فهرست کتاب


گفتار امیرالمؤمنین علی (ع) جلد دوّم همراه با ترجمه فارسی هدایة العلم و غررالحکم

سید حسین شیخ الاسلامی

رسوائی

1- ننگ رسوائی شیرینی لذّت را تیره می سازد (پس آدمی برای خاطر لذّت چند لحظه نباید مرتکب معصیتی شود که رسوائی ببار آورد).

برتری ها

1- نفس خود را بر فضائل (صفاتی که باعث افزونی مرتبه است) مجبور نما، زیرا رذائل (مقابل فضائل است) تو بر آنها خو گرفته ای.
2- بالا رفتن بسوی فضیلت ها مشکل نجات بخشی است.
3- هر فضل و افزونی مرتبه ات علم تو و از احسانت بذل و عطایت خبر می دهد.
4- هرگاه از حرامها باز ایستاده، و از شبهات پرهیز نموده، و نمازهای واجب را اداء کرده، و نوافل را بجا آوردی، در حقیقت فضیلت ها را در دین کامل نمودی.
5- سر فضیلت ها مالک بودن خشم، میراندن شهوت است.
6- در وقت از پی یکدیگر در آمدن سختی ها فضائل انسان آشکار می گردد.
7- نشانه فضیلت مرد عقل او و حسن خلقش می باشد.
8- نهایت فضیلت ها عقل است (یعنی عقل بالاترین فضیلت است).
9- نهایت فضیلت ها علم و دانش است.
10- فضیلت مرد از گفتارش شناخته می شود.
11- برتری بخوبی کمال و کردارهای نیکوست، نه به بسیاری مال و بزرگی عملها و منصبها.
12- فضیلت و برتری غلبه عادت است به کارهای خیر، و یا غالب شدن بر عادت است (به این معنی که اگر آدمی بر کارهای زشت عادت کرده پیوسته مرتکب گناه می شود، وقتی دارای فضیلت می شود که بر عادت خود غلبه کند).
13- فخر (آدمی یا) مرد با فزونی اوست نه به اصل و نژاد او.
14- فضیلت انسان بذل احسان است.
15- به فضیلت پیروزی یافته است کسی که بر خشم و غضبش پیروزی یافته، و بر میل کننده ها و یا عزیمت های خواهش خود مالک گردد.
16- برای فضیلت مرد (آدمی) کفایت می کند اینکه نفسش را کم گرداند (و آن را حقیر شمارد).
17- کمال و تمامی فضیلت ها شرف خصلت هاست (یعنی کسی که می خواهد تمام فضیلت ها را کسب کند، باید بالاترین صفات اخلاقی را داشته باشد).
18- برای انسان دو فضیلت است: عقل، و گفتار، پس به وسیله عقل استفاده نموده، و به گویائی افاده می کند.
19- نسب ها (که بتوان به آن فخر نمود و سبب ارزش آدمی می شود) به پدرها و مادرها نیست بلکه به فضیلت های ستوده شده است.
20- هر که افزونی های او کم باشد، وسائل (بر آمدن حاجت دنیوی و اخروی) او ضعیف خواهد بود.
21- از بهترین افزونی پذیرفتن عذر جنایت کار است.
22- از افزونی و فضیلت مرد آنست که به آنچه حلم و بردباریش متحمل آن شود منّت نگذارد.
23- از افزون ترین فضیلت ها انجام دادن احسان ها، و منتشر کردن احسان خواهد بود.
24- با کسب فضائل نمودن برو در افتاده می شود دشمن.
25- جمع کردن فضل و برتری، در احسان به آزاده، و نیکوئی به اهل خیر است.
26- نگهداری زبان، و بذل احسان و بکار بردن آن از افزون ترین فضیلت های آدمی است.
27- متصف به فضائل، و بیزاری جوینده از رذائل باش.
28- افزون ترین افزون ها، دادن عطاها و چیزهای خوب و پسندیده، و بر آوردن حاجت طلب کننده، و میانه روی در خواسته هاست.
29- افزون ترین افزونها پیوند با کسی است که بریده، و انس گرفتن با کسی است که رمیده، و گرفتن دست لغزیده و در مهلکه افتاده باشد.
30- جز این نیست که مرتبه فضل را برای اهل فضل صاحبان فضل می داند، (چنانکه شاعر گوید:
قدر زر زرگر شناسد قدر گوهر گوهری).
31- بر فضیلت و افزونی مرتبه تو به عملت، و بر کرم تو به احسانت استدلال می شود.

زیادی ها

1- بدترین چیزی که به وسیله آن مرد وقت خود را مشغول سازد زیاده کاری هاست که بکار نیاید.
2- ضایع شدن و تباهی عقلها در طلب کردن زیادتی هاست.
3- هر که از زیادتی ها باز ایستد، رأی او را عقل ها تعدیل نمایند (و بپسندند).
4- هر که به زیادتی ها مشغول شود امور مهمه ای که امید آن دارد از دست او برود و فوت شود.