فهرست کتاب


گفتار امیرالمؤمنین علی (ع) جلد دوّم همراه با ترجمه فارسی هدایة العلم و غررالحکم

سید حسین شیخ الاسلامی

لغزش

1- لغزش انس و آرام گرفتن (یعنی لغزش از کسی که بر او اعتماد نموده و اسرار را برایش گفته اند) قابل گذشت و فسخ نخواهد بود (زیرا او چنین انتظاری نمی رود).

خودبینی

1- وحشتناکترین وحشت خودبینی است (که یا مردم از او رمیده و یا خود در قبر و قیامت وحشت کند).
2- خودبینی تباهی و سبب هلاکت است.
3- خودبینی ابلهی است. (یعنی از کم عقلی سرچشمه می گیرد).
4- خودبینی سر حماقت و کم عقلی است.
5- خودبینی و خود محوری سر نادانی است.
6- خود محوری دلیل کم عقلی است.
7- خودپسندی زیادتی را منع می کند.
8- خودبینی مضرترین رفیق انسان است.
9- خودپسندی ضدّ درست اندیشی و راه صواب است.
10- خودپسندی عقل را فاسد می نماید.
11- خودپسندی زیادتی (کمال) را جلوگیری می نماید.
12- بالیدن به عمل نیک آن را باطل می سازد.
13- خودپسندی آفت شرف و بزرگی است.
14- خودپسندی نقص و پستی را آشکار می سازد.
15- بالیدن آدمی به نفس خود احمقی است.
16- خودپسندی ضدّ درست اندیشی و آفت عقلهاست.
17- هرگاه مایل بودی که نیکوئی هایت در نزد مردم بزرگ جلوه کند پس در چشم خود بزرگ مشو (یا نباید آنها در چشمت بزرگ جلوه کند بلکه باید، هیچ به حساب آیند).
18- هرگاه بسبب آنچه تو در آن از قدرت و توانائی (از هر قسم باشد از قدرتهای ظاهری و باطنی) هستی خودبینی و عجبت زیاد گردد، و در نتیجه تکبر و نخوتی در تو ظاهر گردید، در بزرگی پادشاهی و ملک خدا و قدرت او که از نفس خود بر آن قادر نیستی نظر نما، زیرا چنین کاری سرکشی تو را نرم کرده، و تو را از تندی و نشاطت باز می دارد و به سوی تو آنچه را که از تو از قبیل عقل تو دور شده (یعنی عقل خود را از دست داده ای) برمی گرداند.
19- بوسیله خوشنودی از نفس (و خود محوری و خودبینی) بدیها و عیبها ظاهر می شود (چون چنین کسی هیچگاه در پی اصلاح خود برنیاید).
20- میوه خودپسندی و خودبینی شدّت دشمنی است.
21- گناهی که تو را بد آید از کار نیکی که تو را خوش آید (یعنی سبب عجب تو گردد) بهتر خواهد بود (زیرا آن تو را به خدا نزدیک کرده و این تو را دور سازد).
22- هر که نفسش او را به عجب آورد مسخره گردد.
23- هر که به رأی خود عجب آورده شود (و از تعریف دیگران یا از کارهای خود خودبین شود که به رأی دیگران اعتناء نکند) خوار یا گمراه گردد.
24- هر که به فعل خودبین شود به عقل او رسیده شده است (یعنی آفتی به آن رسیده).
25- هر که گفتارش او را خودبین کند عقلش غروب کرده است (یعنی دیگر فکر او را روشن نمی کند).
26- هر که به خودبینی افتادنش بسیار باشد (و از خود فراوان خوشش آید) کارهای صحیح و درست او کم خواهد بود.
27- هر که به عملش بعجب آید (یعنی عملش را خوب و پسندیده ببیند) مزد خود را باطل سازد.
28- هرکه به نیکوئی حالت خود به عجب آید (و حالت خود را بپسندد) از نیکوئی حیله (و چاره کار خود) کوتاهی نماید.
29- هر که خودبینی و سستی و کاهلی را ترک کند مکروهی به او وارد نشود (چه از مکروهات و ناملائمات دنیوی و چه اخروی).
30- به رأی و اندیشه خود خودبینی نکند مگر نادان (چون نمی تواند بفهمد فکر و رأی او ناقص است).
31- به خوبیها چیزی مانند عجب و خودبینی زیان نرساند.
32- چیست برای پسر آدم با عجب و خودبینی (برای او زشت است این صفت) در صورتی که اول او نطفه ای است فاسد و آخر آن مرداریست گندیده، و او در میان این دو حال حامل نجاست است.
33- نیست وحشتی وحشت دارتر از خودبینی (ممکن است مراد این باشد که مردم از او میرمند چون با خودبینی که دارند با مردم الفت نمی گیرد).
34- خودبینی و بالیدن مرد بنفس خود دلیل کوته فکری، و نشانه سستی عقل اوست.
35- بر تو باد به دوری از خودبینی و حبّ مبالغه در مدح (که دیگران در حق تو انجام دهند) زیرا که این از محکمترین فرصت های شیطان است.
36- بر تو باد بدوری از اینکه بنفس خود خوش بین باشی، زیرا که بر تو کمی و دشمنی آشکار گردد، (یعنی برای تو دشمنی خلق و خالق ثابت خواهد گردید).
37- بر تو باد بدوری از اینکه بزرگ شماری از گناه غیر خود آنچه را که از نفس خود آن را کوچک به حساب آوری، یا اینکه از طاعت خود بسیار شماری آنچه را که از غیر خود آن را کم در نظر آوری.

خودپسند

1- خودپسند برای او عقلی نیست.
2- برای خودبین رأی (صوابی) نیست (زیرا که در کار مشورت نکند).