فهرست کتاب


دنیای اسلام و تهاجم فرهنگی غرب

آیة الله محمد مهدی آصفی

سید احمد خان

احمدخان، یا سید احمدخان متقی دهلوی (1232ق.1315ش)از چهره های علمی - اسلامی هند و مؤسس دانشکده انگلیسی محمدی در سال 1875م. چنان که خودش می گوید این دانشکده را به منظور ترویج اسلام نوین متأثر از غرب، تأسیس کرده، و این، همان است که امروز به دانشگاه اسلامی علیگره معروف است.
وی از نخستین داعیان غرب گرایی است که (مردم را) به جدایی از فرهنگ اسلامی و فرو افتادن به دامن تمدن غربی، فرا می خوانده است.
وی نوشته است:
مسلمان ها باید در پذیرش تمدن غربی، به طور کامل، از خود رغبت نشان دهند تا در چشم مردم متمدن، خوار شمرده نشوند و مردمی متمدن و با فرهنگ به حساب آیند(21).
احمد خان در کتاب احکام طعام اهل الکتاب مردم را به همانندی با انگلیسی ها در راه و رسم زندگی و عرف و عاداتشان تشویق می کند(22).

قاسم امین(23)

قاسم امین از داعیه داران برهنگی و رهایی از حجاب اسلامی است که به وابستگی نسبت به فرهنگ غرب و پذیرش آن به هر قیمتی دعوت می کرد و مجذوب و عاشق این فرهنگ بود. وی در کتاب المرأة الجدیدة نوشته است:
... این همان دردی است که باید به درمانش اقدام کنیم، و دارویی برای آن نیست مگر آن که فرزندانمان را بر اساس شناخت جوانب تمدن غرب آگاهی نسبت به اصول و فروع و آثارش تربیت کنیم. آن گاه که زمان آن فرا رسد - و امیدواریم که دیر نباشد - حقیقت همچون خورشیدی فروزان پیش چشم ما آشکار خواهد شد و ارزش تمدن غربی را خواهیم شناخت و به یقین در خواهیم یافت که محال است کم ترین اصلاحی در حال و روز ما صورت گیرد مگر آن که بر اساس دانش جدید روز باشد؛ و امور مختلف انسان ها، خواه مادی یا ادبی، محکوم قدرت علم است. از این رو می بینیم که مردم متمدن با همه اختلاف هایی که در جنس و نژاد و زبان و دین و وطن دارند، در شکل حکومت و اداره آن، در محاکم، نظام خانوادگی و شیوه های تربیت خانواده، زبان و نوشتار و اصول و شیوه ها، بلکه در بسیاری از آداب و رسوم ابتدایی و ساده مثل شیوه لباس پوشیدن، احوال پرسی، خورد و خوراک و... شباهت های زیادی با یکدیگر دارند. این، آن چیزی است که ما را وادار کرد تا به اروپاییان مثل بزنیم و تقلید از آنان را تحسین و دیده ها را به زن اروپایی متوجه کنیم (24).

سید حسن تقی زاده

سید حسن تقی زاده از رهبران حرکت مشروطه در ایران است. این حرکت اواخر حکومت خاندان قاجار، به منظور مبارزه با استبداد قاجاریه و برپایی دموکراسی قریب به اسلام یا در دایره اسلام، شکل گرفت، و اگر رویکرد فکری تقی زاده به جدایی دین از سیاست و برقراری دموکراسی غربی بیگانه از اسلام نبود، وی از سردمداران حرکت مشروطه محسوب می شد. وی معتقد بود که غرب در قله ارزش های انسانی قرار دارد(25).
در دوره دوم فعالیت مجلس شورای ملی، تقی زاده با همکاری برخی دوستانش (26)، حزب دمکرات را تشکیل داد. حرب دمکرات یا فرقه دموکرات نخستین حزب سیاسی در ایران(27) بود که روابط گرم و دوستانه ای بریتانیا داشت و عمال انگلستان در شهرها هواداران خود را به عضویت در این حزب، تشویق می کردند(28).
از مهمترین اصول اولیه پذیرفته شده در این حزب، جدایی دین از سیاست و عدم دخالت علمای دین در سیاست بود(29)،و از شرایط وابستگی به حزب این که شخص، منتسب به علمای دین یا شاغل به امور اسلامی نباشد(30).
تقی زاده، از مهمترین نظریه پردازان حزب دموکرات و از رهبران مجلس شورای ملی بود. به رغم آن که در آغاز زندگی سیاسی خود ملبس به عمامه و از فارغ التحصیلان مدارس دینی محسوب می شد، معتقد به ضرورت فرو افتادن در دامان غرب و پذیرش اسباب تمدن غربی بود. وی دراین باره سخنرانی ای دارد که آن را با عنوان اخذ تمدن خارجی در سال 1340 ش. در باشگاه مهرگان ایراد کرد(31).
او در مقاله ای که در شماره هفتم، سال 1920م. در مجله کاوه از وی به چاپ رسید، به وجود ریشه های فرهنگی برای ما در تاریخ، تشکیک کرده است(32).
رویکردها و تمایلش به غرب گرایی از عواملی است که موجب شد دو تن از مراجع تقلید نجف اشرف به اخراج وی از مجلس شورای ملی و تبعیدش حکم کنند(33)؛ و همین امر باعث شد تا از ایران خارج شود.
وی پس از سقوط خاندان قاجار و استیلای رضاخان پهلوی بر حکومت ایران، به کشور بازگشت.