فهرست کتاب


گفتار امیرالمؤمنین علی (ع) جلد دوّم همراه با ترجمه فارسی هدایة العلم و غررالحکم

سید حسین شیخ الاسلامی

بندگی

1- هر که به شرائط بندگی قیام نماید برای آزادی (از عذاب) سزاوار خواهد بود.

پرستش

1- عبادت خالص آنست که مرد امیدوار نباشد مگر به پروردگار خود، و نترسد مگر از گناه خویش.
2- برای نفس خود در میان خود و خدای سبحان بهترین وقتها و بخشها را قرار ده، (نه آنکه افضل اوقات را در کارهای شخصی قرار داده آنچه بماند برای طاعت و بندگی قرار دهی، که چنین کاری شایسته بندگی نخواهد بود، و شاید نیمه های شب بهترین وقتها برای نماز باشد).
3- افزونترین عبادت فکر و اندیشه است.
4- افزونترین عبادت نگهداری شکم و عورت است.
5- عبادت پیروزی است.
6- عبادت همیشگی دلیل پیروزی به سعادت است.
7- زینت عبادت خشوع و فروتنی است.
8- صلاح عبادت توّکل بر خداست.
9- غرض از عبادت (و علت غائی آن) فرمانبرداری است.
10- در تنهائی برای عبادت خدا گنجهای سودهاست. (ممکن است مراد از انفراد و منفرد بودن ربودن گوی سبقت در عبادت باشد یعنی کسی که در حد اعلای از آن قرار گیرد).
11- به نیکبختی پیروزی یافته کسی که عبادت را خالص گردانیده است.
12- اندکی (از عبادت و کار خیر) که بر آن پاینده باشی و بطور دائم انجام دهی بهتر از بسیاری است که از آن ملول شده و خسته گردی.
13- اندکی که بر تو عملش سبک باشد (یعنی با شوق آن را انجام دهی) بهتر از بسیاری است که برداشتن آن را سنگین شماری و با کراهت انجام دهی.
14- اندکی (از عبادت) که همیشگی باشد بهتر از بسیاری است که بریده شود.
15- چگونه لذّت عبادت را می یابد کسی که از خواهش امساک نمی کند؟!
16- چگونه به عبادت بهره مند گردد کسی که توفیق او را یاری نکرده باشد؟!
17- هیچ نزدیکی جوینده ای به چیزی مثل عبادت خدا (به خدا) نزدیک نشده است.
18- عبادت کننده بدون علم مانند الاغ آسیاست که می گردد و از جای خود بیرون نمی رود.
19- براستی گروهی عبادت خدای سبحان کرده به جهت رغبت (در بهشت و نعمتهای آن) پس این عبادت تجّار و سوداگرانست، و دسته ای او را عبادت نموده از روی ترس (از جهنم و عذابهای آن) پس این عبادت بندگان است، و عدّه ای خدا را از برای شکر او عبادت می نمایند پس این عبادت آزادگان است.

بندگان

1- هرگاه خداوند بنده ای را دوست داشته باشد عبادت نیکو را در دل او اندازد.
2- هرگاه خداوند بنده ای را دوست دارد امانت را محبوب او قرار دهد.
3- هرگاه خداوند بنده ای را اکرام نماید او را به دوستی خود مشغول سازد (یعنی او را به اموری که سبب دوستی خدا شود موفق نماید).
4- هرگاه خداوند بنده ای را مخصوص خود گرداند، دینداری را در دل او اندازد.
5- هرگاه خداوند بنده ای را برگزیند پیراهن ترس از خویش را بر تن او بپوشاند (یعنی پیوسته از خدا می ترسد).
6- هرگاه خداوند بنده ای را دوست دارد او را به آرامش و بردباری زینت دهد.
7- هرگاه خداوند بنده ای را محبوب خود سازد راستی را در دل او اندازد.
8- هرگاه خداوند بنده ای را دوست دارد او را بر اقامه و برپا داشتن حق یاری کند.
9- هرگاه خداوند بنده ای را دوست دارد مال را نزد او دشمن ساخته، و امیدها را پیش او کوتاه می گرداند.
10- هرگاه خداوند بنده ای را دوست دارد او را قلب سلیم، و خوی درست و قویم روزیش گرداند.
11- هرگاه خداوند نسبت به بنده اش خواهد به او عقلی درست، و عملی مستقیم عطا فرماید.
12- هرگاه خداوند به بنده اش خیری را اراده کند شکم و فرج (عورت) او را عفیف گرداند (یعنی از عمل ناپسند باز ایستد).
13- هرگاه خداوند به بنده ای خیری را خواهد قناعت را بر او الهام کند، و جفتش را برای او به صلاح آورد (چه زن باشد و چه مرد).
14- هرگاه خداوند به بنده ای خیری را بخواهد شکمش را از طعام (حرام و شبهه ناک) و فرج او را از حرام (زنا) باز دارد.
15- هرگاه خداوند سبحان صلاح بنده ای را اراده کند: کم گفتن، و کم خوردن، و کم خوابیدن را در دل او اندازد.
16- هرگاه خداوند به بنده ای خیری را خواهد او را در دین فقیه و دانا کرده، و در دلش یقین را خواهد انداخت.
17- هرگاه خداوند به بنده ای خوبی را اراده کند قناعت را در دل او اندازد پس به کفاف (آن اندازه که او را بس بوده و از مردم بی نیاز گردد) اکتفا نموده، و بپوشد (لباس) عفاف و پاکدامنی یا باز ایستادن از کسب اموال حرام را.
18- هرگاه خداوند خیری را به بنده اش خواهد، میانه روی و حسن تدبیر را در دل او اندازد، و سوء تدبیر و اسراف و زیاده روی را از او دور سازد.
19- هرگاه خداوند بنده ای را دوست دارد ترقی و رشد او را در دلش اندازد و او را برای طاعت موفّق دارد.
20- حضرت مردی را ثنا گفت سپس فرمود: آن، سود می دهد آشتیش، و از ظلمش ترسیده نمی شود، هرگاه بگوید انجام می دهد، و چون والی شود عدالت کند.
21- حضرت در حق کسی که بر او ثنا گفته (و چنانکه در نهج البلاغه خطبه / 86 در صفات بندگان محبوب خدا) فرموده: گشاینده مبهمات و احکام مشکله و معارف معضله است، راهنمای بیابانها، دفع کننده و آسان کننده مشکلات خواهد بود.
22- بهترین بندگان کسی است که هرگاه نیکی کند شادمان شود، و چون بدی نماید طلب آمرزش کند.
23- (حضرت در ضمن خطبه / 82 نهج البلاغه مشهور به غرّاء می فرماید:) بندگانی هستند آفریده شده (خدا) از روی قدرت و توانائی، و تربیت شدگان (الهی) با قهر و غلبه (بدون دخالت دیگری) و قبض روح شدگان به جهت حاضر شدن (در آن نشأه و اینکه بعضی احتمال داده اند که ممکن است مراد ملائکه یا ائمه باشد احتمال نابجائی خواهد بود).
24- اگر اینکه بندگان زمانی که نمی دانند (در صورت جهل و نادانی) توقف می کردند (در اعتقادات انکار نمی کردند و در مشتبهات می ایستادند) کافر نگشته و گمراه نمی شدند و یا گمراه نمی کردند.
25- هرگاه خداوند بنده ای را (از جهت بدی رفتار و کردار) پست نماید و یا ذلیل کند بر او علم را منع سازد (چون شایستگی آن را ندارد).
26- هرگاه خداوند بدی را نسبت به بنده اش بخواهد مال را نزد او محبوب داشته، و امیدها را پیش او گسترش دهد (یعنی صاحب آرزوی زیاد خواهد شد).
27- هرگاه خدای سبحان اراده کند نعمتی را از بنده ای زائل کند اول چیزی که از آن تغییر داده می شود عقل اوست (و معلوم است وقتی خرد از کسی گرفته شده چه مصیبتی ببار خواهد آورد) و مشکلترین چیز بر او فقدان عقل است (که سبب بدبختی دنیا و آخرتش خواهد گردید).
28- براستی از جمله مبغوض ترین خلائق در نزد خدای تعالی مردی است که خداوند او را به خود واگذاشته، از راه راست و میانه در گذشته و بدون راهنما رونده است.
29- بنده بنده است گرچه تقدیر الهی او را یاری و مساعدت نماید.
30- زیبائی بنده فرمانبرداری اوست.