فهرست کتاب


گفتار امیرالمؤمنین علی (ع) جلد دوّم همراه با ترجمه فارسی هدایة العلم و غررالحکم

سید حسین شیخ الاسلامی

کناره گیری

1- در عزلت و گوشه گیری از ابناء دنیا فراهم کردن صلاح (احوال و شایستگی آنها) است.
2- هر که گوشه گیری را اختیار کند سالم ماند (چون اکثر مردم دنیا پرست، و معاشرتشان خالی از معصیت نیست).
3- هر که آزمایش کند (اهل دنیا را) کناره گیری کند.
4- هر که گوشه گیری کند بی رغبتی او نسبت به دنیا نیکو شود.
5- هر که عزلت برگزیند پارسائی او سالم ماند (چون غالباً معاصی با آمیزش مردم تحقق می یابد).
6- هر که از مردم کناره گیری کند از شرّشان ایمن خواهد بود (زیرا اکثر مردم آلوده به گناه هستند).
7- خوب عادتی است گوشه گیری (به همان مقیاس که گذشت).
8- هر که از مردم منفرد گردد (و در تنهائی بسر برد) دین خود را حفظ نموده است (چون نوعاً مردم آلوده به معصیت می باشد).
9- هر که از مردم تنهائی گزیند به خدای سبحان انس گیرد.
10- سلامتی (از گناه و رنج و گرفتاری دنیا و آخرت در استقلال و تابع نبودن، و یا) در تنهائی و کناره گرفتن از خلق است (این مطلب روشن است، زیرا گرچه از آیات و روایات و مذاق شرع کناره گیری از خلق و تنهائی نکوهیده شده، زیرا چنین عملی ضد دستوراتی است که به مشورت، و زیارت مؤمنین، وصله و احسان، و امر به معروف و نهی از منکر، و صدقات، و ترغیب به علم و دانش، و ترویج، و حقوق مؤمنین بر یکدیگر، و معاشرت با مردم، و رفع نیازمندیهای آنان، و دفاع از اسلام و جهاد، و سایر قوانین و آیین نامه های اسلام داده شده، اما در عین حال چون اکثر مردم خود را از معاصی و گناهان بالأخص گناهانی مانند دروغ، و غیبت و تهمت و سوءظن و حسد، جلوگیری نکرده، کنترلی ندارند، از این جهت سلامتی انسان را در تنهائی بیان کرده اند، و این عمل یک نوع ارشاد است نه یک قانون و دستور، و لذا اگر کسی می تواند خود را کنترل کند، باید تفرّد را کنار گذارده، در میان اجتماع آید و به نیازمندیهای آن بپردازد، و اگر عزلت را برگزیند با وجود نیاز اجتماع به او گناه بزرگی را مرتکب گشته چنانکه روایت شده: هر که صبح کند و به امور مسلمین اهمیّت ندهد مسلمان نیست و مانند آن فراوان دیده شده که در جای خود بحث خواهد گردید.
11- تنهائی راحت و آسایش عبادت کنندگان است (چون وجود دیگران برای آنها مزاحمتی ایجاد خواهد کرد در نتیجه از عبادت باز می مانند).
12- هر که تنهائی را برگزیند از اندوه ها کفایت شود.
13- مداومت در تنهائی از آمیزش با مردم سالم تر است (زیرا کمتر کسی اتفاق می افتد در خلطه و معاشرت به گناه آلوده نگردد).
14- گوشه گیری حصار و یا خوب خویشتن داری و از محرّمات کناره گرفتن است، (و یا عزلت حسن پرهیزکاری و سبب نیکوئی آن خواهد گردید).
15- گوشه گیری بهترین خصلتهای زیرکان است.

تصمیم

1- هر که تصمیم و عزم خویش را (به دیگران) اظهار کند دور اندیشی خود را باطل ساخته است.
2- هر که عزم او (و تصمیمش) بد باشد تیر او بر او برگردد (یعنی بدی او به خودش بر می گردد چنانکه گفته شده: من حفر بئراً لأخیه وقع فیه هر که چاهی برای برادر بکند خود در آن واقع شود).
3- بر چیزی که رشد و صواب در آن را ندانی تصمیم نگیر.
4- خیری در عزم و تصمیمی نیست که بدون دوراندیشی باشد.

تنگی و پریشانی

1- پریشانی خصلت ها را زشت کرده، و به وحشت می اندازد رفیقان را.
2- پریشانی ملامت و سرزنش است.
3- سخت گیری خصلت ها را فاسد می نماید.