فهرست کتاب


گفتار امیرالمؤمنین علی (ع) جلد دوّم همراه با ترجمه فارسی هدایة العلم و غررالحکم

سید حسین شیخ الاسلامی

اقدام کردن

1- بر چیزی که عاجز از آن را می ترسی اقدام مکن.
2- دری را که باز کردنش تو را ناتوان می سازد مبند.

پیروی کردن

1- هرگاه بلند مرتبه گردی پس در کسی که از نادانها پست تر از تو است فکر مکن، ولیکن به کسی که از علماء و دانشمندان که بالاتر از تست اقتداء نما (یعنی انسان باید در کسب صفات نیکو و اخلاق حسنه به بالاتر از خویش بنگرد و از آنها پیروی نماید).
2- هرگاه بعقل خود چیزی را (از مهّمات دنیوی و یا در علوم و مسائل اخروی درک نکردی و یا نشناختی پس برأی عاقلی که برطرف سازد آنچه را که تو آن را انکار می نمودی و یا در شبهه بودی اقتدا نما.

قرآن

1- قرآن افزون ترین دو هدایت است (یکی هدایت سفراء الهی و دیگر هدایت خود قرآن).
2- نیکو کنید خواندن قرآن را، زیرا که بهتر یا سودمندترین گفتار و قصه هاست، و از آن طلب شفا نموده، پس براستی که ان شفای سینه هاست.
3- از نوری که خاموش نمی گردد، و چهره ای که کهنه نمی شود پیروی کنید، و اطاعت کرده و تسلیم امر آن شوید، زیرا که با تسلیم و قبول فرمان آن هرگز گمراه نخواهید شد.
4- افزون ترین ذکر قرآن است، بوسیله آن سینه ها (معارف دقیقه و علوم را) فهمیده و یا کشف نموده و یا گشوده شود، و پوشیده ها روشن می گردد.
5- براستی که قرآن ظاهرش نیکو، و باطلش عمیق (یعنی علوم و معارف آن بسیار که دست نیرومند هر فردی به ته آن نخواهد رسید) عجائب آن زائل نشده، و غرائب آن تمام نمی شود (یعنی هر چه انسان کاوش کند هر روز و هر دفعه چیز دیگری را از آن کشف خواهد کرد) و تاریکی های جهالت و ضلالت گشوده نمی شود مگر بسبب آن.
6- براستی که این قرآن: پند گو (یا صاف و خالصی) است که غش نمی کند، و رهنمائی است که گمراه نمی نماید، و سخنگو و محدّثی است که دروغ نمی گوید.
7- در آیات قرآن تدبر و تفکر نموده، و به آن عبرت بگیرید، زیرا که آن رساترین عبرت هاست (جهتش این است که قرآن مشتمل بر حالات گذشتگان و پرهیزگاران و سایر کسانی است که دارای صفات حمیده و خصال پسندیده بوده، و از طرفی نتیجه افکار و اعمال زشت ستمکاران و جباران و گنهکاران و سرکشان و طاغوتیان و امثال آنها را نیز بیان خواهد نمود).
8- قرآن را بیاموزید، زیرا که آن بهار دلهاست (یعنی چنانکه بهار زمینها و درختان را حیات می بخشد قرآن هم دلها را حیات بخش خواهد بود) و به نور آن طلب شفاء کنید، زیرا که آن شفاء سینه هاست.
9- به ریسمان و حبل قرآن دست زدن، و نصیحت آن را بپذیر، و حلالش را حلال، و حرام آن را حرام دانسته، و به واجب ها و احکام آن عمل نما.
10- زیبائی قرآن بقره و آل عمرانست (نقل شده که این دو سوره را زهراوین گویند یعنی دو سوره روشن، مرحوم علّامه خوانساری فرموده ظاهر این است که این به اعتبار کمال بلاغت آنهاست).
11- حضرت در ذکر قرآن و وصف آن فرموده: شفاعت کننده ایست پذیرفته شده، و گوینده ایست تصدیق شده (و در خطبه ای که از پیامبر گرامی اسلام صلی اللّه علیه و آله و صلم در مقدمه تفسیر صافی و غیر آن نقل شده ما حل مصدّق نقل گردیده (یعنی درباره کسی که به آن عمل ننماید نزد خدا سعایت کند، و لذا بعضی ها آن را به معنای دشمن جدال کننده معنی کرده اند).
12- ظاهر قرآن خوش آیند، و باطن آن عمیق است (یعنی افکار بشری به آن نرسد).
13- بر شما باد به این قرآن، حلالش را حلال، و حرام آن را حرام دانسته و به محکم آن (و آیاتی که معنانی آنها واضح است) عمل نمائید و متشابه (آیاتی که معانی آنها واضح نیست و دارای احتمالاتی است) آن را به دانای آن برگردانید (تا او هر چه حکم کرد عمل کنید) زیرا که آن (قرآن) بر شما گواه، و افزونتر چیزیست که به آن متوسل خواهید شد.
14- در قرآنست خبر آنچه پیش از شما بوده، و خبر آنچه بعد از شما، و حکم آنچه در میان شما واقع می شود (که از این گفتار بطور کامل استفاده خواهد شد که حجت خدا پیغمبر و امام از تمام وقایع و حوادث گذشته و حال و آینده مطّلعند، چون عالم بقرآنند و قرآن حاوی همه آنها خواهد بود).
15- برای قرآن کفایت می کند خواندن براه راست.
16- باید سخنگوی تو در شب قرآن باشد.
17- برای احدی بعد از قرآن حاجتی نبوده، و برای احدی قبل از قرآن توانگری نیست.
18- هر که به تلاوت قرآن انس گیرد جدائی برادران او را به وحشت نیندازد.
19- هر که گفتار خدا (قرآن) را راهنمای خود اتخاذ نماید به آنچه محکمتر باشد هدایت گردد (یعنی به بهترین راه راهنمائی شود).
20- هر که در روز قیامت قرآن شافع او باشد شفاعت آن پذیرفته شود، و کسی که قرآن از او شکایت کند در آنچه گوید تصدیق شود.
21- به آنچه قرآن آن را حرام فرموده است ایمان نیاورده کسی که آن را حلال شمارد (یعنی شخص مسلمان و مؤمن باید حرام قرآن را حرام و حلال آن را حلال داند، نه مانند افرادی همچون... که متعه، و امثال آن را که قرآن حلال دانسته حرام داند که آنها اصلاً ایمان نیاورده اند).
22- هیچ کسی از شما با این قرآن همنشینی نکند جز آنکه بر خیزد با زیادتی و نقصانی زیادتی در هدایت یا کمی و نقصان در کوری (و ضلالت).
23- (تتمه کلامی است از خطبه / 189 نهج البلاغه با مختصر تفاوتی که درباره عظمت خدا و پیغمبر و قرآن بیان داشته است فرموده): نوری است برای کسی که روشنی جوید به آن، و گواهی است برای کسی که دشمنی نماید به آن، و پیروزیست برای کسی که غلبه کند به آن، و علمی است برای کسی که نگهدارد (حقایق و معارف را) و حکمی است برای کسی که قضاوت نماید.
24- در توصیف قرآن فرموده است: آن چیزیست که خواهشها بسبب آن به باطل مایل ننموده، و شبهه ها و اندیشه ها مشتبه نمی گردند (زیرا که قرآن در هر باب و در هر موضوعی حق و باطل را از یکدیگر جدا سازد).
25- در وصف قرآن فرموده است: آن جدا کننده (حق از باطل) و هزل (و شوخی و بازی) نیست، آن گویا به طریقه عدل و امر کننده به افزونی (و به چیزی که سبب آن شود) آن ریسمان استوار (و رشته محکم پیوستگی) خدا و ذکر و یاد حکیم است، آن وحی امین (که از خطا و غلط محفوظ است) خدا (و یا وحی خدای امین است) و ریسمان متین، و بهار دلها و چشمه های علم است، و آنست راه مستقیم، و آن برای کسی که به آن اقتدا کند هدایت بوده، و برای کسی که به آن اقتدا کند هدایت بوده، و برای کسی که به آن زیور یابد زینت گردیده و برای کسی که به آن چنگ زند عصمت بوده، و برای هر که به آن دست زند ریسمانی خواهد بود.
26- هرگز به غیر قرآن شفا مجوئید، زیرا که آن از هر دردی شفا دهنده خواهد بود.
27- (از فرازهای خطبه / 18 نهج البلاغه است که در مذمّت اختلاف علماء در فتوی فرموده تا می رسد به اینجا که (در وصف قرآن می فرماید: عجائب آن تمام نشده، و غرائب (و علوم و معارف عجیبه غریبه) آن به آخر نرسیده، و شبهه ها گشوده نمی شود مگر بوسیله آن.
28- اهل قرآن اهل خدا و خواص اویند.