در کوی بی نشانها

نویسنده : مصطفی کرمی نژاد

مقدمه:

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): عند ذکر الصالحین ینزل الرحمه(1).
پیامر گرامی (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: هنگامی که یاد نیکوکاران به میان می آید رحمت الهی فرود آید.
نوشته ای که در پیش رو دارید شمه ای از احوالات آیت حق و عارف بالله جناب مستطاب مرحوم آیت الله حاج شیخ جواد انصاری همدانی (قدس سره) است که مطالعه آن تصویری روشن و صحیح از عرفان اسلامی را در پیشگاه هر خواننده ای قرار می دهد، عرفانی که از متن قرآن کریم و روایات معصومین (علیهم السلام) گرفته شده است و در حقیقت سیر و سلوک در این وادی پاسخی به ندای درونی تشنگان معرفت الهی است.
نوشته حاضر، خوانندگان را از افتادن در دام مدعیان دروغین عرفان برحذر می دارد چرا که شرط اول قدم در سیر و سلوک الی الله را التزام کامل به شریعت اسلام و گفتار معصومان (علیهم السلام) معرفی می نماید.
انگیزه ما از نگارش این کتاب، شناساندن یکی از عارفان گمنام است که از محفل پربار و سخنان گرمی بخش وی دلسوختگان و مشتاقانی همچون شهید محراب آیت الله سید عبدالحسین دستغیب (رحمه الله علیه) و مرحوم آیت الله حسنعلی نجابت شیرازی (رحمه الله علیه) و بسیاری دیگر بهره ها برده اند که هر یک در محیط خود دستگیر و راهبر مشتاقان رسیدن به سر منزل مقصود بوده اند و این راهبری هم اکنون نیز ادامه دارد.
مجموعه حاضر برگرفته از مصاحبه هایی است که با برخی از شاگردان مکتب عرفانی مرحوم آیت الله انصاری همدانی (قدس سره) صورت گرفته است که پس از گردآوری و تنظیم در اختیار چند تن از صاحب نظران قرار گرفت و پس از رعایت نظرات و پیشنهادات آن عزیزان، به صورت فعلی درآمد.
در پایان به مصداق من لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق از تمامی یاری کنندگان خود به خصوص برادر گرامی جناب حجت الاسلام سید عباس موسوی مطلق تشکر و قدردانی به عمل می آید. لازم به یادآوری است که مطالب این کتاب ویراستاری نگردیده است چون هدف حفظ امانت و آوردن عین جملات بزرگان بدون دخل و تصرف بوده است.
امید است اینگونه تلاشها ذخیره ای برای روز بیچارگی همگی ما قرار گیرد بحمد و اهل بیته (علیهم السلام).

غرض نقشی است کز ما جای ماند - که هستی را نمی بینم بقایی
مگر صاحبدلی روزی ز رحمت - کند در حق درویشان دعایی

شهر مقدس قم: مصطفی کرمی نژاد
بهار 1377

فصل اول

زندگینامه

انما یخشی الله من عباده العلماء

صوفی و عابد و زاهد همه طفلان رهند - مرد اگر هست بجز عالم ربانی نیست
سعدی
فرید عصر و حسنه دهر، ترجمان قرآن و سلمان زمان آیت الله العظمی عالم زاهد ناسک، عالم بالله و بامرالله مرحوم حاج شیخ محمد جواد انصاری همدانی (قدس سره) فرزند مرحوم حجت الاسلام حاج مولی فتحعلی همدانی در سنه 1320 هجری قمری مطابق با 1281 هجری شمسی در شهر همدان و در خانواده ای روحانی چشم به جهان گشود. از همان کودکی آثار عظمت روحی و استعداد معنوی عجیبی در ایشان مشاهده می گردید و با وجود ناراحتیهای جسمانی که تا دوازده سالگی دامنگیرایشان بود، به لحاظ هوش و قریحه ذاتی فراوان از سن هفت سالگی دروس حوزوی و صرف و نحو را نزد والد محترمشان شروع کردند، با رحلت والد محترمشان در سن دوازده سالگی از محضر اساتید دیگر بهره مند گردیدند، فقه و اصول را نزد علمائی همچون آیت الله میرزا علی خلخالی و مرحوم حاج سید عرب و حاج آقا علی شهیدی و آقا محمد اسماعیل عماد الاسلام و رشته های طب خمسه یونانی و ابوبکر زکریای رازی و علم معرفه النفس و درس اخلاق را نزد حاج میرزا حسین کوثر همدانی برادر حاج آقا رضا واعظ معروف گذراندند و در همان سنین جوانی صاحب قوه استنباط گردیدند.
در حدود بیست و چهار سالگی با زنی پاکدامن از خانواده ای اصیل ازدواج مردند که ثمره این ازدواج دو فرزند پسر و سه فرزند دختر شد، و سپس در حدود سی سالگی به تشویق علمای همدان به شهر مقدس قم رهسپار گردید و در محفل نورانی و درس حضرت آیت الله العظمی حاج شیخ عبدالکریم حائری اعلی الله مقاله الشریف حاضر گردید و در همان زمان بود که با علمای بزرگی همانند آیت الله العظمی امام خمینی (قدس سره) رهبر کبیر انقلاب و آیت الله العظمی آخوند ملا علی معصومی و آیت الله العظمی سید محمد تقی خوانساری آشنا شد. آیت الله انصاری همواره و به طور مکرر در جلساتش با احترام از امام خمینی (قدس سره) یاد می کردند و می فرمودند: حاج آقا روح الله مرد بزرگی است حاج آقا روح الله آتیه ای بسیار روشن دارند و امام خمینی (قدس سره) هم از ایشان به نیکی یاد می کرد(2).
آیت الله انصاری بعد از شرکت مداوم پنج سال در درس حضرت آیت الله العظمی حائری به درجه اجتهاد رسیدند و در همان زمان هم شروع به حاشیه بر عروه الوثقی کردند سپس به همدان برگشتند و در اثر انقلاب درونی که در ایشان ایجاد شده بود تا پایان عمر به تهذیب نفس و تربیت نفوس مستعده پرداخت و از شهرهای مختلف ایران و کشورهای همجوار شیفتگان زیادی به محضرشان می رسیدند و از انفاس قدسیه ایشان بهره می بردند.