فهرست کتاب


گفتار امیرالمؤمنین علی (ع) جلد دوّم همراه با ترجمه فارسی هدایة العلم و غررالحکم

سید حسین شیخ الاسلامی

بپا داشتن امر خدا

1- فرمان خدای سبحان را برپا ندارد مگر کسی که (در امور دینی) سستی ننماید و مکر نکند، و طمعها او را فریب ندهد.

قوی

1- قوی و نیرومند کسی است که لذت خود را قلع و قمع کرده باشد (یعنی لذت مغلوب او باشد نه او مغلوب لذت).
2- آفت قوی و نیرومند ضعیف شمردن دشمن است (زیرا بطور کامل خود را مجهز ننموده، و سپس بر خود مغرور گشته، در نتیجه مغلوب گردد).
3- هرگاه قوی باشی (یعنی می خواهی نیرومند گردی) پس در طاعت و فرمانبرداری خدای سبحان قوی باش (و تمام توان خود را در آن راه بکار بر).

تکبر و گردنکشی

1- تکبر دعوت کننده به افتادن در گناهان است.
2- تکبر خوئی است هلاک کننده، هر که بسبب آن طلب بسیاری کند کم خواهد شد.
3- تکبر با دلها جنگ می کند مانند جنگ زهرهای کشنده.
4- (ستاره ها و یا طلوع کننده ها و) ظاهر شونده های فخر را درهم کوبید (و یا مغلوب و خوار گردانید) و درخشنده های تکبر را (کوبیده و یا) باز دارید (این تشبیهات شاید از این جهت باشد که ناز و تکبر همچون ستاره ای که بلند است و طلوع دارد، در انسان بلندی ایجاد کرده، طلوع و ظهوری دارد).
5- از تکبر دوری نما، زیرا که آن سرمنشأ طغیان و سرکشی، و نافرمانی پروردگار مهربان است.
6- بر تو باد به دوری از تکبر، زیرا که آن بزرگترین گناهان، و دردناکترین یا پست ترین عیبها بوده، و آن زیور شیطان است.
7- بر تو باد به دوری از تکبر ورزیدن بر بندگان خدا، زیرا هر متکبری را خداوند می شکند.
8- زشت ترین خوی تکبر است (زیرا سبب خشم خدا و دشمنی خلق شود).
9- بیشترین مردم از نظر پستی و خواری کسی است که خود را بزرگ داند.
10- تکبر آدمی را پست می سازد.
11- گردنکشی بلند مرتبه را پست می کند.
12- تکبر فرومایگی را ظاهر می سازد.
13- تکبر بدترین عیبهاست (بدترین بودن تکبر روشن است، زیرا کسی که در مقابل خدا سرکشی نمود مرتکب هر نوع گناه خواهد شد، و ممکن است که بدتر بودن آن از هر جهت نباشد بلکه از جهت خاصی باشد، چنانکه برتر بودن بعض صفات چنین است).
14- کبر ورزیدن عین حماقت و کم عقلی است.
15- خود را بوسیله تکبر عزیز نمودن خواریست.
16- بوسیله دنیا تکبر نمودن پست فطرتی و کمبود بصیرت و آگاهی است.
17- تکبر اساس تلف است (یعنی آدمی را زمین زند).
18- تکبر و سربلندی کردن دام بزرگ شیطان است (و خود او نیز به همین وسیله خوار گردید چنانکه گفته شده: تکبر عزازیل را خوار کرد، به زندان لعنت گرفتار کرد).
19- براستی که تو اگر تکبر نمائی خداوند تو را پست گرداند.
20- آفت بزرگی و بلندی مرتبه تکبر نمودن است.
21- بسبب تکبر و سربلندی دشمنی (خدا و خلق) تحقق یابد.
22- بوسیله بسیاری تکبر تلف (دنیوی و اخروی) محقق گردد.
23- تکبر (آدمی یا) مرد او را پست می گرداند.
24- تکبر نمودن پست مرتبه مردم را به بی احترامی او دعوت می نماید، (و قهراً مردم او خوار دارند).
25- ثمره و میوه تکبّر نمودن دشنام است.
26- بدترین خصلتها تکبر است.
27- بدترین آفتهای عقل تکبر است.
28- تکبر را با فروتنی درهم کوبید.
29- (این جمله بعد از فرازهائی از کلمات آن بزرگوار که در خطبه قاصعه نهج البلاغه ذکر شده است) پس از خدا بترسید از خدا بترسید ای بندگان خدا از اینکه ردای کبر را ردای خود سازید، زیرا که تکبر دام بزرگ شیطان است که دلها را بوسیله آن شکار کرده، مانند جستن و درآویختن زهرهای کشنده.
30- برای تکبر و گردنکشی کفایت می کند تلف (و باطل کردن اعمال صالح).
31- برای تکبر کفایت می کند پستی مرتبه.
32- اگر خدای سبحان در تکبر برای احدی از خلق رخصت می داد (و در آن اجازه می فرمود) هر آینه برای انبیاء خود در آن رخصت می فرمود، لیکن برای آنان ناخوش داشته، و بر ایشان فروتنی را خوشنود است.
33- هر که تکبر کند شکسته شود.
34- از زشت ترین تکبر تکبر نمودن مرد است بر خویشاوندان و امثال و اقران خود.
35- دشمنی کشیده نشود به چیزی مانند تکبر (که سبب دشمنی خدا و خلق خواهد بود).
36- هرگز گونه خود را برمگردان (چنانکه بعضی ها گونه خود را از مردم می گردانند) و جانبت را نرم و هموار کن، و برای خدائی که تو را بلند گردانیده است فروتنی کن.
37- با هیچ تکبری ستایشی نیست.
38- خُلقی زشت تر از تکبر نیست.
39- سزاوار نیست برای کسی که خدا را می شناسد آنکه تکبر کند، (و خود را بزرگ وانمود کند).