زیارت جامعه کبیره (نغمه عاشقی)

نویسنده : محمد رحمتی شهرضا

جایگاه اهل بیت (علیهم السلام) نزد خداوند متعال

ان الله و ملائکته یصلون علی النبی یا ایها الذین امنوا صلوا علیه و سلموا تسلیما(1).
محبوب ترین خلایق نزد خداوند تبارک و تعالی پنج تن آل عبا می باشند. معصومین (علیهم السلام) همان برگزیدگان خداوند متعال، از میان تمامی مخلوقات بوده و قله های بلند فضیلت و تقوایند.
چهارده نور مقدسی که به انسان و فرشتگان پرستش ذات باری تعالی را آموختند و پس از تسبیح و تهلیل و تکبیر ایشان بود که فرشتگان به تسبیح تهلیل و تکبیر پرداختند. معصومانی که خداوند ایشان را از هر لغزش، اشتباه، فراموشی، خطا، نادانی، نادرستی و انحراف، پاک و به دور نگه داشته است، آنانی که در مقام قرب الهی مسکن و ماوی گزیده اند. انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا(2). خداوند می خواهد آلودگی را از شما خاندان (پیامبر) بزداید و شما را پاک و پاکیزه گرداند.

ما بدان مقصد عالی نتوانیم رسید - هم مگر پیش نهد لطف شما گامی چند

محبت به آنان در ردیف عشق به خداوند شمرده است که کسی که شما را دوست بدارد خدا را دوست داشته و کسی که شما را دشمن بدارد خدا را دشمن داشته است(3). مقام و منزلت اهل بیت (علیهم السلام) در نزد خداوند متعال جایگاهی بس عظیم است که قابل توصیف نیست. خداوند متعال خطاب به حضرت آدم (علیه السلام) چنین بیان می کند که: ...اهل بیت بهترین مخلوقات من می باشند و به سبب وجود آنها به بندگان ثواب و عقاب داده می شود؛ و باید در درگاه من به آنها توسل جست و هرگاه به تو ابتلائات دست می دهد آنها را نزد من شفیع خود نموده و به وسیله آنها طلب حاجت نما؛ و من قسم یاد کرده ام که ره کس ایشان را در درگاه من شفیع خود نموده و به وسیله آنها طلب حاجت نماید، در خواستش را اجابت نموده و شفاعت آنها را بپذیرم(4).

شیعه و اهل بیت (علیهم السلام)

الم تر کیف ضرب الله مثلا کلمه طیبه کشجره طیبه اصلها ثابت و فرعها فی السما(5).
در مورد این آیه از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) سوال شد، فرمودند: رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) اصل و ریشه درخت است و امیر المؤمنین (علیه السلام) فرع و تنه آن و ائمه (علیهم السلام) از فرزندان آن حضرت، شاخه ها و علم و دانش ائمه (علیهم السلام) میوه درخت و شیعیان برگ آن می باشند. سوال شد: آیا برگ های این درخت کم و زیاد می شوند؟ حضرت فرمودند: سوگند به خدا هرگاه مؤمنی متولد شود، بر آن درخت برگ تازه ای سبز می شود و می روید و زمانی که مؤمنی از دنیا برود آن برگ ساقط می شود و می افتد(6).
با تامل، دقت و بررسی در روایات در می یابیم که شیعه یعنی پیروی بی چون و چرا و اطاعت محض از اهل بیت (علیهم السلام) پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: یا علی! کارهای پیروان تو را در هر روز جمعه به من نشان می دهند. بر اعمال نیکشان مسرور شده و از گناهانشان آمرزش پروردگار را خواهانیم. یا علی! به یاران عارف خود بگو از اعمال مخلوط به گناه که از دشمنان گرفته اند، بپرهیزند و روز و شبی نمی گذرد مگر این که رحمتی نو از خداوند سبحان آنان را فرا می گیرد پس تا می توانید از گناهان بپرهیزید(7).
در حدیثی دیگر امام محمد باقر (علیه السلام) از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل می کنند که حضرت فرموده اند: یا علی! محبت تو در دل هر کس قرار گیرد، اگر یک قدم او از صراط بلغزد، البته قدم دیگر ثابت می ماند تا خدا او را به سبب محبت تو داخل بهشت کند(8).
لازم به ذکر است که علاقه و محبت به اهل بیت دارای علائم و نشانه هایی است که می توان به عمل همراه با تقوی(9)، دوستی با دوستان اهل بیت (علیهم السلام) و دشمنی با دشمنان ایشان(10)، سربلند بیرون آمدن از امتحانات الهی(11) اشاره نمود.
عشق به اهل بیت و خاندان نبوت (علیهم السلام) در راستای عشق واقعی به خداوند بود و دست داشتن اهل بیت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) مهر ورزیدن به ارزش های والای الهی می باشد.
رسیدن به قله رفیع کمالات معنوی و انسانی بدون دوستی اولیاء الهی ممکن نیست. پذیرش اعمال و زحمات یک مسلمان در گرو محبت و ولایت اهل بیت (علیهم السلام) می باشد. امام علی (علیه السلام) از رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل می کنند: لا تزول قدما عبد یوم القیامه حتی یسال عن اربع...و عن حبنا اهل البیت؛ در روز قیامت هیچ بنده ای قدم از قدم بر ندارد مگر این که از چهار چیز سؤال می شود (که یکی از آن سوال ها) از دوستی ما اهل بیت خواهد بود(12). به قول مولوی

هر که خواهد همنشینی با خدا - او نشیند در کنار اولیاء

بهترین نوع ارتباط یا پیشوایان معصوم (علیهم السلام) همان محبت و مودت می باشد که یک رابطی قلبی و درونی است. خداوند متعال هم در قرآن کریم به چنین ارتباطی دعوت کرده و می فرماید: قل لا اسئلکم علیه اجرا الا الموده فی القربی(13)؛ بگو من بر انجام امر رسالت، از شما مزدی نمی خواهم مگر دوستی و محبت درباره نزدیکانم.
از سخنان امیر مومنان (علیه السلام) می توان به برخی آثار و برکات محبت اهل بیت (علیهم السلام) پی برد:
چشم روشنی در هنگام مرگ(14) حشر با اهل بیت (علیهم السلام) در روز قیامت(15) قرار گرفتن در بالاترین درجات بهشت(16) رسیدن به مقام شهید(17)، قبولی کارهای نیک(18) وصول به زیباترین نیکی ها(19) آمرزش گناهان(20) شفاعت گناهکاران(21).

گذری بر بوستان پربار جامعه

امام هادی (علیه السلام) مشعل دار هدایت و متصل به دریای بیکرانه علم و دانش الهی بود. در یکی از موارد که آن حضرت به معرفی مقام امامت پرداختند، پاسخ به سوالی است که موسی بن عبدالله نخعی از امام داشت. او به حضرت عرض کرد به من گفتاری تعلیم کنید تا با آن شما را زیارت کنم، امام هم زیارت جامعه کبیره را به او آموخت.
زیارت جامعه کبیره از زیارتهایی است که تمام ائمه را می توان با آن زیارت نمود. شیخ صدوق رحمه الله در من لا یحضره الفقیه می گوید: محمد بن اسماعیل برمکی از موسی بن عبدالله نخعی نقل می کند که گفت: به علی بن محمد بن علی بن موسی بن جعفر بن محمد بن علی بن حسین بن ابی طالب (علیهم السلام) (امام هادی (علیه السلام)) عرض کردم: یابن رسول الله! کلام بلیغ و کاملی را به من بیاموزید که هرگاه خواستیم یکی از شما را زیارت کنم آن را بگویم. امام (علیه السلام) فرمود: وقتی که به آستان امامی که می خواهی او را زیارت کنی رسیدی بایست و در حالی که غسل کرده ای شهادتین بگو؛ وقتی که داخل شدی و قبر را دیدی بایست و سی مرتبه الله اکبر بگو. آن گاه کمی با آرامش و وقار قدم بردار و فاصله قدمهایت را کوتاه کن. سپس بایست و چهل مرتبه تکبیر بگو، پس از آن به قبر نزدیک شو و چهل مرتبه تکبیر بگو تا صد و ده تکبیر تمام شود. سپس بگو:
السلام علیکم یا اهل بیت النبوه، و موضع الرساله، و مختلف تا آخر زیارت.
علامه مجلسی اول در شرح من لا یحضر در ذیل این زیارت می گوید: چون به نجف مشرف شدم برای اینکه لقایت تشرف به حرم مولی الموحدین حضرت علی (علیه السلام) را پیدا کنم. تصمیم گرفتم که چند روزی عبادت کنم. روزها در مقام قائم و شب ها در رواق مطهر مشغول بودم. شبی در عالم مکاشفه حضرت بقیه الله عجل الله تعالی فرجه الشریف را در حرم پدر بزرگوارش دیدم. فردا به سرمن رای(22) مشرف شدم و چون وارد حرم شدم، حضرت مهدی روحی فداه، همانند پاره ماه، آنجا بود ایستادم و از دور بطور مداحی و در حالی که با انگشت، اشاره به او می کردم زیارت جامعه را خواندم. فرمودند: بیا جلو! ابهت و عظمت او مانع می شد؛ تا بالاخره جلو رفتم. به من تلطف کردند و فرمودند: نعم الزیاره هذه خوب زیارتی است این زیارت. گفتم: از جدتان می باشد و اشاره به قبر مطهر امام هادی (علیه السلام) کردم. فرمودند: بلی! از جدم صادر شده است.
از این جهت علامه مجلسی دوم درباره این زیارت می فرماید:
صحیح ترین زیارات از نظر متن و سند، زیارت جامعه کبیره است.
زیارت جامعه از کامل ترین زیاراتی است که وقتی یکی از شیعیان سعادت یافت و خدمت امام زمان (عج) رسید حضرت به او فرمودند: چرا شما جامعه نمی خوانید؟ جامعه! جامعه! جامعه!.
این زیارت که از معتبرترین ادعیه، و از نظر سند از صحیح ترین زیارات شیعه و نیز از نظر متن از فصاحت و بلاغت کم نظیری برخوردار است، حاوی بلندترین تعابیر عرفانی و عالی ترین درس های عقیدتی بوده و شایسته ترین معرفی از مقام شامخ اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) است. زیارت جامعه بهترین درس مدونی است، که از امام هادی (علیه السلام) به یادگار مانده است. در جملاتی از آن زیارت شریف می خوانیم که ائمه اطهار (علیه السلام) جایگاه رسالت، منزلگاه وحی، خزانه دار علم، ریشه های کرامت، نقطه اتکا شهرها، عصاره پیامبران، مشعل تاریکی ها، پرچم های پارسایی، نمونه های برتر عالم خلقت، رازداران خدا، برگزیدگان حق، اولی الامر، صراط متین، حق و نورهایی واحد که خداوند آنها را به عرش محیط گردانیده است و اینکه منکران آنها کافر و خارج از دین اند.
و اما این کتاب...
صحبت پیرامون چنین زیارتی با چنین مضامین بلند و عمیق، امری است که به این سادگی امکان پذیر نخواهد بود. بر آن شدیم که مدتی هر چند کوتاه پروانه وار گرد این شمع بگردیم.
به نظر رسیده ده مجلسی که حضرت حجت الاسلام و المسلمین استاد فاطمی نیا ادام الله ظله استادانه، در استان عالم پرور اصفهان، افاضه فرموده بودند، از بهترین مطالب در این زمینه باشد، فلذا با استعانت به درگاه الهی و عنایت ائمه اطهار (علیهم السلام) اقدام به تدوین و تحقیق آن مجالس شد. مطالب بیان شده را با مانعی که بتوان به آن رجوع کرد، تنظیم شد به صورت مجموعه ای که نظرتان می گذرد، آماده استفاده عزیزان گردید. امید است که مورد توجه قرار گیرد. امکان وجود اشتباهات ناخواسته از سوی این حقیر در متون، امری بدیهی است که با راهنمایی های شما عزیزان در چاپ های بعدی حتما لحاظ خواهد شد و قطعا هر چه کم و کاستی در این اثر دیده شود، از جهالت تمام و بضاعت مزجاه این حقیر است که امیدوارم مورد عفو قرار گیرد.
از حضرت استاد فاطمی نیا دام ظله که بذل محبت فراوان نمودند و این مجموعه رهین افاضات و در فشانی های ایشان بوده است، کمال تشکر و قدردانی را دارم و از خداوند متعال دوام توفیقات و طول عمر آن بزرگوار را خواستارم.
در پایان از تمامی عزیزان که در تهیه، تدوین و تحقیق این مجموعه با این حقیر همکاری کردند، سپاسگزاری می کنم. و لازم است علی الخصوص از حضرت حجت الاسلام و المسلمین جناب استاد سعیدی زید عزه که در چاپ مجدد این مجموعه نظرات بسیار عالمانه و دقیقی را اظهار فرمودند، تشکر و قدردانی نمایم.
این اثر را به عنوان خوشه چینی جاهل، با نثار صمیمانه ترین درودها به روح پر فتوح و ملکوتی مرحوم پدر بزرگوار و گرامی حضرت استاد فاطمی نیا که به گفته مرحوم حضرت آیت الله بهاء الدینی (ره) در برزخ حکومت دارند(23)، به او که سال هاست، ریزه خوار سفره کرامتش هستیم، او که به حق لقب کریمه اهل بیت (علیهم السلام) را به خود اختصاص داده است که او دختر خواهر و ائمه امام معصوم است، و او که قلم از بیان گوشه ای از فضایل و مناقب و کرامتش، سر می شکند، حضرت فاطمه معصومه (علیهم السلام) که شب ولادت او را سپری می کنم، تقدیم می کنم. و امید شفاعت او و خاندان بزرگوارش را داشته و دارم.
و من الله التوفیق
یکم ذی القعده 1424 هجری قمری.
بازنگری مجدد یکم رجب 1425 هجری قمری.
قم المقدسه / محمد رحمتی شهرضا.