فهرست کتاب


گفتار امیرالمؤمنین علی (ع) جلد دوّم همراه با ترجمه فارسی هدایة العلم و غررالحکم

سید حسین شیخ الاسلامی

تکبر و گردنکشی

1- تکبر دعوت کننده به افتادن در گناهان است.
2- تکبر خوئی است هلاک کننده، هر که بسبب آن طلب بسیاری کند کم خواهد شد.
3- تکبر با دلها جنگ می کند مانند جنگ زهرهای کشنده.
4- (ستاره ها و یا طلوع کننده ها و) ظاهر شونده های فخر را درهم کوبید (و یا مغلوب و خوار گردانید) و درخشنده های تکبر را (کوبیده و یا) باز دارید (این تشبیهات شاید از این جهت باشد که ناز و تکبر همچون ستاره ای که بلند است و طلوع دارد، در انسان بلندی ایجاد کرده، طلوع و ظهوری دارد).
5- از تکبر دوری نما، زیرا که آن سرمنشأ طغیان و سرکشی، و نافرمانی پروردگار مهربان است.
6- بر تو باد به دوری از تکبر، زیرا که آن بزرگترین گناهان، و دردناکترین یا پست ترین عیبها بوده، و آن زیور شیطان است.
7- بر تو باد به دوری از تکبر ورزیدن بر بندگان خدا، زیرا هر متکبری را خداوند می شکند.
8- زشت ترین خوی تکبر است (زیرا سبب خشم خدا و دشمنی خلق شود).
9- بیشترین مردم از نظر پستی و خواری کسی است که خود را بزرگ داند.
10- تکبر آدمی را پست می سازد.
11- گردنکشی بلند مرتبه را پست می کند.
12- تکبر فرومایگی را ظاهر می سازد.
13- تکبر بدترین عیبهاست (بدترین بودن تکبر روشن است، زیرا کسی که در مقابل خدا سرکشی نمود مرتکب هر نوع گناه خواهد شد، و ممکن است که بدتر بودن آن از هر جهت نباشد بلکه از جهت خاصی باشد، چنانکه برتر بودن بعض صفات چنین است).
14- کبر ورزیدن عین حماقت و کم عقلی است.
15- خود را بوسیله تکبر عزیز نمودن خواریست.
16- بوسیله دنیا تکبر نمودن پست فطرتی و کمبود بصیرت و آگاهی است.
17- تکبر اساس تلف است (یعنی آدمی را زمین زند).
18- تکبر و سربلندی کردن دام بزرگ شیطان است (و خود او نیز به همین وسیله خوار گردید چنانکه گفته شده: تکبر عزازیل را خوار کرد، به زندان لعنت گرفتار کرد).
19- براستی که تو اگر تکبر نمائی خداوند تو را پست گرداند.
20- آفت بزرگی و بلندی مرتبه تکبر نمودن است.
21- بسبب تکبر و سربلندی دشمنی (خدا و خلق) تحقق یابد.
22- بوسیله بسیاری تکبر تلف (دنیوی و اخروی) محقق گردد.
23- تکبر (آدمی یا) مرد او را پست می گرداند.
24- تکبر نمودن پست مرتبه مردم را به بی احترامی او دعوت می نماید، (و قهراً مردم او خوار دارند).
25- ثمره و میوه تکبّر نمودن دشنام است.
26- بدترین خصلتها تکبر است.
27- بدترین آفتهای عقل تکبر است.
28- تکبر را با فروتنی درهم کوبید.
29- (این جمله بعد از فرازهائی از کلمات آن بزرگوار که در خطبه قاصعه نهج البلاغه ذکر شده است) پس از خدا بترسید از خدا بترسید ای بندگان خدا از اینکه ردای کبر را ردای خود سازید، زیرا که تکبر دام بزرگ شیطان است که دلها را بوسیله آن شکار کرده، مانند جستن و درآویختن زهرهای کشنده.
30- برای تکبر و گردنکشی کفایت می کند تلف (و باطل کردن اعمال صالح).
31- برای تکبر کفایت می کند پستی مرتبه.
32- اگر خدای سبحان در تکبر برای احدی از خلق رخصت می داد (و در آن اجازه می فرمود) هر آینه برای انبیاء خود در آن رخصت می فرمود، لیکن برای آنان ناخوش داشته، و بر ایشان فروتنی را خوشنود است.
33- هر که تکبر کند شکسته شود.
34- از زشت ترین تکبر تکبر نمودن مرد است بر خویشاوندان و امثال و اقران خود.
35- دشمنی کشیده نشود به چیزی مانند تکبر (که سبب دشمنی خدا و خلق خواهد بود).
36- هرگز گونه خود را برمگردان (چنانکه بعضی ها گونه خود را از مردم می گردانند) و جانبت را نرم و هموار کن، و برای خدائی که تو را بلند گردانیده است فروتنی کن.
37- با هیچ تکبری ستایشی نیست.
38- خُلقی زشت تر از تکبر نیست.
39- سزاوار نیست برای کسی که خدا را می شناسد آنکه تکبر کند، (و خود را بزرگ وانمود کند).

متکبر

1- متکبر ستمکار را، گناهان او هلاکش می گرداند.
2- عجب دارم از کسی که تکبر دارد، دیروز نطفه بوده، و فردا مرداری خواهد بود.
3- گاهی تکبر کننده ذلیل و خوار می گردد.
4- هر تکبر کننده ای کوچک و پست مرتبه است.
5- برای تکبر کننده دوستی نیست.
6- هر که تکبر نماید تحقیر شود (و مردم او را کوچک شمارند).
7- هر که تکبر کند دشمن شود (یعنی مردم دشمن او گردند).
8- هر که بر مردم تکبر نماید ذلیل گردد (هم در نزد خدا و هم در نزد مردم).
9- هر که بر پست تر از خود تکبر نماید شکسته شود.
10- هر که متکبر باشد تلف (عزت و شرف) را از دست ندهد.
11- هر که تکبر نماید خداوند او را کوچک گردانیده، و او را پست کند.
12- هر که لباس کبر و زیاده روی را به تن پوشد خلعت افزونی و بلندی مرتبه را از تن بیرون آورده است (یعنی آنها باهم در یک جا جمع نخواهد شد).
13- تکبر ننماید مگر پست مرتبه.
14- پاکیزه نمی شود عمل متکبر.
15- تکبر نمی کند مگر پست مرتبه گمنام.

کتاب و کتابت

1- کتاب (یا قرآن) یکی از دو حدیث کننده است (یکی آدمی که سخن می گوید و دیگر کتاب).
2- هرگاه نوشته ای را نوشتی (چه کتاب باشد و یا مقاله و نامه) قبل از مهر کردن (و فرستادن و بستن و پست) آن در آن اعاده نظر نما (مبادا غلط و اشتباهی در آن باشد) زیرا که بر عقل خود مهر زد (یعنی عقلت از نوشته تو روشن خواهد شد، هر چه غلط و اشتباهش کمتر، عقل بیشتر خواهد بود.
3- نوشته مرد نشانه عقلش، و دلیل فضل و فزونی او خواهد بود.
4- نوشته مرد معیار (و محک) فضل، و میزان اندازه نجابت است.
5- خوب سخنگوئی است کتاب.
6- نوشته ترجمه و بیان کننده قصد و ما فی الضمیر است (یعنی هر چه در مکنون کسی از دوستی و دشمنی، و صافی و نفاق باشد از نوشته او معلوم خواهد گردید، و بشر به آن پی خواهد برد، نظیر این در زبان هم گفته شده است).
7- کتابها باغهای دانشمندان است.
8- هر که به کتابها تسلی شود (و با کتابها رفیق و مونس گردد) هیچ تسلی و غم و اندوهی از او فوت نشود (یعنی غمها از او دور گشته همواره خوشحال است).