صلاة الخاشعین

نویسنده : آیت الله دستغیب

پیشگفتار

پس از بعثت حضرت خاتم الانبیاء محمد (ص) نخستین عبادتی که تشریع گردید، نماز بود و اهمیت آن کم و بیش بر مسلمانان پوشیده نیست.
کتابهای روایتی پر از مطالبی است که همه از اهمیت فوق العاده آن خبر می دهند و آن را بهترین کار (خیر موضوع) و اسباب قرب برای هر پرهیزگار و معراج مؤمن دانسته اند.
به راستی بهترین تعریف را از تعبیر قرآن مجید باید فهمید که می فرماید: به درستی که نماز، انسان را از هر کار قبیح و نابایستی باز می دارد(1).
یعنی حقیقت نماز، شخص نمازگزار را اصلاح می کند و از آلوده شدن به فحشا و منکر، باز می دارد.
سید بحرالعلوم در منظومه فقه خود، این آیه را برترین ستایشها از نماز دانسته و می فرماید: دیگر کافی است و بالاتر از این سخن نتوان گفت(2).

برترین مقربها و لزوم محافظت آن

در روایتی از حضرت صادق (علیه السلام) از برترین چیزی که بندگان به واسطه آن به خدا تقرب می جویند، می پرسند، حضرت می فرماید: پس از شناسایی خداوند، از نماز، برتری سراغ ندارم. آیا نمی بینی بنده نکوکار، عیسی بن مریم (علیه السلام) گفت: خداوند به من سفارش نماز را فرمود(3) و از رسول خدا (ص) از برترین کارها پرسیده شد، فرمود: نماز در اول وقتش(4).
در قرآن مجید نیز صریحا امر به محافظت بر نمازها فرموده(5) و وقت نمازهای پنج گانه را (به ضمیمه تفسیر از اهل بیت (علیه السلام) )مشخص فرموده است(6).
از رسول خدا(ص) مروری است که می فرماید: نیست بنده ای که به اوقات نماز و مواضع خورشید (طلوع، زوال و غروب آفتاب را به جهت نماز) اهتمام داشته باشد مگر این که من ضمانت می کنم برایش راحتی نزد مرگ را و بر طرف شدن غصه ها و اندوه ها و رستگاری از آتش را(7).
همچنین از رسول خدا(ص) رسیده که می فرماید: تا انسان مواظب نمازهای پنج گانه در اوقاتش می باشد، شیطان از او بر کنار است، پس وقتی آن را ضایع ساخت (نمازها را در اوقاتش نخواند) شیطان بر او جرات نموده او را به گناهان بزرگ وا می دارد(8) و نیز رسول خدا (ص) در پاسخ این مسعود که از دوست داشتنی ترین کارها نزد خداوند پرسید، فرمود: نماز در وقتش(9) حضرت صادق (علیه السلام) می فرماید: شیعیان ما را نزد نماز بیازمایید که در محافظت بر نمازها چگونه اند(10) یعنی اگر راستی شیعه اهل بیت هستند، باید در محافظت بر نمازها به خصوص در اول وقت، شباهتی با ایشان داشته باشد

اهتمام علی (علیه السلام) به نمازاول وقت در صفین

نمونه ای از آن را- که از کتاب ارشاد القلوب دیلمی نقل شده است -در اینجا می آوریم: هنگامی که علی (علیه السلام) در جنگ صفین سر گرم نبرد بود، در میان هر دو صف کارزار، مواظب وضع آفتاب بود (تا ببیند کی ظهر می شود و نماز ظهر را بخواند)
ابن عباس عرض کرد: یا امیر المؤمنین! این چکاری است؟ فرمود: منتظر زوال هستم تا نماز بخوانیم.
ابن عباس گفت: آیا حالا وقت نماز است با این سرگرمی به جنگ؟ حضرت فرمود: ما چرا با ایشان می جنگیم، تنها به خاطر نماز با آنان نبرد می کنیم(11) چون شعار دین و مظهر اسلام در خارج، نماز است. حقیقت دین نیز- که بندگی خداست در نماز است، لذا با کفار حقیقی و منافقین چون معاویه و اتباعش بر پا داشتن نماز نبرد می کرد.
از میان عبادت، نماز در زیادتی احکام نمونه است، یعنی به قدری اهمیت دارد که چهار هزار حکم به فرموده حضرت صادق (علیه السلام) دارد(12) و شهید - علیه الرحمه - در تفسیری بر واجبات و مستحبات نماز، واجباتش را هزار عدد تقریبا قرار داده و کتابی به نام الفیه را در واجباتش تصنیف کرده است و مستحبات نماز را دو هزار شمرده و کتاب نفلیه اش را در این باره نوشته است.(13)