راهنمای کشف موضوعی آیات قرآن

نویسنده : احمد مخملی

سخنی با خوانندگان محترم

تاریخ اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، بشریت، نشان می دهد انسان به موازات پیشرفت و ترقی و تکامل و در مسیر دست یابی به جلوه های تمدن برای تسهیل در روابط خود در امور اجتماعی، ارتباطات و دادوستدهای اقتصادی، مسائل فرهنگی، تبادل آراء و نظرات و روابط سیاسی بین دول و کشورها و حکومتها، به تدوین قوانین، مقررات و قراردادهایی پرداخته تا بر اساس آن با زبان و روش و طریقه ای همگون، قابل فهم و مورد قبول به تنظیم روابط درون کشوری و بین المللی نایل آید. از این روی کشورها با عضویت در کنوانسیون ها و مجامع بین المللی و اعلام قبول معاهدات، خود را ملزم به پیروی و تبعیت از قوانین می نمایند.
پاره ای از این نوع قوانین و مقررات بر پایه و اساس مکاتب و ادیان الهی بنا نهاده شده اند و بعضی دیگر بر اساس ضرورت و تجربیات خاص، تدوین و به مراحل کنونی رسیده است. برای مثال پس از گذر انسان از انقلاب صنعتی و دست یابی به وسایل پیشرفته حمل و نقل و مسافرت، همچون اتومبیل، کشتی و هواپیما، برای پرهیز از تصادفات، تقلیل سوانح و حفظ جان مردم و مسافران و بیمه شدن بار و اثاثیه و... کارشناسان امور به تدوین قوانین و مقرراتی پرداختند تا با زبان و روشی مشترک و مشابه، خود را پایبند بدان نمایند. اکنون در قوانین راهنمایی و دانندگی، انسان به علایم و مقرراتی بین المللی دست یافته که خود را ملزم به رعایت آنها نموده است. برای مثال این که: کجا پارک نکند، کجا سرعت نگیرد، کجا دور نزند، کجا سبقت نگیرد و... همه این قوانین به همراه پایبندی رانندگان به مقررات فوق، تاثیر مستقیمی بر کاهش تصادفات داشته و تسهیل کننده امر تردد در خیابانها و جاده ها گردیده است.
از سوی دیگر تدوین قوانین و مقررات بیمه که در صنایع و خدمات مختلف در خدمت انسان قرار گرفته راهی است تا افراد خسارت دیده را نجات دهد و یا لااقل بخشی از ضرر و زیان آنان را تامین نماید. همچنین هنگام مبادلات، تجارت و تولید با بهره مندی از مزایای بیمه، نگرانیهای خود را از عواقب ناشی از داد و ستد ها و فعالیت های صنعتی و اقتصادی (که رانندگی هم جزئی از آن است) کاهش می دهیم.
ایا انسانی که تا بدین حد برای حفظ حقوق مادی خود در امور مختلف حساس و حسابگر و دوراندیش می باشد و هر روز برای ارتقاء امنیت و تامین مصالح خود همایشها و کنگره های داخلی و بین المللی برپا می نماید، نباید از ارزشمندترین گنجینه علم و حکمت که حاوی مترقی ترین قوانین برای سعادت دنیا و آخرت اوست بهره بگیرد و روابط دنیوی و اخروی خویش را نسبت به خداوند متعال و مردم بر اساس حق و عدالت تنظیم نماید؟
مجموعه ای را که در اختیار دارید روزنه ای است به سوی نور بی انتهای هدایت و رستگاری که از میان آیات روشنگر و هدایتگر قران کریم، آن معجزه بی مانند حضرت ختمی مرتبت محمد مصطفی (صل الله علیه و آله و سلم) استخراج گردیده تا برای تنظیم روابط اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، اخلاقی و... در ورای قوانین و مقررات حاکمه به کار گرفته شود. یقینا پایبندی انسان به آیات الهی چنان وی را تربیت می نماید که به عنوان الگویی عملی در ماورای قوانین و مقررات موجه موجود در اقصی نقاط گیتی مثال زدنی شود.
مجموعه حاضر به روشی آسان خواننده محترم و علاقه مندان را به چگونه بودن و چگونه زیستن برای چگونه برانگیخته شدن در مقابل دستگاه عدل الهی در روز رستاخیز راهنمایی می نماید.
در این کتاب برای مثال انتخاب منسجم آیات مربوط به مبحث توبه، درخواست آمرزش، تسبیح و تضرع به درگاه الهی به عنوان همان بیمه ای است که ما در امور دنیوی برای حفظ اموال و داراییهایمان از آن سود می جوییم. سایر آیات طبقه بندی شده در فصول و بخشهای مختلف نیز ما را به سوی دنیا و آخرتی رستگار رهنمون می سازد.
همانگونه که گفته شد این مجموعه روزنه ای است به سوی نور هدایتگر نامتناهی و بی پایان و مقدمه ای است تا مخاطبین، خصوصا جوانان عزیز و علاقه مند به آداب و فرهنگ قرانی را با بعضی از عناوین و چشمه های هدایت آشنا نماید.
حلاوت و زیبایی صحبت پروردگار دانا و توانا با انسان آنقدر جاذبه دارد که فطرت پاک و سرشت الهی نهفته در وجود انسان، خود به دنبال نور و منبع اصلی خواهد رفت و پیوندی ناگسستنی با قرآن کریم ایجاد خواهد نمود.
امیدوارم این اندک تلاش حقیر بر پایه روشی سهل در راه آشنایی خود و مخاطبین گرامی خصوصا نسل جوان با قرآن، مفید واقع گردد و مورد رضایت و تایید حق تعالی قرار گیرد و بتوانیم با استعانت از درگاه و لطف و محبت ذات احدیتش عامل به رهنمودهای قرآنی باشیم و پیوسته از انوار آن بهره مند گردیم.
ملتمس دعا
احمد مخملی

مقدمه

احادیث و روایات متعددی وجود دارد مبنی بر این که کاتبین و فرشتگان به اذن خداوند برای انسانی که به سطور قرآن کریم نگاه می کند ثواب و فضیلت در نظر می گیرند.
همین طور روایات عدیده این وجود دارد که برای قاریان قرآن خصوصا قرائت با صوت زیبا، ثواب و منزلت ثبت می نمایند و هر چند دو نکته فوق نیز از جمله معجزات قرآن کریم است که بر قلب نگاه کننده و یا قرایت کننده قرآن حتی بدون درک معانی آن تاثیر معنوی و سازنده می گذارد، لیکن خداوند سبحان بر اساس آن چه از آیات مکرر قران کریم بر می آید از انسان و مخاطبین خود درک قرآن و عمل بدان را انتظار دارد. به نمونه آیات ذیل (و آیات فصل هفدهم- بخش 2) عنایت فرمایید:
1- ای مردم عالم، نامه ای (قرآن) که همه پند و اندرز و شفای دلهای شما و هدایت و رحمت برای مومنان است از جانب خدا برای نجات شما آمد (یونس 57) .
2- در آن روز (قیامت) رسول به شکوه در پیشگاه رب العزه عرض کند، بار الها تو آگاهی که امت من این قرآن بزرگ تو را به کلی متروک و رها کردند.(فرقان 30)
شاید یکی از دلایلی که متاسفانه از دیرباز به رغم احترام، ارادت و تکریم زیادی که ما ایرانیان مسلمان برای قرآن کریم قایل بوده ایم اما تنها از برکات و تاثیر کلام الله مجید، هنگام خرید منزل جدید، نهادن آن در مراسم عقد و سفره هفت سین و مجالس سوگواری و قرایت بر سر قبور و یا هنگام عزیمت عزیزی به سفر و... بهر جسته ایم به این دلیل باشد که قرآن های در دسترس به زبان عربی است و اکثراً از مفاهیم آن مطلع نیستیم و در مواردی هم که قرآن هایی همراه با ترجمه در دسترس بوده، متولیان امر، آموزگاران علوم دینی، ارگان های تبلیغ کننده قرآن کریم و صدا و سیما (حتی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی) بر تبیین و تشریح معانی آن با زبانی سهل و آسان و قابل درک و در دسترس کمتر عنایت داشته اند.
همان گونه که در دو آیه فوق الذکر ملاحظه می شود خداوند نزول قرآن را به عنوان وسیله ای برای پند و اندرز و هدایت مطرح می فرماید، زندگی دنیا و آخرت بهره مند گردیم ضرورت دارد پیوسته از مفاهیم دیگر اشارات قرآن کریم به شکوه رسول اکرم-صلی الله علیه وآله- در روز قیامت از امت محمدی به خاطر ترک قرآن و در انزوا قرار دادن آن، دلیلی بر همین مدعا است که نباید قرآن را در کنج کمدها و داخل جلد های زربفت محبوس نمایی و خود را از انوار قدسی آن محروم گردانیم.
از این روی برای آن که نمایی هر چند ناقص و در حد و وسع و توان و درک اندک خود از قرآن عزیز داشته باشم بر آن شدم تا ضمن مطالعه و قرائت قرآن کریم، چندین بار نیز معانی و ترجمه (1) آن را برای اطرافیان، دوستان و مومنین نقل می نمودم تا بلکه هم موجبات هدایت و تزکیه حقیر فراهم گردد و هم سبب چشانیدن حلاوت و شیرینی آیات الهی به عزیزی شده باشد. چنین بود که در راه تکامل و عینیت بخشیدن به نیت خود مصمم گردیدم آیاتی از مجموعه قرآن کریم را انتخاب و تحت فصل ها و بخشهایی تقسیم بندی نمایم تا مخاطبین علاقه مند با مراجعه بدان بر نمایی از عمق و زیبایی و مفاهیم و پندها و اندرزهای قرآن کریم آگاه گردند و به عبارتی روزنه ای باشد برای رسیدن به منبع اصلی نور و پیوند ناگسستنی با معجزه آخرین پیامبر وحی، حضرت محمد-صلی الله علیه وآله-.
همان گونه که در تقسیم بندی های این مجموعه ملاحظه خواهید فرمود، سعی گردیده آیات صریح و یا شرح کلی آیات مربوط به بخشی از مباحث مطرح در پیرامونمان را که گاهی مسلمین خصوصا جوانان علاقه مند اشتیاق دارند تا بدانند قرآن پیرامون مثلا اصول دین، فروع دین، امور اجتماعی، اخلاقی، اقتصادی، حقوقی و غیره چه گفته و چرا باید چنین کنند و چنان نکنند و یا این که اصولا قرآن در رابطه با چه مسایل و موضوعاتی مطلب دارد، فهرستی را تحت هجده فصل و بیش از دویست و چهل بخش که هر یک به موضوعی خاص نظیر مسایل اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، اعتقادی، قیامت ، دین و ایمان، آفرینش کاینات و خلقت انسان، حکایت پیامبران و نبوت، استغفار و تسبیح و تضرع، امور دنیوی و گمراهی ها و.. اختصاص یافته تهیه و تقدیم نمایم.
لازم به تذکر است که آیات کامل و یا شرح کلی آیات و تقسیمات این کتاب در برگیرنده تمامی موضوعات و مطالب متنوع کلام الله مجید نبوده و برای چنین اثری به مجلدهای متعدد بر اساس ذوق و درک و آشنایی نویسندگان به ابعاد و زوایایی قرآن نیاز است.
یکی از زیبایی ها، اصول و روش های نهفته در قرآن کریم، تکرار موضوعات، مطالب، اندرزها، تکالیف، حکایت ها و... است که با زبان و آهنگ مختلف کرارا بیان گردیده است. قطعا این روش تاثیر خاص خود را در مخاطبین و مومنین بجای می گذارد. لذا سعی گردیده این مجموعه نیز از قاعده کلی فوق در حد توان و وسع پیروی نماید.
امیدوارم ضعف این مجموعه را به بزرگی و صفای خود بخشیده و حقیر را از نظارت ارشادی برای تکامل این حرکت که ان شاء الله مورد قبول حضرت حق قرار گیرد محروم نفرمایید.
والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

فصل یکم