بخشد (و دشمن را نیز به کرم خود ببخشد بخلاف لئیم و پست مرتبه).
29- پیروزی یافتن افراد بزرگوار و گرانمایه بخشش و احسان است.
30- سایه (و لطف و احسان) کریمان وسیع نیکوی گوارائی است.
31- در هنگام ایثار بر نفس (و دیگران را بر خود ترجیح دادن) گوهرهای افراد کریم روشن می گردد.
32- عادت کریمان بخشش است.
33- عادت کریمان نیکوئی احسان است.
34- از کریم (شخص بلند مرتبه گرامی) بر حذر باش اگر او را خوار سازی (و به او اهانت نمائی زیرا او تاب تحمل خواری را ندارد در صدد تلافی برمی آید) و از لئیم (آدم پست مرتبه) دوری نما اگر او را گرامی داشته باشی (زیرا لئیمان بجای خوبی بدی کنند) و از بردبار اگر او را به تنگ آوری (زیرا غضب حلیم بسیار سخت است).
35- برای کریمان است فضیلت سبقت به انجام کار نیک، و شتاب کردن در احسانها.
36- هر آینه تو را به تعب انداخته کسی که تو را اکرام نموده، اگر کریمی (چون باید ممنون شوی و چنین کاری بر تو گران است) و همانا تو را راحت ساخته کسی که تو را اهانت نموده اگر بردبار باشی (چون منتی از او نکشیده تنها رنج اهانت است که با بردباری راحتی تحقق یابد).
37- هر آینه شادمانی من به شناخت شخص کریم شدیدتر است تا چنگ زدن من بر گوهر نفیس گرانبها.
38- از عادت کریمان تأخیر انداختن احسان نیست (یعنی وقتی می خواهند احسانی کنند عقب نیندازند).
39- از خصلتهای کریمان تعجیل انتقام نیست.
40- ملازمت کریم (شخص بلند مرتبه) با خواری بهتر از مصاحبت با پست مرتبه است با احسان (زیرا خواری روی میزان و احسان بدون نظر نیست).
41- لذت کریمان در خورانیدن، و لذت لئیمان در خوردن است.
42- از شریف ترین کارهای کریم تغافل اوست از آنچه می داند (و انتقام نگرفتن از افراد بی ادب).
43- از خصلتهای کریمان است بذل کرم.
44- هیچ کریمی (بسبب بدسلوکی و بدرفتاری مردم را) رم نداده است (یعنی باید کوشید کریم شد).
45- شوق کریم همیشه بسوی خصلتهای (نیک و ارزنده) پدران خود می باشد.
46- خوشحالی افراد کریم در بذل عطا (و احسان) بوده و شادمانی افراد لئیم و پست در بدی پاداش است.
47- شخص کریم کینه ور نخواهد بود.
48- مستحق اسم کرم نخواهد گردید (و کریم حقیقی هیچکسی نخواهد شد) مگر کسی که پیش از سؤال از او عطا کند.
49- مرد (آدمی) نفس خویش را گرامی نمی گرداند تا آنکه مال خود را خوار گرداند (و از آن بگذرد).
50- کریم کسی است که احسانش را بذل نماید.
51- از خصلتهای شخص بزرگوار پوشیدن پیراهن عار نیست (یعنی کاری نمی کند ننگ او باشد).
52- کریم گشاده رو، و لئیم خام و نپخته است.

بزرگی

1- هر که او را سیادت و آقائی راست نگرداند اهانت او را راست خواهد نمود.
2- هر که او را بزرگی اصلاح ننماید اهانت او را اصلاح نماید (بنابراین باید انسان در زمان دولت و حشمت خود قدر خود را بشناسد تعدی و تجاوز ننماید و گرنه به درشتی دیگران مبتلا خواهد شد).
3- هر که خداوند او را کرامتی (و نعمتی) زیاد نماید پس سزاوار چنین است که او مردم را به کرامت نعمتی زیاد نماید.
4- هر که او را پستی و خواری تربیت نماید (یعنی کسی که پست مرتبه بوده و به خواری عادت نموده) گرامی بودن و به بزرگی رسیدن او را سرکش نماید.