فهرست کتاب


ارباب امانت (اخلاق اداری در نهج البلاغه)

مصطفی دلشاد تهرانی‏

بخش سوم

اصول اخلاق اداری

اصل امانتداری

تلقی امانتدارانه از کار و مسئولیت و انجام دادن امور با رویکرد امانتداری، اصلی اساسی در اخلاق است. اگر انسان کار و مسئولیت را امانت بداند، بی گمان حرمت آن را پاس می دارد و تلاش می کند که بخوبی آن را پیش ببرد و بالنده سازد. امام علی (ع) از کارگزاران و کارکنان نظام اداری خود می خواست که کار و مسئولیت را امانت بدانند و در مناسبات و روابط خود امانتداری نمایند، چنانکه خطاب به اشعث بن قیس، استاندار آذربایجان، نوشت:
ان عملک لیس لک بطعمه، ولکنه فی عنقک أمانه.
همانا کاری که به عهده توست، طعمه ای برایت نیست، بلکه امانتی است برگردنت.
بر این مبنا هرکس در هر مرتبه اداری امانتدار مردمان است و باید اموال و امکانات و حقوق و حدود و حیثیت و شرافت آنان را پاسداری کند. در منظر امیرمؤمنان علی (ع) بزرگترین خیانت، خیانت به امت و تعدی به امانت است. آن حضرت در نامه ای به برخی کارگزاران خود در این باره چنین آورده است:
و من استهان بالأمانه، و رتع فی الخیانه، و لم ینزه نفسه و دینه عنها، فقد أحل بنفسه الذل و الخزی فی الدنیا، و هو فی الآخره اذل و أخری. و ان أعظم الخیانه خیانه الأمه، و أفظع الغش غش الأئمه.
هر که کار امانت (مسئولیت) را سبک بشمارد، و در آن خیانت روا دارد، و جان و دین خود را از خیانت پاک ننماید، در این جهان در خواری و رسوایی را به روی خویش بگشاید و به آخرت خوارتر و رسواتر درآید؛ و بزرگترین خیانت، خیانت به مسلمانان است و زشت ترین دغلکاری، ناراستی کردن با زمامداران.
در آموزشهای امام علی (ع) امانت والاترین چیز و امانتداری برترین کار معرفی شده است. از این رو نخستین شرط انصاف به اخلاق اداری، امانتداری است. در سخنان گرانقدر امیرمؤمنان علی (ع) چنین آمده است:
رأس الاسلام الأمانه
رأس مسلمانی امانتداری است (یعنی امین بودن و خیانت نکردن).
أفضل الایمان الأمانه
برترین ایمان (یعنی برتری صفات و افعال مؤمن) امانتداری است.