فهرست کتاب


شیعه می پرسد جلد 3

محب الاسلام‏

حکام شیعی هند، مروجین علوم بوده اند:

سلسله سلاطین اوده حکام شیعی هند در لکهنو، و توابع در نشر، و ترویج علوم و خاصه فرهنگ دینی از عقاید و احکام و اخلاق و تاریخ و ادبیات بنظم ئ نثر و سایر مسائل مورد نیاز مردم بسیار کوشیده اند.
کتابخانه های بسیار عظیم متعدد، با نسخه های خطی گرانبها و نفیس از خود بیادگار نهاده اند، که متؤسفانه بسیاری از آنها در طول تاریخ از دستبرد دزدان دریایی، و مستشرقین و استعمارگران غربی خاصه انگلیسی ها در امان نمانده، و موزه و کتابخانه های انگلستان، ویژه لندن را پر کرده است.
و آنچه هم که از بقایای کتب و ساختمان کتابخانه ها، و موقوفات غیر منقول موجود است: حاکی از عظمت روح و خیرخواهی، و علاقه بعلم و دانش و تربیت و اخلاق و ادب و فرهنگ، حاکمان شیعه هند است.
آقای دکتر مهدی خواجه پیری از مرکز تحقیقات فارسی هند، مقالی ممتع و خوب از کتابخانه های لکهنوی هندنوشته اند که در مشکوة نشریه آستان قدس رضوی / مشهد مقدس / تابستان 1367 / ش / شماره / 18 - 19 طی بیش از بیست صفحه مجله چاپ و نشر یافته است.

شرح این هجران و این خون جگر:

را خوانندگان از آنجا بخوانند: که برای ما نقل حداقل ده صفحه مطالب مجله هم برعایت اخنصار میسر نبود.
هنگامی که علامه فقید شیخ عبدالحسین أمینی - نویسنده الغدیر - متوفی / 1390 / ق برای چهار ماه از کتابخانه های هند دیدن کرد، چنان مشغول مطالعه کتب بود که هنگام بازگشت به نجف اشرف طالب علمی درباره آب و هوای گرم و سوزان هند، از ایشان سؤال کرد، ایشان فرمودند من در این مدت توجهی بآب و هوای و این گونه مسایل نداشتم.
در یادداشتهائی که از این عالم بزرگ بجای مانده ارزش کتابخانه ها، و اظهار تأسف ایشان از وضع أسف بار آنها معلوم می شود، این مرد بزرگ تا آنجائی که می توانست از کتب نفیس استفاده کرده و در بعضی موارد از نسخ نادر استنساخ کرد، زیرا وی از آینده اسف بار این کتابخانه ها بخوبی مطلع بود... علامه امینی در سفرنامه خود آماری از کتابخانه های هند را مشاهده کرده آورده است.

آمار کتابخانه های لکنهو بشرح زیر است:

1- کتابخانه ناصریه 30000 جلد با نسخ خطی فراوان
2- کتابخانه مدرسة الواعظین 20000 نسخه با مقداری کتب خطی نفیس
3- کتابخانه سلطان المدارس 5000 با مقداری نسخ خطی منحصر به فرد
4- کتابخانه ممتاز العلماء 18000 بسیاری از این تعداد خطی است
5- کتابخانه فرنگی محل 9000 با 4000 نسخه خطی
6- کتابخانه ندوة العلماء حدود 60000 با 5500 نسخه خطی
7- کتابخانه أمیر الدولة بیش از 110000
صفحه 183 مشکوة / 18
پادشاهان اوده چون دیگر سلاطین مسلمان هند عشق و علاقه زیادی به جمع آوری کتاب و تشکیل کتابخانه داشتند، و به علماء و دانشمندان توجه خاصی می نمودند، لذا از سراسر هند و ایران و عراق گروه زیادی از علماء و بزرگان و هنرمندان در این ایام متوجه ایالت اوده شدند. توجه شاهان اوده به علوم اسلامی و وجود دانشمندان و علماء زمینه را برای رشد فرهنگ و علوم اسلامی بیش از هر زمان آماده ساخت و صدها کتب علمی در زمینه های مختلف علمی ناشناخته مانده است در همین ایام کتابخانه های بیشماری در منطقه اوده توسط شاهان و درباریان بزرگان و علماء تأسیس شد و هر کس سعی میکرد کتاب نفیس و نادر را به کتابخانه خود اختصای دهد، و سهمی از کتب کتابخانه های شاهان اوده هدایا و تحفی بود که ز اطراف و اکناف به کتابخانه می رسید از میان پادشاهان اوده راجه علی شاه 1263 - 1271 ه استعداد و شوق بیشتری به مباحث علمی و ادبی داشت تعداد تألیفاتش تعداد تألیفاتش از نظم و نثر به چهل و شش کتاب و رساله می رسد کتاب خانه سلطنتی در عهد وی دارای دویست هزار 200000 جلد کتاب در زمینه های مختلف فرهنگ و معارف اسلامی بود، وی بخشنامه صادر کرد و هر کتاب که مورد پسند واقع شود بقیمت دلپسند فروشنده خریداری شود.
دیگر اهدای کتاب بعروس و داماد طبق رسوم اوده همراه با جهیزه دختران مقداری کتاب به خانه شوهران فرستاده می شد و هر چه تمکن مالی بیشتر بود تعداد کتاب و نفاست آنها بیشتر بود(433).
ظفر خان احسن / حسن الله ملقب به احسن پسر رکن السلطنة خواجه ابوالحسن تربتی از امیران صاحب نفوذ شیعی مذهب و از شاعران پارسی گوی هندوستان در سده یازدهم است وی که شیعه معتقد بود در مجموعه نیایشهایی بنام احسن الدعوات که به حکم او ترجمه و تنظیم شده خود را: کلب آستان علی عمران، احسن الله ملقب به ظفرخان خوانده است فهرست کتابخانه مجلس ج 3 ص 43 - 44 تاریخ ادبیات صفا ج 5 ص 1244 .