فهرست کتاب


پرسمان حجاب

حسین مهدی زاده‏

4. آرامش بخشی :

پرسش : چگونه استفاده از رنگ مشکی در حجاب سبب ایجاد آرامش روانی می گردد؟
پاسخ :
رنگ سفید و یا بطور کلی نور و روشنایی در انسان و حیوان و موجودات از خود آثار زیادی بر جای می گذارد و برعکس، رنگ سیاه و تاریکی طبعا آثار معکوسی در بر خواهد داشت.همانند تقابل و تناوب شب و روز که اثرات آنها از نظر تحرک و آرامش در انسان متضاد و نقطه مقابل هم است.تناوب شب و روز این فایده را دارد که هر یک آثار وجود دیگری را در انسان و موجودات زنده خنثی می کند و در حفظ اعتدال به او کمک می نمایند و این امر مخصوصا در انسان که در فعالیت عمومی خود حد و مرزی را نمی شناسد و مانند حیوانات نمی تواند همگام و هم قدم با مقتضیات طبیعت حرکت کند برجسته و ملموس است، چون با فرا رسیدن تاریکی شب و فقدان نور از فعالیت غیر طبیعی و اضافی روزانه او کاسته، و مجال آرامش و آسایش جسمی و روحی برای او پیش می آید(258).
قرآن مجید این واقعیت را که تاریکی و سیاهی شب باعث آرامش و سکون و در مقابل روشنایی روز باعث تحرک و فعالیت است را این چنین بیان کرده است.
هو الذی جعل لکم اللیل لتسکنوا فیه و النهار مبصرا(259)؛ خداوند کسی است که نشب را برای شما آفرید تا در آن بیاسایید و روز را روشنی بخش قرار داد.
در این آیه صنعت ادبی احتباک به کار رفته است.احتبابک؛ یعنی قرینه بندی به گونه ای که صدر و ذیل سخن یکدیگر را کامل کنند.با توجه به این مطلب مراد از آیه این می شود: خداوند شب را تاریک آفرید تا آرامش بگیرند و روز را روشن آفرید تا برای معاش برخیزید(260).
به راستی چه عاملی باعث می گردد که بانوان مسلمان و مومن در بسیاری از کشورهای اسلامی همچون ایران، عراق و عربستان و مصر و... به طور مستقل و جدا از هم و در عین آزادی عمل، حجاب و چادر مشکی را به عنوان پوشش مناسب در برابر مردان انتخاب نمایند؟ آیا چنین انتخاب دسته جمعی جدا از هم، این مدعا را اثبات نمی کند که زن مسلمان به طور فطری و با تجربه خود به آثار و خواص پوشش مشکی مثل اثر آرامش بخشی آن و اینکه باعث انصراف نگاههای نامحرم از آنان می گردد، پی برده است و عملا هنگام استفاده از این نوع حجاب احساس آرامش خاطر کرده، اضطرابات روحی و روانی او به طور محسوسی کاهش می یابد؟ پاسخ این سوال مثبت است.به نظر می رسد وحی قرآنی در طراحی تئوری جامع خود درباره حجاب اسلامی از نکته فطری و روان شناختی یاد شده به شکل بسیار زیبایی بهره گرفته است با این توضیح که اساسا رعایت حجاب چشمی به طور کامل برای بسیاری از مردان غالبا مشکل تر از حجاب بدنی زنان است، زیرا رعایت کامل حجاب چشمی نیازمند اراده بسیار قوی است که از ایمان مذهبی زنده و پویا و مستمر نشأت می گیرد تا به وسیله آن مردان بتوانند چشم خود را به طور کامل از نامحرم بپوشانند.به نظر می رسد به دلیل همین سخت بودن رعایت کامل حجاب چشمی، خداوند به مردان دستور غص بصر می دهد یعنی مردان در مواجهه با زنان باید نگاه خویش را کاهش دهند و چشم چرانی نکنند.از سوی دیگر، چون استفاده بانوان از حجاب مشکی در کاهش و تخفیف نگاه مردان بسیار موثر است بدین ترتیب ارتباط معنایی بسیار دقیق و مناسبی بین آیه جلباب و آیه غض بصر ایجاد می گردد به گونه ای که گویا خداوند با دستور دادن مردان به غص بصر و دستور دادن زنان به استفاده از چادر مشکی، با کمک گرفتن از مردان و زنان جامعه عملا زمینه تحقیق حجاب کامل اسلامی را فراهم کرده است.

5.احتشام و هیبت معنوی :

پرسش : چگونه استفاده از چادر مشکی برای لباس و حجاب باعث احتشام و هیبت معنوی می گردد؟
پاسخ :
رنگ مشکی را تجار، پلیس و کشیشان روحانی بر تن می کنند تا مبین قدرت و اقتدار آنها باشد.افرادی که مایلند ظاهری سنت گرا و احترام برانگیز داشته باشند نیز از این رنگ در لباسهای خود استفاده می کنند(261).در برخی کتابهای روانشناسی رنگها آمده رنگ سیاه در بعضی موارد دلیل بر وقار و سنگینی و شیک پوشی است (262). رنگ مشکی نمایانگر قدرت و اقتدار است(263).بنابراین، خصوصیت دیگر رنگ مشکی آن است که باعث هیبت و تشخیص است و در میان رنگهای دیگر ابهت بیشتری دارد.به نظر می رسد به دلیل همین خصوصیت رنگ مشکی است که اغلب حاکمان و بزرگان برای اظهار جلال و جبروت خویش از لباسهای مشکی استفاده می کنند.
به علت همین ویژگی شکوه و هیبت و آقایی که در رنگ مشکی و سیاه نهفته است سواد (سیاهی) با سید و سیادت و سروری نه تنها در عالم لغت(264) که در جهان خارج نیز همراه هم هستند.به طور مثال در تاریخ اسلام نقل شده است که سید و سرور همه موجودات پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) از عمامه مشکی استفاده می کردند(265).انتخاب رنگ مشکی برای عمامه سادات و زراری پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) و ائمه اطهار (علیه السلام) و نیز به اعتبار همین ویژگی احتشام و هیبت معنوی است (266).
افزون بر این، رنگ مشکی رنگ ابهت و ایجاد ترس نیز هست چون گاهی برای مضطرب نمودن دشمن از آن استفاده می شود.در تاریخ نقل شده است ابومسلم خراسانی برای پیشبرد مقاصد نظامی خود رنگ پرچم و لباس لشکریان خود را مشکی انتخاب کرد تا باعث رعب و وحشت لشکر رقیب خود گردد(267).
بنا به نوشته مجمع الفرس چاووشانی که در قدیم پیشاپیش مرکب شاهان حرکت می کردند و دورباش می گفتند، سیاه می پوشیدند تا مهیب نمایند و از همین رو به آنها چاووشسیاهپوش گفته می شد.
کتاب فرهنگ برهان قاطع در برابر واژه سیاهپوش آورده است:
شب گرد و عسس میربازار و میرشب را گویند و چاوش را نیز گفته اند و آن کسی باشد که در پیشاپیش پادشاه دورباش گویند و این جماعت در قدیم به جهت هیبت و صلابت و سیاست سیاه می پوشیدند(268).
با توجه به همین ویژگی، استفاده بانوان از حجاب و چادر مشکی در مواجهه با نامحرمان باعث نوعی احتشام و هیبت معنوی در آنان می گردد و همین احتشام و هیبت معنوی سبب می شود که مردان نامحرم در مواجهه با آنان حریم گیرند.
به رغم وجود فواید و آثار متعدد ذکر شده برای حجاب مشکی، در سالهای اخیر متاسفانه برخی مطبوعات به طور غیر منطقی با تمسک به شبهاتی، در جهت سست کردن پایه های حجاب اسلامی در ذهن زنان و بانوان و در نتیجه در راستای گسترش بدحجابی و بی حجابی گام برداشتند (269).
در اینجا به تناسب بحث مناسب است فقط به شبه کراهت چادر مشکی اشاره مختصری داشته باشیم، چون همانگونه که در مقدمه این اثر ذکر شد هنوز در برخی مطبوعات با تمسک نادرست به ظاهر برخی روایات عام و کلی (270)، کراهت داشتن چادر مشکی تبلیغ و ترویج می شود.در پاسخ این شبهه لازم است تأیید کنیم که بر اساس نظر مراجع تقلید پوشیدن چادر مشکی نه تنها برای بانوان کراهت ندارد(271)، بلکه طبق نظر برخی از آنها بهترین نوع حجاب است(272).

فصل سوم : برخی عوامل و آثار حجاب و بدحجابی :

الف. برخی عوامل حجاب و بدحجابی