فهرست کتاب


گفتار امیرالمؤمنین علی (ع) جلد دوّم همراه با ترجمه فارسی هدایة العلم و غررالحکم

سید حسین شیخ الاسلامی

اطاعت و انقیاد

1- فرمانبر تا سود کنی.
2- اطاعت کن تا سود بری.
3- در همه کارهای خود فرمان خدا بر، زیرا فرمانبرداری خدا بر همه چیزی برتر و افزونست، و پارسائی از خود دور مساز.
4- خدای سبحان را در هر حال فرمانبرداری کن، و دل خود را از خوف و رجاء او خالی مگردان، و از استغفار جدا مشو.
5- مافوق خویش را اطاعت کن، تا اینکه مادونت تو را فرمان برد، و نهان خود را اصلاح نما، تا خداوند آشکارت را اصلاح فرماید.
6- خدا را اطاعت کنید، چنانکه پیمبران او شما را به آن فرمان داده اند.
7- پیمبران الهی را اجابت کرده، تسلیم امرشان باشید، به فرمانبرداری آنان عمل نمائید، تا در شفاعتشان داخل شوید.
8- بر حذر باش از اینکه پروردگارت تو را در نزد طاعتش نیافته، و در نزد معصیتش تو را ببیند پس دشمن دارد تو را (یعنی هر کجا طاعت و بندگی است مانند نماز، روزه... تو را نبیند و در هر کجا که معصیت است مانند دروغ، غیبت، اذیّت،... تو را ببیند).
9- به دست آوردن کارهای نیکو و عام المنفعة با ملازم بودن طاعت و جدا نشدن از آنهاست.
10- فرمانبرداری و انجام کار نیک هر دو تجارت سودمندیست.
11- افزونترین طاعتها دوری کردن از لذات است.
12- افزونترین طاعتها بی رغبتی در دنیاست.
13- خالص ترین یا نصیحت کننده ترین مردم نسبت به نفس خود فرمانبرترین آنهاست در برابر پروردگارش.
14- افزونترین طاعتها برگشت از لذت ها و بی رغبتی در آنهاست.
15- محبوبترین بندگان بسوی خدا فرمانبرترین آنهاست خدا را.
16- سزاوارترین مردم به رحمت خدا پایدارترین آنهاست به فرمانبرداری خدا.
17- سزاوارترین کسی که او را فرمان می بری کسی است که برای او چاره ای نیافته، و برای ردّ فرمانش توانائی نداری (که وجود مبارک حق تعالی است).
18- سزاوارترین کسی که او را اطاعت نمائی فردی است که تو را به تقوی فرمان داده، و از خواهش و پیروی آن نهی نموده است.
19- براستی که دوست محمّد - صلی اللّه علیه و اله سلم - کسی است که خدا را فرمان برد هر چند قرابت و خویشی او دور باشد (چنانکه در فضل حضرت سلیمان گفته شده:
کانت مودّة سلمان له رحماً - و لم تکن بین نوج وابنه رحم)
20- براستی که خداوند سبحان فرمانبرداری را در وقت تفریط عاجزان غنیمت زیرکان قرار داده است (چون زیرکان فریب خواهش را نخوردند، امّا مرحوم خوانساری احتمال دیگر داده: که ممکن است ثواب اطاعت عاجزان را که اطاعت نکنند تفضلاً به زیرکان دهد و اللّه تعالی یعلم).
21- فرمانبرداری رستگاری داده، و معصیت هلاک کننده است.
22- فرمانبرداری اجابت و امتثال است (نه صرف تصدیق).
23- فرمانبرداری (پناهنده ترین یا) محکمترین مهیا شده است.
24- فرمانبرداری (همت و یا) غنیمت زیرکان است (زیرا با مجاهده نفس چنین غنیمتی به دست می آید.
25- فرمانبرداری تجارتی است سودبخش.
26- فرمانبرداری پاینده ترین عزّت است.
27- فرمانبرداری عزّت کسی است که روزگار سختی را میگذراند و پریشان حال است.
28- فرمانبرداری مزد و پاداش را فرو می ریزد.
29- فرمانبرداری بزرگذاشتن امامت است.
30- اطاعت و فرمانبرداری خشم خدا را فرو می نشاند.
31- برادر عزّت و آقائی کسی است که به طاعت خدا زینت یافته است.
32- فرمانبرداری خدا محکمترین دست آویز است (برای رسیدن به نیکبختی دنیا و آخرت).
33- فرمانبرداری حفظ کننده ترین (یا رساترین و مرحوم خوانساری فرمودند و در بعضی نسخ اقوی هست یعنی قویترین و محکمترین) حرز است.
34- براستی که من شما را بر طاعتی ترغیب نمی کنم مگر آنکه من پیشی گیرنده ام بسوی آن و شما را از معصیت و گناهی نهی نمی نمایم مگر آنکه خود قبل از شما از آن باز می ایستم و از آن دوری می جویم.
35- براستی تو اگر خدا را فرمان بری تو را رستگاری داده و جایگاه تو را اصلاح نماید.
36- هرگاه طاعت ها کم گردد گناهان بیشتر شود.
37- بوسیله فرمانبرداری اقبال (الهی و بخت بلند) حاصل خواهد شد.
38- بوسیله طاعت پیروزی به دست آید.
39- بوسیله فرمانبرداری بهشت برای پرهیزکاران نزدیک می شود.
40- بسبب نیکوئی فرمانبرداری نیکان شناخته می شوند.
41- به فرمانبرداری خدا متوسل شو تا پیروز گردی.
42- به طاعت خدا و فرمانبرداری او چنگ زن تا تو را به خود نزدیک سازد.
43- میوه فرمانبرداری بهشت است.
44- پاداش خدا برای اهل طاعت خواهد بود (یعنی رایگان و بدون عمل به کسی ثواب نخواهد داد) و عقاب و عذاب او برای اهل معصیت است (یعنی بدون گناه، خداوند فردی را به ستم و یا به عبث عذاب نخواهد فرمود).
45- بر طاعتها مداومت نموده، و به کردن خیرات شتافته، و از گناهان دوری کرده، و به فعل نیکوئیها مبادرت نموده، و ارتکاب حرامها بر حذر باشید.
46- فرمانبرداری (اهل) ستم و سرکشی و دشمنی را واگذارید و به راه اطاعت و انقیاد و تسلیم بروید تا در معاد نیکبخت شوید.
47- سوار طاعت (یعنی فرمانبرداری حضرت حق) خوابگاه و استراحت گاه او بهشت است.
48- بسوی طاعت ها شتاب کنید، و به کردن کارهای شایسته بر یکدیگر پیشی گیرید، اگر مقصّرید پس از تقصیر انجام واجبات دوری نمائید (یعنی حال که کوتاهی دارید لااقل در مستحبات باشد که تنها سبب نقصان فضیلت است.
49- خوشا به حال کسی که بر فرمانبرداری پروردگار خود محافظت نماید.
50- خوشا به حال کسی که ستوده تقوایش را اطاعت نموده، و نکوهیده خواهش خود را نافرمانی نماید.
51- خوشا به حال کسی که راه سلامت را به بینائی کسی که او را بینا گرداند و فرمانبرداری هدایت گری که او را فرمان دهد بپیماید (مقصود امام معصوم و یا کسی است که پیرو همان راه است).
52- خوشا به حال کسی که برای فرمانبرداری خود موفق شده، و خوی و خصلت او نیکو بوده، و کار آخرت خویش را احراز نماید.
53- فرمانبرداری خدای سبحان را کسی جمع نخواهد کرد و به دست نخواهد آورد مگر کسی که جدّیت را در آن بذل نموده، و تمام طاقت قدرت را بکار برد.
54- فرمانبرداری خدا کلید هر گفتار و کردار درست و صلاح هر فسادیست (و یا اصلاح معاد است).
55- اطاعت خدای سبحان نمودن بلندترین ستون، و محکمترین نیرو تجهیز است.
56- سایه خدای سبحان در آخرت بر سر کسی خواهد افتاد که او را در دنیا اطاعت کند.
57- بر تو باد اطاعت کسی که به نادانی و نشناختن او معذور نمی باشی (ممکن است مراد خدا باشد چنانکه امکان دارد خدا و رسول و امام باشد اما علامه خوانساری فرموده: مراد امام زمان است چنانکه مشهور است کسی که بمیرد و امام زمانش را نشناسد به مردن جاهلیت مرده است).
58- بر تو باد به فرمانبرداری از خدای سبحانه زیرا که طاعت خدا بر هر چیزی برتری دارد.
59- بر تو باد به فرمانبرداری کسی که تو را امر به دین می کند (خدا و رسول و ائمه و کسانی که قدم جای قدم آنها می گذارند) زیرا که او تو را رهبری کرده و رستگاری بخشد.
60- به اندازه عقل طاعت و فرمانبرداری می باشد.
61- در طاعت خداست گنجهای فائده ها.
62- فضیلت های طاعت ها به بلند جایگاهها می رساند.
63- (از فرازهای حکمت / 244 نهج البلاغه است) و اطاعت (امام و رهبری را) برای بزرگ داشتن امامت (واجب کرده است چنانکه در قرآن دارد: یا ایّها الّذین آمنو أطیعو اللّه و أطیعو الّرسول و أولی الأمر منکم نساء / 59 که ائمه طاهرین که زمامداران عادل و معصومند).
64- اگر خدای سبحان در فرمانبرداری خود (بندگانش را) ترغیب و تشویق نمی نمود هر آینه واجب بود که اطاعت شود از جهت امید رحمت او.
65- هر که خدا را پیروی کند بینا گردد و یا طلب یاری کند (یعنی به وسلیه عبادت و اطاعت طلب یاری نماید چنانکه خدا می فرماید: و استعینوا بالصّبر و الصّلاة.
66- هر که به سبب طاعت و فرمانبرداری به خدا نزدیک شود خداوند عطا و بخشش را در حق او نیکو کند.
67- هر که فرمانبرداری خدا را راه خود قرار دهد به آنچه آن اعظم است پیروز خواهد گشت (یعنی به سعادت دنیا و آخرت خواهد رسید).
68- هر که فرمانبرداری خدا را توشه و سرمایه قرار گیرد بدون تجارت سودهایی بسوی او خواهد آمد.
69- هر که در طاعتها نیت خالص جلو نیندازد به ثوابها پیروزی نیابد.
70- هر که طاعت او بسیار باشد عزّت و بزرگی او بسیار باشد.
71- از افزونترین عملهاست کسب کردن طاعتها.
72- به چیزی مانند طاعت خدا زینت جوینده ای زینت نیافته است.
73- چیزی از فرمان خدای سبحان نخواهد آمد مگر در ابای نفس از آن (پس باید آن را عادت به طاعت داد تا میل و رغبت پیدا کند).
74- ملازمت طاعت بهترین تهیّه توشه است.
75- خوب وسیله ایست (برای رستگاری) اطاعت خدا.
76- به پیروزی و رستگاری رسیده کسی که برای طاعت توفیق داده شده است.
77- هدایت یافته کسی که پروردگارش را اطاعت نموده و از گناهانش بترسد.
78- نفسهایتان را به سبب پیشی گرفتن بسوی فرمانبرداری خدا از عذاب خدا نگهداری کنید.
79- از امری که خدای سبحان را در آن فرمان برده ای (و در آن کار اطاعت خدا را کرده ای) عذرخواهی مکن، چنین کاری در منقبت (و فضیلت) تو کفایت می نماید.
80- هیچ عزّتی مانند اطاعت (خداوند) نیست.
81- طاعتی برای مخلوق در معصیت خالق نیست.
82- هر فرمانبرداری گرامی داشته شده است.
83- مطیع خدای سبحان، و بیادش انس گیرنده باش، و به خاطر آور در حال رو گردانیدنت از او رو آوردن او را بر تو، تو را به سوی آمرزش خود می خواند، و به فضل خود گناهانت را می پوشاند، (چه خدای کریمی و چه پروردگار بخشنده مهربانی؟!).
84- کسی که مطیع پروردگارش باشد (نفس و نیکبختی را) مالک شود.
85- کسی که مطیع خدا گردد پیروز گردد.
86- هر که خدا را اطاعت نماید مرتبه او بزرگ شود.
87- هر که اطاعت نماید مرتبه او بلند شود.
88- هر که اطاعت خدا کند هرگز بدبخت نگردد.
89- هر که اطاعت خدای سبحان کند عزیز و توانا گردد.
90- هر که اطاعت خدای سبحان کند یاریش قوی گردد (یعنی پروردگار با تمام توان یاریش نماید).
91- هر که خدای سبحان را فرمان برد (از مردم کسی که بسبب اطاعت خدا او را خشمناک گردانیده باشد و یا) خشمناکترین مردم او را زیان نرساند.
92- هر که خدا را اطاعت کند او را خدا برگزیند.

فرمانبری

1- هر که اطاعت امر تو کند قدر و مرتبه ات را بزرگ دارد.

متجاوز

1- چه چیز افتادن از حد گذارننده را (به هلاکت) شتابان کرده است.