فهرست کتاب


گفتار امیرالمؤمنین علی (ع) جلد دوّم همراه با ترجمه فارسی هدایة العلم و غررالحکم

سید حسین شیخ الاسلامی

بی نیازی از مخلوق

1- از هر که خواهی بی نیازی جوی، مثل او خواهی بود.
2- هر که از مردم بی نیاز گردد خدای سبحان او را بی نیاز خواهد نمود.
3- هر که (از مردم) بی نیاز گردد بر اهل خود گرامی باشد و هر که نیازمند باشد نزدشان خوار گردد.
4- آنچه از آن بی نیاز گردی از آنچه به آن نیازمند شوی بهتر است (زیرا در قسم اول به رنج نیفتی، و در قسم دوم در زحمت افتاده و ممکن است باعث عقوبت هم بگردد).

توانگر و توانگری

1- توانگر کسی است که به وسیله قناعت بی نیاز شود.
2- توانگر کسی است که برگزیند قناعت را.
3- توانگر (یا توانگری) در غربت در وطن است.
4- نادانی توانگر او را پائین آورده، و دانش فقیر او را بر کشد.
5- بسا توانگری که خوارتر از نقد است (گوسفندی است که پاهای کوتاه و روی زشتی دارد در بحرین به خواری مشهور است).
6- بسا توانگری که از فقیر بیچاره تر باشد (از جهت بدبختی او در آخرت، و یا از نظر گرفتاری دنیویش، و یا از جهت احتیاج او).
7- اندکی هستند از توانگران کسی که مواسات کند و حاجت روا باشد.
8- بسا ثروتمندی که از او (به سبب بی چیزی) بی نیازی باشد.
9- از جمله واجب تر توانگر آنکه به مال خود فقیر بخیلی ننماید.
10- توانگر مشمار کسی را که از مالش روزی داده نشود (یعنی از مال خود بهره نبرده و برای دیگران گذارد).
11- نیست گناهی بزرگتر از گناه توانگری که چیزی به محتاج ندهد (و بر او بخل نماید و یا حاجت او را بر نیاورد).
12- توانگری به غیر خدا بزرگترین پریشانی و بدبختی است.
13- از مستی توانگری به خدا پناه برید، زیرا که برای آن مستی بوده که به هوش آمدن از آن بعید است.
14- توانگران شما قانع ترین شماست.
15- توانگرترین توانگری عقل است (زیرا هر که را عقل باشد دارای همه چیز باشد چنانکه گفته شده: خدایا هر که را عقل دادی چه ندادی و هر که از عقل ندادی چه دادی؟).
16- بلندترین بی نیازی ترک آرزوهاست.
17- افزونترین بی نیازی آنست که با آن عرض و آبرو حفظ شود.
18- توانگرترین توانگران کسی است که اسیر و گرفتار حرص نباشد.
19- بی نیازترین بی نیازی قناعت، و صبر و تحمل در حالت درویشی و ندارائی است.
20- توانگری طغیان می آورد.
21- توانگری غیر بزرگ را بزرگ می گرداند (گر چه آدم پستی باشد، ثروت آن را در نظرها بزرگ می کند).
22- توانگری و درویشی گوهرهای مردان و ذات و اوصاف آنها را از خوبی و بدی آشکارا می نماید (یعنی آن دو وسیله آزمایش افراد خواهد بود).
23- برادر توانگری کسی است که قناعت را روانداز خود سازد.
24- فخر کردن و بالیدن در حالت غنا و توانگری تخم پریشانی در فقر و پریشانی می کارد (و یا می ترساند خواری را در پریشانی، چون وقتی همین ثروتمند فقیر شد دیگر کسی به او اعتناء نخواهد کرد).
25- آفت توانگری بخیلی است (زیرا توانگر را بی ارزش نموده سبب فساد دنیا و آخرت او خواهد گردید).
26- بهترین توانگری بی نیازی نفس است (از خلق یا از اعمال صالحه).
27- چه بسا غنا و توانگری که فقر و بیچارگی همیشگی را بدنبال آورد (یا در آخرت و یا در دنیا از جهت کفران و عصیان).
28- زکات توانگری و فراخی عیش احسان کردن به همسایگان و پیوند با خویشان است.
29- دو چیز است که قدر آنها دانسته نشود مگر از سلب آنها، (و یا قدر آنها را نداند مگر کسی که آنها از او ربوده شود).
30- باز داشتن نفس از آنچه در دستهای مردم است آن توانگری موجود می باشد.
31- فریب توانگری موجب فرحناکی است.
32- از دست دادن توانگری برای زیرکان غنیمت، و برای کم عقلان حسرت خواهد بود (زیرا کیّس می داند توانگری آخرت مهم است، دنیا زودگذر و گنجهای آن فانی شدنی و اسباب زحمت و رنج خواهد بود).
33- همه توانگری در قناعت و خوشنودی (به نصیب و بهره خدائی) است.
34- هر که او را توانگری بدون مال، و عزّت بدون سلطنت، و بسیاری بدون قبیله خوشحال نماید، پس باید از خواری معصیت خدا، به سوی عزت طاعت الهی درآید، زیرا که او همه آنها را خواهد یافت.
35- به توانگری رسیده است کسی که نومیدی از آنچه در دستهای مردم است، و قناعت به آنچه داده شده، و خوشنودی به قضاء (و قدر الهی) روزی داده شده باشد.
36- به توانگری و فراخی خوشحال مشو، و به فقر و بلاء غمگین مباش، زیرا که طلا به وسیله آتش آزمایش شده، و مؤمن به سبب بلاء آزموده خواهد شد.
37- توانگری به خدا بزرگترین توانگری است.
38- هر که به عوض دنیا به خدا بی نیاز نگردد دینی برای او نیست.
39- نیست توانگری مگر به قناعت (قناعت است که توانگری آورد).
40- نیست توانگری با بدی تدبیر.

دادرسی مظلوم

1- به سبب دادرسی مظلوم دادخواه برای توست از عذاب خدا حصاری (یعنی این عمل دژ محکمی برای تو از عذاب خدا خواهد بود).
2- از کفّاره گناهان بزرگ است به فریاد ستمدیده رسیدن.
3- از افزونترین احسان است به فریاد رسیدن ستمدیده فریاد خواه.
4- اجر و ثواب به چیزی مانند به فریاد رسیدن ستمدیده فریادرس طلب حاصل نخواهد شد.