رسائل توحیدی

نویسنده : علامه سید محمد حسین طباطبائی مترجم : ترجمه و تحقیق: دکتر علی شیروانی

مقدمه مترجم

بسم الله علی سیدنا و نبینا محمد و علی آله الطیبین الطاهرین
این نوشتار ترجمه چهار رساله است که به ترتیب، درباره توحید ذاتی، اسماء حسنا و افعال خداوند سبحان و نیز وسائط میان او و عالم طبیعت، توسط استاد علامه سید محمد حسین طباطبائی (علیه السلام) نوشته شده است. نگارش این رسائل، آن گونه که مولف بزرگوار (رحمة الله علیه) خود در پایان هر یک از رسائل متذکر می گردند، در سال های 1356 و 1357 قمری و تنظیم نهایی آن، در سال 1361 قمری انجام گرفته است.
مولف گران قدر با تبحر کامل در علوم عقلی و نقلی، مطالب مطروحه را ابتدا مستدل و مبرهن ساخته، و سپس با آیات و روایات فراوانی به تایید و اقامه دلیل نقلی بر آن مطالب می پردازند، در یک فصل، ادله عقلی و فصل پس از آن شواهد نقلی، اعم از آیات و روایات، ذکر می گردد؛ و بدین وسیله هم آهنگی کامل میان عقل و وحی را به نمایش می آورند.
کتاب از هر دو بعد، دارای اهمیت خاصی است، ابتکار و نوآوری هم در پاره ای از برهان ها به چشم می خورد (چنان که مولف ارجمند، خود در پاره ای از موارد، متذکر می گردند) و هم در استفاده نکات و دقایق از شواهد نقلی.
رساله نخستین درباره وحدت حقه وجود و توحید اطلاقی ذات اقدس اله سخن می گوید، و به اثبات می رساند که آن ذات پاک از هر گونه تعین اسمی و وصفی و تقید مفهومی، منزه و مبرا بوده، مقید به هیچ قیدی نیست حتی اطلاق. و آن گاه با استشهاد به آیات و روایات متعددی به تایید این سخن می پردازند.
مولف گران قدر در مقاله ای که به رساله توحید، ضمیمه نموده اند، در پی اثبات آن اند که اسلام در امر توحید، پیشتاز بوده و گوی سبقت را از همگان ربوده است، چرا که توحید اسلام، که همان توحید اطلاقی است، آخرین درجه توحید و اوج آن می باشد. سپس ثمرات و نتایج این دیدگاه در امر تربیت و تزکیه را بیان می نمایند.
در دومین رساله، سخن از اسم ها و اوصاف حضرت حق است که همان تعینات آن ذات مقدس می باشد. مسائل گوناگونی که مربوط به اسماء الهی است در این رساله، طرح و بحث شده است.
در رساله سوم، درباره افعال الهی و متفرعات آن، بحث می شود، مانند مسئله قضاء و قدر، بداء، سعادت و شقاوت، جبر و تفویض، هدایت و اضلال، مشیت و اراده، تمحیص و استدراج و اموری دیگر از این قبیل.
و در چهارمین رساله، سخن درباره موجوداتی است که واسطه فیض هستند میان حق تعالی و عالم ماده. این رساله با اثبات عوالم چهارگانه هستی (عالم لاهوت، عالم جبروت، عالم ملکوت و عالم ناسوت)، آغاز می گردد، و با بحث پیرامون حجاب ها، قلم، لوح، عرش، کرسی، آسمان ها و زمین، فرشتگان و شیاطین ادامه می یابد.
گفتی است که متن کتاب، بسیار فشرده، تنظیم شده است، لذا خواننده محترم برای دریافت محتوای آن، باید صبور و شکیبا باشد مطالعه کتاب را با دقت و تامل همراه سازد، و البته این امر، اختصاصی به نوشته حاضر ندارد بلکه در غالب آثار مولف بزرگوار، مشهود است.
در خاتمه، لازم می دانم از فاضل گران مایه حجه الاسلام و المسلمین آقای صادق لاریجانی که در رفع پاره ای از ابهام های متن، یاری ام دادند، و نیز فاضل گران قدر حجه الاسلام آقای محسن احمدی که در استخراج مصادر پاره ای از روایات، مساعدت نمودند تشکر و قدردانی کنم، خداوند متعال توفیق خدمت به اسلام عزیز به ایشان و این بنده حقیر، عنایت کند.
والسلام
قم - علی شیروانی
12/9/69

رساله توحید

بسم الله الرحمن الرحیم الحمد لله رب العالمین، والصلاه و السلام و علی اولیائه المقربین محمد و آله الطاهرین.
در دار هستی، موجود یگانه و واجب الوجودی، تحقق دارد که در بردارنده همه صفات کمال است.
مسلمانان و دیگر پیروان آیین های یکتاپرستی، برهان های مستحکمی برای اثبات وجود او بیان کرده اند، و ما در این جا به مستوای اندیشه خود، حقیقت این معنا را در طی چند فصل، به اثبات می رسانیم.

فصل اول: کلام سوفسطایی و سخن فیلسوف

سوفسطایی می گوید: عالم پوچ و موهوم است. و فیلسوف می گوید: حقایقی در خارج، موجود است. باید به آنچه این دو، می گویند، اندیشید. سخن فیلسوف گرچه تبیین و تفسیر کاملی ندارد، اما به هر حال، ما آنچه را خود می گوییم و آنچه را آنها می گویند، می فهمیم. مقصود ما از الفاظی نظیر: اصیل، واقع، آنچه در واقع هست، حقیقت، وجود و منشاء آثار، همان چیزی است که در برابر سوفسطایی به اثبات می رسانیم.