بدرقه مسافران ابدی

نویسنده : محسن دهقانی

مقدمه

روزی طعم مرگ را خواهیم چشید؛ سختی جان کندن، فشار و سؤال قبر، و هولهای عظیم و دهشت ناک قبر و برزخ و قیامت به سراغ ما خواهد آمد و آنگاه است که چشمان کور امروز ما، آنچنان باز و بینا می گردد که آه های حسرت انگیز هرباره از حرارت آتش جهنم سوزاننده تر خواهد بود، چنانکه تمام تار و پود وجودی ما را خواهد سوزاند.
از نخستین لحظات جان سپردن، دست نیاز به ((هوالاول و الاخر)) و تمام آنچه میان اول و آخر است، گشوده می گردد تا آنجا که به دعای خردسالی نیز مستمندانه و ذلیلانه متمسک می گردیم در آنجاست که خیر رسانی به اموات معنا و مفهوم اصلی خود را پیدا می کند و باطل بودن خرافه گرایی و چهل ورزی در آداب و رسوم غلط عزاداری بر اموات، شروع به ساختن می نماید. و خدمت به انسان و دین الهی از انحصار به سای دنیا آزاد گشته و با در نظر گرفتن ارتباط دنیا و آخرت و انعکاس اعمال دنیایی با اخروی، می توان ترسیم دیگری از خدمت رسانی به خلق را با شدت اهمیت بیشتری در سایه سار دین الهی به نمایش گذارد.
بدین خاطر در کتاب حاضر، علاوه بر ذکر انحرافات و کج روی ها در مجالس ترحیم و شیوه های غلط در برخورد با اموات به ذکر درمان و پردازش صحیح آداب از چشمه سار و حیاتی از متن کتب ارزشمند روایی و در پاره ای مسائل متمسک به دلایل عقلی گشته و راه و شیوه ی صحیح را فراروی خوانندگان محترم قرار داده است و با توجه به پی گیری های بنده در ضمن تحقیقات خود در راستای شناسایی کتاب های موجود در این زمینه، به نظر می رسد کتاب حاضر، به علت وجود جامع نگری در طرح مباحث و سرفصل های متنوع، کامل ترین کتابی باشد که تا کنون در این موضوع به رشته ی تحریر در آمده و به زینت طبع آراسته شده است.
بنابراین امید آن دارم که این وجیزه ی ناچیز، مقبول و مرضی حضرت حق - جل وعلا - و صاحب این عصر و زمان، حضرت حجت - روحی فداه - قرار گیرد و به عنوان خدمتی ناچیز به اسلام و مسلمین مقبول افتد و عیوب و نواقص آن را از سوی فاضلان و عالمان محترم و گرامی بر بنده عرضه گردد.
والسلام: محسن دهقانی 10/10/1388

فصل اول: با مجالس ترحیم

قدم های ده گانه در مجالس ترحیم ده قدم تحلیل مجالس ترحیم نتیجه گیری آداب صحیح مجالس فاتحه
گام های ده گانه در تحلیل مجالس ترحیم
گام اول: مرده پرستی یا.......
شاید عده ای در بدو امر، زبان سرزنش گشوده و در مقام اعتراص برآیند که: شما مرده پرستید، زیرا در زمانی که انسان در قید حیات دنیایی است کاری به او نداشته و به محض مرگ او، به فکر نجاتش از عذاب های قبر و برزخ برآمده در حالی که با مشاهده ی دردها و سختی های او در زندگی دنیایی کاری به او نداشتید چنانچه ((شانی تکلو)) گفته:

تا زنده ایم مرحمتی کن به حال ما - دنبال مرده آه کشیدن چه فایده

در پاسخ باید گفت: زمانی این سخن صحیح است که هیچ گونه نوشته سخن و حتی اشاره ای به رفع حوائج مؤمنین و دست گیری از نوع انسانها در زمان زندگی دنیایی آنان به میان نیامده باشد در حالی که کتابهای زیادی پیرامون مهرورزی، کمک رسانی و احسان به هم نوع با سبک و سیاق های مختلف، اعم از نظر و نثر به رشته ی تحریر در آمده و سخنوران توانا، همواره مردمان را به این انسان دوستی سفارش کرده اند وانگهی، در کتابهای حدیثی نیزفصلهای مجزایی پیرامون انسان دوستی در حیات دنیایی به رشته ی تحریر در آمده که همگی دلیل بر این سخن است آری زمانی مرده پرستی معنا می یابد که علاوه بر عدم تذکر بر احسان به یکدیگر در سرای دنیا، بعد از وفات شخص او را به صفاتی غلو آمیز مورد مدح قرار دهیم که در طول حیات دنیائیش متصف به آنها نبوده باشد و یا زمانی این سخن صحیح می نماید که از وجود عالمان و هنرمندان در هر رشته و فنی هیچ گونه استفاده و بهره وری با تعریف و تشکر و قدردانی و یا معرفی و شناسایی نکرده باشیم و به محض وفاتشان زبان مدح سرایی و فقدان گوهر سر دهیم با این حال، کتاب حاضر و پرداختن به آداب صحیح پیرامون چگونگی رفتار با مردگان و بستگان آنها در قبل و بعد از دفن، هیچ سنخیت و مشارکتی در مرده پرستی ندارد زیرا از جمله آداب صحیح زندگی در طول حیات دنیایی خود، نحوه ی چگونگی برخورد صحیح با شخص در زمان حیات دنیائیش مجوز برای تعطیل کردن و وانهادن آداب متعلق به زمان فوتش نمی شود.
گام دوم:اهمیت پردازش به چگونگی آداب سوگواری.

ایجاد رسم خوب و کار نیک

امام باقر (علیه السلام) فرمودند ((هر بنده ای از بندگان خدا که رسم و آداب خوبی را ایجاد کند پاداش عمل کننده ی به آن رسم خواهد داشت بدون آن که از پاداش عمل کنندگان به آن چیزی کم شود و هر بنده ای از بندگان خدا، رسم بدی را ایجاد کند، او نیز گناهی همچون گناه عمل کننده ی به آن رسم خواهد داشت بدون این که این بار گناه آنان سبکتر شود.(1)
از آنجا که به هنگام وفات شخصی مراسماتی و آدابی در نزد مردم برای میت از لحظه ی فوت تا خاکسپاری و بعد از آن وجود دارد که پاره ای از آنها مبتنی بر سنت نبوی و دسته ای از آداب و رسوم برگرفته از آداب و رسوم آبأ و اجدادی است در نتیجه پردازش این بحث و روشن شدن سنت نبوی در این هنگامه و تشخیص سنت های غلط و گاها انحرافی از آداب و رسوم صحیح مثمر ثمر، کاری ضروری به نظر می رسد.
پس چه خوب است در تمام مراحل زندگی با تمسک به سنت نبوی و دخالت عقل در پی ریزی سنت های نیکو پایه گذار نیکی ها و خوبی ها بوده باشیم زیرا برای هر کار نیکی،