فهرست کتاب


شیعه می پرسد جلد 3

محب الاسلام‏

حکومت شیعی آل بویه:

که فرمانروائی آن قسمت از شرق ایران، طبرستان، و گیلان، و آذربایجان، و عراق، و عجم، و فارس، و خوزستان، را در برگرفت حکومتی بود، طرفدار علم و دانش، و در هیچ تاریخی دیده نشده که زیر یک سقف چندین عالم و دانش، و در هیچ تاریخی دیده نشده که زیر یک سقف چندین عالم ریاضی صاحب نظر و مخترع و مبدع جمع گردند. مگر در این حکومت شیعی و زمانی که خواجه نصیرالدین طوسی عالم شیعه در بنای رصدحانه مراغه علمآء بزرگ را از اقطار در یکجا جمع نمود(97).
بیژن کوهی که بسیار مورد احترام بیرونی است آلتی ساخت، که هنگام ورود آفتاب را به نقطه انقلاب صیفی، و شتوی، نشان میداد و میدانیم که حرکت آفتاب در انقلابین کند است، از این رو چنین تصور میشود که اصولاً حرکت ندارد، ولی حرکت آفتاب، در اعتدال بسیار تند است از این رو از دیر باز سال شمسی را از اعتدال بهاری یا پائیزی دانسته اند. این آلت ریاضی که در دربار آل بویه اختراع شد در دو صورت مجلس که جمعی از علمای ریاضی، تهیه کرده اند صحت آن با، رصدهائی که در دو نقطه انقلاب کرده اند، مورد تصدیق قرار گرفت. یکی دیگر از علمای این عصر ابوالوافی بوزجانی صدر اعظم کشور آل بویه که او نخستین کسی است که شعاع دایره مثلثلتی را واحد دانسته است، و کار یونانیان را که شعاع را / 60 شصت پاره میکردند کنار گذاشته و امروزه دنیا برای سهولت کار شعاع مذکور را واحد می داند عبدالرحمن صوفی ستاره شناس - کیهان فرهنگی - 5 / 9 / 68 - از اکبر دانا سرشت.

از کتابخانه های شیعه:

از قرن دهم میلادی تا قرن سیزدهم قرن چهارم ه ق تا قرن هفتم - کتابخانه های مسلمانان وسعت و اهمیت یافت. از جمله کتابخانه ای کوچک در عراق از برکت آل بویه شیعی دارای چهار صد هزار جلد کتاب شد که اکنون هزار یک آن هم برجتی نمانده است و در سال 1175 میلادی یکی از کتابخانه های شهر حلب 1470 جلد کتاب خطی منحصر به فرد داشت.
کتابخانه ابوالفدآ 1273 - 1331 م امیر کردنژاد و مورخ نامی هشتاد هزار جلد کتاب داشت، و بیست دفتر نگار همه روزه آنجا مشغول کار بودند کتابخانه الملک المؤید 1295 - 1321 ه ق.
از خاندان رسولیان یمن صد هزار جلد کتاب کمیاب داشت و روزانه ده نفر نساخ به کار استنتاخ این کتابها مشغول بودند(98).

شیعه و شکوفائی علمی:

اواخر قرن چهارم، و اوائل قرن پنجم هجری زمان رواج علم و ادب و فرهنگ و اخلاق و دین بوده است، و این همان زمان آل بویه است که از آنان به مشایخ الملوک تعبیر شده است(99).
در این عصر است که مجالس ممتع با حضور امرآء و وزرآء و اهل فکر و انثال عضد الدولة و ابن عمید، و ابی سلیمان منطقی، تشکیل میشد، که در آن اصحاب رأی و دانشمندان، در باب علوم مختلف آزادانه بحث و گفتگو میکردند که از خلال آن فوائد بسیاری حاصل میشد و برخی از نتایج آن ابحاث عظیم الامتاع و المؤانسة ابی حیان توحیدی است.
در این عصر گلباران است که بازار نظم و نثر، و ادب، رایج شد، طوریکه بسیاری از وزراء مانند مهلبی - ابن عمید - صاحب بن عباد خریدار این بازار بودند.
علوم دینی، ارتقآء یافت، مانند علم قرائت - تفسیر - حدیث - رجال - مصطلح الحدث - قصص - علوم دینی مقارن، ملل و نحل یا علم کلام(100).
بزرگان شیعه بر تشجیع فراگیری علوم عقلی روی آوردند چون عضد الدولة که برای حکمآء و فلاسفه بنزدیک خود محلی آماده ساخت که از چشم اغیار بدور، و از دسترس جهال و عوام در امان باشند... تا آزادانه گفتگو کنند، و برای ایشان حقوقی مستمر معین کرد، کرامتها و جایزه ها پیوسته، بدیشان می رسید(101).
لذا علوم مختلف پس از مرگ دوران بنی امیه حیاتی جدید یافت، و اهل دانش پس از پراکندگی گرد هم آمدند، و جوانان را بادب آموختن، و پیران را باموزآندن ترغیب کردند و قریحه ها شکوفت شد، و بازار فضل پس از کسادی رواج یافت. از بیت المال، ثروت عظیمی، در راه ترویج علم، و سایر کارهای خیر از صدقات و ارباب حاجات مسلمین و حتی غیر مسلمانان از اهل ذمة بمصرف رسید.
بزرگانی .ن ابن عمید و صاحب بن عباد در تأسیس کتابخانه در مسابقه شدند.
بازار فلسفه و الهیات و منطق، و تاریخ و جغرافیا، و علوم ریاضی طبیعی، و طب رواج گرفت(102). مرحوم آیة الله سید حسین صدر ره در کتاب اأسیس الشیعه لعلوم الاسلام بیشتر از بیست شش نوع علم و فن رایج بین مسلمین را که ریشه همه آنها از قرآن کریم است، و برگشت تمام آنها به قرآن است نام برده اند که: مؤسسی همه آنها شیعه اهل بیت رسول خدا بوده اند تأسیس الشیعة لعلوم الاسلام نجف.