فهرست کتاب


گفتار امیرالمؤمنین علی (ع) جلد دوّم همراه با ترجمه فارسی هدایة العلم و غررالحکم

سید حسین شیخ الاسلامی

دروغگو

1- دروغگو در گفتارش تهمت زده است، هر چند زده است، هر چند محکم باشد دلیل او، و راست باشد زبان او.
2- دروغگو و مرده برابرند، چون برتری زنده بر مرده اعتماد به اوست، پس هرگاه به سخن او اعتمادی نباشد زندگی او باطل گردد.
3- دورترین مردم از صلاح و راه درست، بسیار دروغگو، و رودار بی شرم است.
4- دروغگو خوار ذلیل است.
5- دروغگو بر لب چاه عمیق (و درکات جهنم و چاه آن) و خواری است، (یعنی اگر تدارک نکرد در آن افتد).
6- برای سرزنش تو بر دروغگوئی کفایت می نماید دانستن تو به اینکه تو دروغگوئی.
7- برای بسیار دروغگو امانتی، و برای بسیار فاسق و گنهکار صیانتی (نگهداری عهد و پیمان و دوستی) نیست.
8- هر که دروغ گوید مردانگی (یا آدمیت) خود را فاسد نموده است.
9- هر که دروغش بسیار باشد تصدیق نشود.
10- هر که به دروغگوئی شناخته شد راستگوئی او قبول نخواهد شد.
11- هر که دروغ او بسیار باشد ارزش او کم خواهد شد.
12- هر که به دروغ شناخته شود اعتماد به او کم خواهد شد.
13- هر که از دروغ دوری نماید گفتار او تصدیق شود.
14- از خواری بسیار دروغگو بخشش اوست به قسم برای کسی که او را قسم نمی دهد (یعنی بدون آنکه از او درخواست قسم کنند او برای اثبات حرف خود سوگند یاد می کند).
15- برای بسیار دروغگو حیائی نیست.
16- خیری در گفتار بسیار دروغگویان نیست.
17- خیری در علم بسیار دروغگویان نیست.
18- نیست خیری در بسیار دروغگویان، و نه در علمای کذّاب (و یا منحرف کنندگان مردم از راه حق).
19- دروغگویان با دروغش سه چیز را کسب می کند: خشم و غضب خدا را بر خود، و خوار شمردن مردم او را، و دشمنی فرشتگان با او.

بزرگوار

1- گرامی بودن نیکوئی خو و دوری از پستی است.
2- گرامی بودن (و بلند مرتبه بودن) دادن عطا و وفا کردن به آنچه وعده به آن شده است.
3- کرم اختیار کردن گوارائی حمد و ثناء است بر دوستی مال.
4- بهترین کرم برگزیدن دیگران بر خود.
5- بلندترین پایه های کرم ایثار است.
6- افزونترین کرم تمام کردن نعمتهاست (یعنی در کرم نسبت به کسی چیزی باقی نگذارد تمام احسان نماید.
7- گرامی بودن فضلی است (به اعتبار فضلی است که دارا می باشد) و وفاداری بزرگواری است.
8- جود و یا نیکوکاری خیر است.
9- جود و بخشش برترین سروری هاست.
10- کرم برترین خصلتهاست.
11- کرم از حسد بی زار است.
12- کرم تحمل گناهان (دیگران) است، (که از آنها انتقام نکشد).
13- کرم خوبی صبر و شکیبایی است.
14- کرم و آقائی برداشتن سنگینی و بارهای آنچه ادای آن بر انسان واجب است (یعنی از عهده واجبات مانند خمس، زکات، نفقات واجبه، و امثال آن برآید).
15- شرافت و گرامی بودن برگزیدن عرض است بر مال (یعنی اگر امر دائر شد میان آبرو و مال باید مال را فدای آبرو کرد).
16- کرم از خویشی مهربان تر است (یعنی انسان باید بکوشد کریم گردد).
17- کرم و بزرگواری در بند کشیدن زبان (و آن را از سبّ و فحش و هرزه نگهداشتن) و بذل احسان است.
18- کرم نتیجه بلندی همت است.
19- جز این نیست که کرم پاکیزگی (از بدیها یا) از گناهان است.
20- همانا کرم فقط بذل عطاهای بسیار، و برآوردن حاجت طلب کننده است.
21- ثمره و میوه کرم (بزرگواری و یا جود و سخا) پیوند با خویشان است.
22- بهترین کرم بخششی است بدون انتظار تلافی و پاداش، (زیرا باید بخشنده فقط از خدا طلب پاداش کند).
23- از کرم نیست تیره کردن نعمتها بوسیله منت گذاشتن.
24- از کرم است تمام کردن نعمت (و آن را ناقص نگذاشتن).
25- از کرم است نیکوئی خصلتها.
26- از تمامی کرم است تمام کردن نعمت (و ناقص نگذاشتن آن).
27- از کرم است وفا نمودن به ذمه ها (و عهد و پیمانها).
28- از بهترین کرم احسان نمودن بسوی گنهکار است (که از او بگذرد).
29- از نشانه های کرم شتاب کردن در دادن پاداش نیک است.
30- از کرم است احسان کردن و بذل عطا (بخشش).
31- از کمال کرم است شتاب کردن در پاداش نیک.
32- از کرم است که از اسائه (و بدی دیگران) بسوی تو درگذری.
33- نظام و رشته پیوستگی کرم پی در پی کردن احسان و مواسات نمودن با برادران است.
34- بر کرم مرد به نیکوئی شکفتگی او و بذل احسانش استدلال می شود.

کرم و بخشش

1- بلند مرتبه کسی است که از حرامها دوری گزیند و از عیبها پاک باشد.
2- صاحب جود کسی است که به آنچه او را میسر است ببخشد.
3- بلند مرتبه کسی است که بدی را به نیکوئی پاداش دهد.
4- بلند مرتبه از آنچه آدم پست به آن مباهات می نماید خود را منع می کند.
5- بلند مرتبه و شخص گرامی هرگاه از او به زور چیزی بگیرند قطع احسان نماید، و چون طلب مهربانی از او شود نرمی کند.
6- بلند مرتبه چون بر انتقام قادر شود درگذرد، و زمانی که مالک گردد بخشش نماید، و هرگاه از او سؤالی شود حاجت را برآورد.
7- کریم عار و ننگ را ناخوش دارد، و همسایه را اکرام می کند.
8- بخشنده یا بلند مرتبه افعال نیکوی خود را دین بر خود دانسته که باید قضا کند آن را.
9- شخص بلند مرتبه نفس خود را بالاتر می داند از نیکوئی پاداش نسبت به آنچه احسان کرده باشد (یعنی کریم در انتظار عوض نیست).
10- صاحب جود و شخص گرامی هرگاه بسوی تو نیازی پیدا کند تو را معاف دارد، (و از تو طلب ننماید)، و چون تو به او محتاج گردی تو را کفایت کند (و مطلب تو را برآورد).
11- بزرگوار با وجود قدرت و توانائی درگذرد، و در امارت و حکومت دادگری کند، و بدی خود را باز داشته، و بذل احسان نماید.
12- شخص بزرگوار در نزد خدا شادمان، و پاداش داده شده است، و در نزد مردم محبوب، و با هیبت و شکوه است.
13- گرامی بلند مرتبه کسی است عرض خود را با مالش نگه دارد، و پست مرتبه کسی است که مال خود را بوسیله آبروی خود نگهداری نماید.
14- بر حذر باش از کریم و بلند مرتبه هرگاه که او را هدایت کنی، و از بردبار زمانی که او را جریحه دار سازی، و از دلیر وقتی که او را دردناک نمائی (زیرا اگر چه کریم و حلیم و شجاع هستند ولی وقتی کاسه صبر آنها لبریز شود از کوره بدر آمده انتقام خواهد کشید).
15- از سطوت و سربلندی کریم هرگاه گرسنه شود، و از نشاط و فرحناکی لئیم هر زمان که سیر گردد دوری نمائید (به جهت اینکه هر دو حالت در آنها تغییر حال داده، از حالت اولیه بیرون خواهند رفت).
16- از سربلندی کریم هرگاه پست گردانیده شود، و از تندی لئیم هر زمان که به بلندی رسد دوری نمائید.
17- شخص کریم و صاحب کرم خود را به غفلت زده و فریب می خورد (یعنی خود را چنین وانمود کند، گرچه ممکن است واقعاً هم فریب خورد، زیرا کریم است ممکن است کسی او را فریب دهد که من ندارم و مستحقم، چون با سخاوت است بدون تحقیق بر او ترحم کرده باران رحمتش بر او ببارد، گرچه در واقع طرف دروغگو باشد).
18- اشخاص نیکوکار و بزرگ بحسب روح و نفس شکیباترند.
19- کریم (و نیکوکار اخلاق) بندگی را نیکو می کند.
20- بزرگوار و بخشنده کسی است که به احسان خود ابتدا کند، نه آنکه بعد از طلب احسان نماید.
21- گرامی و نیکوکار اندک را شکر نموده، و بدکردار و پست مرتبه نعمتهای بزرگ را کفران می نماید.
22- کریم کسی است که عطایش بر درخواست از وی پیشی گیرد.
23- کریم هرگاه وعده کرد وفا خواهد نمود، و چون بیم دهد (یعنی وعده به عذابی دهد) ببخشد، (و لذا ما قائلیم که خداوند در وعده هایش خلف نمی کند، اما در وعیدهایش ممکن است تخلف نماید).
24- کریم هرگاه در رفاه باشد حاجت مردم را برآورد و چون پریشان گردد تخفیف دهد (یعنی سر بار مردم نخواهد شد و یا در آن حال هم حتی الامکان در خدمت مردم باشد).
25- هرگاه اصالت مرد گرامی باشد غائب و حاضر آن گرامی و بی آزار خواهد بود (یعنی در همه حال آقاست).
26- دولت کریم (شخص گرامی بلند مرتبه) مناقب و فضائل او را ظاهر می سازد.
27- صاحب کرم (یعنی کریم) نیکو خوی، احسان کننده نعمتها، پیوند کننده با خویشان است.
28- ظفرمندی و پیروزمندی شخص کریم رستگاری بخشد (و دشمن را نیز به کرم خود ببخشد بخلاف لئیم و پست مرتبه).
29- پیروزی یافتن افراد بزرگوار و گرانمایه بخشش و احسان است.
30- سایه (و لطف و احسان) کریمان وسیع نیکوی گوارائی است.
31- در هنگام ایثار بر نفس (و دیگران را بر خود ترجیح دادن) گوهرهای افراد کریم روشن می گردد.
32- عادت کریمان بخشش است.
33- عادت کریمان نیکوئی احسان است.
34- از کریم (شخص بلند مرتبه گرامی) بر حذر باش اگر او را خوار سازی (و به او اهانت نمائی زیرا او تاب تحمل خواری را ندارد در صدد تلافی برمی آید) و از لئیم (آدم پست مرتبه) دوری نما اگر او را گرامی داشته باشی (زیرا لئیمان بجای خوبی بدی کنند) و از بردبار اگر او را به تنگ آوری (زیرا غضب حلیم بسیار سخت است).
35- برای کریمان است فضیلت سبقت به انجام کار نیک، و شتاب کردن در احسانها.
36- هر آینه تو را به تعب انداخته کسی که تو را اکرام نموده، اگر کریمی (چون باید ممنون شوی و چنین کاری بر تو گران است) و همانا تو را راحت ساخته کسی که تو را اهانت نموده اگر بردبار باشی (چون منتی از او نکشیده تنها رنج اهانت است که با بردباری راحتی تحقق یابد).
37- هر آینه شادمانی من به شناخت شخص کریم شدیدتر است تا چنگ زدن من بر گوهر نفیس گرانبها.
38- از عادت کریمان تأخیر انداختن احسان نیست (یعنی وقتی می خواهند احسانی کنند عقب نیندازند).
39- از خصلتهای کریمان تعجیل انتقام نیست.
40- ملازمت کریم (شخص بلند مرتبه) با خواری بهتر از مصاحبت با پست مرتبه است با احسان (زیرا خواری روی میزان و احسان بدون نظر نیست).
41- لذت کریمان در خورانیدن، و لذت لئیمان در خوردن است.
42- از شریف ترین کارهای کریم تغافل اوست از آنچه می داند (و انتقام نگرفتن از افراد بی ادب).
43- از خصلتهای کریمان است بذل کرم.
44- هیچ کریمی (بسبب بدسلوکی و بدرفتاری مردم را) رم نداده است (یعنی باید کوشید کریم شد).
45- شوق کریم همیشه بسوی خصلتهای (نیک و ارزنده) پدران خود می باشد.
46- خوشحالی افراد کریم در بذل عطا (و احسان) بوده و شادمانی افراد لئیم و پست در بدی پاداش است.
47- شخص کریم کینه ور نخواهد بود.
48- مستحق اسم کرم نخواهد گردید (و کریم حقیقی هیچکسی نخواهد شد) مگر کسی که پیش از سؤال از او عطا کند.
49- مرد (آدمی) نفس خویش را گرامی نمی گرداند تا آنکه مال خود را خوار گرداند (و از آن بگذرد).
50- کریم کسی است که احسانش را بذل نماید.
51- از خصلتهای شخص بزرگوار پوشیدن پیراهن عار نیست (یعنی کاری نمی کند ننگ او باشد).
52- کریم گشاده رو، و لئیم خام و نپخته است.