فهرست کتاب


گفتار امیرالمؤمنین علی (ع) جلد دوّم همراه با ترجمه فارسی هدایة العلم و غررالحکم

سید حسین شیخ الاسلامی

عارف

1- هر عارفی غمناک است.
2- هر عارفی ناخوش دارنده (دنیا) است.
3- چگونه عارف به غیر خویش است کسی که نفس خود را نمی شناسد؟!
4- عارف کسی است که نفس خود را بشناسد پس آن را آزاد سازد، و آن را از هر چه آن را دور می کند و نابود می گرداند پاک بماند.
5- صاحب معرفت و دانش روی شکفته خندان، و دلش ترسناک اندوهگین است.

عزت

1- هر که به وسیله خدا عزیز گردد هیچ سلطنتی و هیچ سلطانی او را خوار نخواهد ساخت.
2- هر که به غیر خدا عزیز شود (و عزت از غیر خدا خواهد) ذلیل خواهد گردید.
3- هر که به غیر حق طلب عزت نماید عزت او را هلاک گرداند.
4- هر که به غیر حق طلب عزتی کند (یا از راه باطلی و یا از راه خدا) ذلیل خواهد شد.
5- هر که به غیر حق (و از راه غیر حقی) عزیز گردد خداوند او را به وسیله حق خوار گرداند.
6- نیست عزتی مگر به فرمانبرداری (از خدا و رسول و امام).
7- عزیز کسی است که به وسیله اطاعت و فرمانبرداری خدا عزیز شده باشد.
8- هرگاه طالب عزّتی پس آن را در اطاعت خدا طلب نما.
9- عزیز نخواهد گشت کسی که همسایگانش خوار باشند. (مرحوم خوانساری فرموده: کسی که همسایگانش را خوار کند).
10- عزّت دریافتن انتقام است (یعنی همین که به این قدرت رسید و انتقام نگرفت به عزّت رسیده است).
11- هر عزّتی که دین آن را تأیید ننماید خواریست.

کناره گیری

1- در عزلت و گوشه گیری از ابناء دنیا فراهم کردن صلاح (احوال و شایستگی آنها) است.
2- هر که گوشه گیری را اختیار کند سالم ماند (چون اکثر مردم دنیا پرست، و معاشرتشان خالی از معصیت نیست).
3- هر که آزمایش کند (اهل دنیا را) کناره گیری کند.
4- هر که گوشه گیری کند بی رغبتی او نسبت به دنیا نیکو شود.
5- هر که عزلت برگزیند پارسائی او سالم ماند (چون غالباً معاصی با آمیزش مردم تحقق می یابد).
6- هر که از مردم کناره گیری کند از شرّشان ایمن خواهد بود (زیرا اکثر مردم آلوده به گناه هستند).
7- خوب عادتی است گوشه گیری (به همان مقیاس که گذشت).
8- هر که از مردم منفرد گردد (و در تنهائی بسر برد) دین خود را حفظ نموده است (چون نوعاً مردم آلوده به معصیت می باشد).
9- هر که از مردم تنهائی گزیند به خدای سبحان انس گیرد.
10- سلامتی (از گناه و رنج و گرفتاری دنیا و آخرت در استقلال و تابع نبودن، و یا) در تنهائی و کناره گرفتن از خلق است (این مطلب روشن است، زیرا گرچه از آیات و روایات و مذاق شرع کناره گیری از خلق و تنهائی نکوهیده شده، زیرا چنین عملی ضد دستوراتی است که به مشورت، و زیارت مؤمنین، وصله و احسان، و امر به معروف و نهی از منکر، و صدقات، و ترغیب به علم و دانش، و ترویج، و حقوق مؤمنین بر یکدیگر، و معاشرت با مردم، و رفع نیازمندیهای آنان، و دفاع از اسلام و جهاد، و سایر قوانین و آیین نامه های اسلام داده شده، اما در عین حال چون اکثر مردم خود را از معاصی و گناهان بالأخص گناهانی مانند دروغ، و غیبت و تهمت و سوءظن و حسد، جلوگیری نکرده، کنترلی ندارند، از این جهت سلامتی انسان را در تنهائی بیان کرده اند، و این عمل یک نوع ارشاد است نه یک قانون و دستور، و لذا اگر کسی می تواند خود را کنترل کند، باید تفرّد را کنار گذارده، در میان اجتماع آید و به نیازمندیهای آن بپردازد، و اگر عزلت را برگزیند با وجود نیاز اجتماع به او گناه بزرگی را مرتکب گشته چنانکه روایت شده: هر که صبح کند و به امور مسلمین اهمیّت ندهد مسلمان نیست و مانند آن فراوان دیده شده که در جای خود بحث خواهد گردید.
11- تنهائی راحت و آسایش عبادت کنندگان است (چون وجود دیگران برای آنها مزاحمتی ایجاد خواهد کرد در نتیجه از عبادت باز می مانند).
12- هر که تنهائی را برگزیند از اندوه ها کفایت شود.
13- مداومت در تنهائی از آمیزش با مردم سالم تر است (زیرا کمتر کسی اتفاق می افتد در خلطه و معاشرت به گناه آلوده نگردد).
14- گوشه گیری حصار و یا خوب خویشتن داری و از محرّمات کناره گرفتن است، (و یا عزلت حسن پرهیزکاری و سبب نیکوئی آن خواهد گردید).
15- گوشه گیری بهترین خصلتهای زیرکان است.