فهرست کتاب


شیعه می پرسد جلد 3

محب الاسلام‏

پاسخ و سخن ما در خمس

آنچه از کتابهای الام الخراج - احکامم السلطانیه تفسیر تبیان مجمع البیان نقل شده است همه درباره تفاوت غنیمت - وفیئی است نه انحصار غنیمت بدارالحرب
میرزای قمی در کتاب غنائم فرموده است در این عبارت منظور تفاوت میان غنیمت به معنای خاص و فیئی است و منظور معنا کردن لغت غنیمت بطور مطلق نیست دلیل این سخن آنکه شیخ طوسی و شیخ طبرسی، هر دو ذیل همان عبارات که نقل شد تصریح کرده اند
غنیمت به معنای مطلق فائده است و یکی از مصادیق آن غنیمت جنگ است
شیخ طوسی در تفسیر التبیان ذیل آیه گویند: در هر فائده ای که برای انسان از انواع کسب ها و سود تجارتها و گنج و معادن و غواصی در دریا بدست آید خمس آن واجب است و ما در کتب فقهی ذکر کرده ایم و بایه
واعملوا انما عنمتم میتوان استدلال کرد چه تمام اینها را غنیمت گویند.
و در تفسیر مجمع البیان است که اصحاب ما گفته اند خمس واجب است در هر فائده ای که بدست انسان بیاید از انواع کسبها و سود بازرگانی و گنج ها و غواصی و غیر اینها که در کتب فقها آمده است و ممکن است بدین آیه استدلال شود و اعلموا انما غنمتم من شیی و عرف بتمام آنها غنمتم اطلاق میشود(505)
مولف حقیر گوید غنمتم من شیی یعنی بی نیاز شدید از هر چیز یا سود بردید از هر گونه چیزی هر چیزی که فقط منحصر به غنیمت در جنگ نمیشود بلکه همه از آن مطلق سود را میفهمند چنانکه ملاحظه میشود و علمای لغت چه فرموده اند اما..... شیی چیز پس غنمتم من شیی در آیه مبارکه که مطلب را کاملاً روشن کرده است؟
یعنی آیه مبارکه غنمتم من شیی فرموده: نه غنمتم من حرب

غنیمت مطلق سودهاست نه غنیمت جنگ تنها

امین الاسلام طبرسی در تفسیر بزرگ مجمع البیان با اشارت باینکه از لغت غم / غنیمت مطلق سودها، دانسته میشود نه غنیمت خاص جنگ(506) نوشته است لهذا وی قائل است که همه منافع و ارباح مکاسب خمس دارد عالم جلیل و بزرگوار و استاد معاصر حضرت علامه عسکری صاحب کتاب عبدالله سبا و آثار مفید دیگر در مقدمه کتاب مراة العقول که در سه جلد نشر یافته است تحقیق استادانه کرده اند علاقه مندان رجوع فرمایند.
این مختصر را تقدیم خوانندگان کردیم تا کتاب ازین بحث مورد نیاز خالی نباشد جهت یافتن معنی خمس که مطلق سود است نه تنها غنیمت جنگی بکتب ذیل رجوع فرمایند.
قاموس ماده ربع لسان العرب - تاج العروس - نهایه اللغه از ابن أثیر و به کتاب صحاح اللغة جوهری - سیره این هشام 4 / 249 آنجا که لعنت عرب جاهلی را قرار دادها میگوید و همچنین نهایة اللغة 2 / 62 چنین (507)

اهمیت خمس

مرحوم آیة الله سید محسن حکیم رحمة الله علیه در کتاب المستمسک آغاز کتاب الخمس نوشته اند:
خمس یکی از واجباتی است که خدای متعال آنرا برای محمد صلی الله علیه و آله و سلم و ذریه اش عوض از زکوة قرار داده تا پیامبر و دودمانش را مکرم دارد و هرکسیکه یک درهم یا کمتر از آن ندهد در دسته ستمگران و غاصبان حق آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم بشمار و از کفار است.
در خبر از ابی بصیر است که گفت به امام محمد باقر علیه السلام عرض کردم آسانترین صورتی که شخص به جهنم درآید چیست؟ فرمود: هر که از مال یتیم یک درهم بخورد و یتیم هستیم واز امام ششم علیه السلام است همانا خداوندی که بجز او خدائی نیست چون صدقه را بر ما حرام فرمود آیه خمس را درباره ی ما نازل فرمود پس بنابراین دادن صدقه به ما حرام و دادن خمس به ما بر مردم واجب است خمس کرامت خداوند است بر ما و حلال .
و از امام باقرعلیه السلام است برای احدی حلال نیست که قبل از ادای حق ما به ما چیزی بخرد و از امام ششم علیه السلام است عذر بنده ای قبول نمی شود که از مال خمس نداده چیزی بخرد و بگوید ای خدای من از مال خود خریده ام تا اهل خمس به او اذن ندهند.
با کدام دلیل؟
می خواهند مسئله عظیم خمس را انکار کنند؟ می گویند:
1- چرا فقط شیعه به خمس ارباح مکاسب قائل است؟
2- چرا اهل سنت خمس را فقط در غنیمت جنگی قائلند؟
3- چرا اکثر روایات خمس فقط از صادقین است؟ و از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نیست.
پاسخ
این است که نه تنها در مسئله خمس شیعه تنها است بلکه در مسئله رویت خداوند در قیامت فقط شیعه منکر است در مسئله عصمت انبیاء و ائمه هدی از آغاز عمر تا پایان فقط شیعه قائل است در مسئله امامت شیعه قائل به نص است نه انتخاب در مسئله عدل الهی فقط شیعه قائل به امر بین امرین است نه قائل به جبر و نه تفویض در مسئله تعداد ائمه شیعه فقط به دوازده امام قائل است نه بیش و نه کم و..
اینها فقط نمونه ای از عقاید شیعه در مسائل اعتقادی و اصول دین است و مسائل بسی بیش از اینها است.
و اما در مسائل فقهی و فروع احکام باید به موسوعات بزرگ فقهی رجوع شود و در مسائل اختلافی فقه شیعه از دیگران به کتبی مانند الانتصار شریف مرتضی قدس سره که جزو جوامع الفقهیه اخیرا نشر یافت خلاف شیخ الطائفه طوسی که اخیرا نیز مصحح آن نشر یافت تذکره الفقهاء از علامه حلی رحمة الله علیه الفقه علی مذاهب الخمسه 2ج شیخ محمد جواد مغنیه بنگرید تا ببینید در این یک مسئله شیعه تنها نیست.
اما..... در مسائل اختلافی بین مذاهب چهار گانه به کتاب بدایه المجتهد 2ج از ابن رشد قرطی اندلسی رجوع شود تا ببینید چگونه در اکثر مسائل بین مذاهب عامه نیز اختلاف است و اصولا تاریخ علم یعنی اختلاف نضرها و اگر اختلاف دردیها و سنجش ها و استنباطها نباشد اجتهاد معنی ندارد و هیچ دانشی رشد نمی یابد
شیعه در هر یک از این مسائل از اصول و فروغ دلایل بسیار محکم انکارناپذیر دارد که در کتب مربوط باین مسائل مفصب و مدلل آمده است و اندکی در مسائل خمس در همین اوراق حضور خوانندگان با انصاف عرض خواهد شد انشاء الله تعالی.
اتفاق مذاهب
تمام اهل مذاهب از سنی و شیعه متفقند در اینکه پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم یک سهم از خمس را میبرد خویشاوندان او یک سهم میبردند.(508)
و این حکم تغیر نکرد تا ابوبکر خلیفه شد او سهم پیغمبر و سهم خویشاوندان او را اسقاط کرد و خمس را از صاحبش منع کرد چنانچه بخاری در صحیحش درباب غزوه خیبر آورده فاطمه سلام الله علیها از ابوبکر خمس را هم مطالبه کرد و او ابا کرد که چیزی با و بدهد فاطمه هم از او أعراض کرد و تا آخر عمر با او تکلم نکرد و بعد از وفات فاطمه شوهرش شب: خود بر او نماز کرد و دفن نمود به ابوبکر اذن نداد تا بر جنازه فاطمه سلام الله علیها نماز بگذارد و درجای دیگر از صحیح بخاری و در صحیح مسلم نیز این معنی است.(509)
و در تفسیر کشاف و غیر آن نیز موجود است که ابوبکر خمس را از بنی هاشم منع کرد و این مطلب به نزد عامه و خاصه معلوم و واضح است و آن مخالف است با صریح قرآن سوره ی انفال آیه 42 و اعلموا انما عنمتم من شیی فان لله خمسه و للرسول و لذی القربی و الیتامی و امساکین و ابن السبیل ان کنتم آمنتم بالله و ما انزلنا علی عبدنا...... الایه (510)
یعنی - بدانید که از هر چیزی غنیمت و فایده ببرید پس خمس آن از خدا و پیغمبر و خویشاوندان او و یتیمان و ابن سبیل آنها است اگر ایمان بخدا و قرآن دارید و ابوبکر با صریح این آیه مخالفت کرد و کسی از مسلمانان باو اعتراض نکرد
پاسخ دوم
چرا که بسیاری از روایات از صادقین علیهم السلام رسیده است این است که دو سلسه بنی امیه و بنی عباس از ترس سقوط از اریکه قدرت اجازه نمیدادند که آل رسول علیه السلام آنچنان که باید به تبلیغ اسلام و دین و قرآن و احکام و معارف الهی بپردازند و اکثر فرزندان رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم در زندان و تبعید و تحت نظر شکنجه و فرار و بطور ناشناس عمر را گذرانیدند.
تحت نظر بودن امام زین العابدین در مدت طول عمر بعد از حادثه جانسوز کربلا زندان طولانی امام موسی کاظم علیه السلام در بصره و بغداد و...... و همچنان زندانی و تحت نظر بودن امام دهم و یازدهم در سامرآء و حتی تحت نظر بودن امام علی بن موسی الرضا علیه السلام به صورت مهمان و داماد و لایتعهدی و خلیفه و....
اما امام زمان امام محمد باقر و امام جعفر صادق علیه السلام بر اثر درگیری بنی امیه و بنی عباس هت حیازت و وصول به مقام ریاست که بین خود گرفتار بودند اندکی صادقین علیهم السلام علیه السلام را فرصتی پیش آمد که با عتنام از این فرصت کوتاه به تبلیغ و تصحیح بیشتر احکام اسلام از اصول و فروع پرداختند و چنان نتایج درخشان در جهان علم و عمل باقی مانده است که می توان گفت جهان عمل و دین خاصه در شیعه هر چه دارد از صادقین علیه السلام است و از همین زمان
اگر سراسر را فراغت داشتند آیا میشد که......