فهرست کتاب


پرسمان حجاب

حسین مهدی زاده‏

3.حجاب حداکثری حوریان بهشتی از نظر قرآن

پرسش : حوریان بهشتی دارای حجاب حداکثری یا دارای حجاب حداقلی هستند؟
پاسخ :
علاوه بر آیات قبل به ویژه آیه القواعد من النساء که به روشنی از آن مطلوبیت حجاب حداکثری بانوان حتی برای بانوان کهنسال و پیر استفاده می گردد، در قرآن آیات متعددی وجود دارد که حوریان بهشتی را با تشبیه های مختلف، بانوانی بسیار محبوب و دارای حجاب حداکثری توصیف نموده است مثلا در یک مورد خداوند آنان را به مروارید محبوب و پوشیده در صدف تشبیه نموده است کامثال اللولو المکنون (114)؛ (همسرانی از حور العین دارند) همچون مروارید در صدف پنهان.
در مورد دیگر آنها را به جواهراتی مانند یاقوت و مرجان که در حفاظ و پوشش سختی قرار داده دارند تشبیه می کند کانهن الیاقوت و المرجان (115) آنها همچون یاقوت و مرجانند.
توضیح مختصر اینکه همانگونه که جواهر فروشان جواهرات اصلی خود را در حفاظ و پوشش زیاد و محکم قرار می دهند تا همچون جواهرات بدلی و قلابی به آسانی در دسترس این و آن قرار نگیرد و از قدر و ارزش آنها کاسته نشود قانون آفرینش الهی نیز با مقرر داشتن حکم حجاب و پوشش برای بانوان این گوهر لطیف الهی را از اینکه به آسانی قابل دستیابی باشد، مصون داشته است.
در آیه دیگری در توصیف حوریان بهشتی آمده است: حور مقصورات فی الخیام (116)؛ حوریانی پرده نشین در خیمه ها و چادرها (117).

4.مطلوبیت حجاب حداکثری بانوان از نظر قرآن و حدیث:

پرسش : آیا احادیث اسلامی، بانوان را به استفاده از حجاب حداکثری ترغیب می کند؟
پاسخ :
علاوه بر آیات قرآنی قبل که به روشنی از آنها مطلوبیت حجاب حداکثری و ترغیب و تشویق به آنها استفاده می شود.همین نکته از روایات متعدد نیز استفاده می شود.
به عنوان مثال در نهج البلاغه از امیرالمومنان حضرت علی (علیه السلام) نقل شده است:
ان شدة الحجاب ابقی علیهن (118)؛ به درستی حجاب و پوشش بیشتر برای سلامت و استواری زنان سودمندتر است.
سیره فاطمه زهرا نیز نشان می دهد که ایشان التزام عملی به کلام همسر خود حضرت علی (علیه السلام) داشته اند و از حجاب و پوشش حداکثری در بیرون منزل استفاده می کرده اند.برای مثال در مورد نحوه پوشش حضرت زهرا هنگام خروج از منزل به قصد سخنرانی در مسجد برای دفاع از فدک نقل شده است :
لاثت خمارها علی راسها و اشتملت بجلابها(119)؛ حضرت فاطمه زهرا مقنعه خویش را محکم به سر بستند و پوشش سرتاسری و فراگیر (چادر)به تن کردند.
علاوه بر این از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده است:
یا ایها الناس اتخذوا السراویلات فانها من استر ثیابکم و حصنوا بها نسائکم اذا خرجن (120)؛ ای مردم، شلوارها را (به عنوان پوشش) برگزینید، چرا که از پوشاننده ترین لباسهای شماست و به وسیله آن، زنان خود را به هنگام خروج از منزل حفاظت کنید.
حضرت علی (علیه السلام) واقعه ای را نقل می کند که نشان می دهد چرا شلوار پوشاننده ترین لباس است.ایشان می گوید: یک روز بارانی با رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در بقیع نشته بودیم که زنی سوار بر الاغ از آنجا عبور می کرد ناگهان پای الاغ در چاله فرو رفت و زن از بالای آن به زیر افتاد. رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به سرعت روی خود را برگرداند حاضران به رسول خدا گفتند: این زن شلوار به تن دارد حضرت سه بار فرمود: اللهم اغفر للمتسرولات(121)؛ خداوندا زنان شلوار پوش را بیامرز.
همچنین از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده است:
امرت بالستر فلم اجد شیئا استر منه(122)؛ من به پوشش مأمور شدم و چیزی را پوشاننده تر از آن (شلوار) ندیدم.
در حدیث دیگری از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده است:
للزوجات ما تحت الدرع و للابن و الاخ مافوق الدرع و لغیر ذی محرم اربعة اثواب درع و خمار و جلباب و ازار (123)؛ شوهر حق دارد بدن زن را که زیر پیراهن قرار دارد نگاه کند و برادر و فرزند مجازند از روی پیراهن به بدن زن نگاه کنند، ولی بانوان در برابر نامحرم باید چهار لباس بپوشند:پیراهن، مقنعه، چادر و شلوار.
در روایت دیگری از امام علی (علیه السلام) نیز نقل شده است:
المراة تصلی فی الدرع و الخمار اذا کانا کشیفین و ان کان معهما ازار و ملحفة فهو افضل (124)؛ اگر پیراهن و مقنعه ضخیم باشد زن می تواند با این دو پوشش نماز بخواند اما اگر علاوه بر این دو، شلوار و چادر نیز داشته باشد بهتر است.
از مقایسه حدیث نبوی قبل با این حدیث علوی این نکته آشکار می شود که در هر دو حدیث از چهار پوشش نام برده شده است که سه پوشش در هر دو یکی هستند فقط جلباب و ملحفه از نظر لفظ متفاوت هستند، ولی هر دو لفظ در فارسی به معنای چادر است (125).
علاوه بر این از برخی احادیث مطلوبیت پوشش بیشتر به روشنی استفاده می شود.از اسامه بن زید نقل شده است:
کسانی رسول الله قبطیة کثیفته (126) کانت مما اهدی له دحیة الکلبی فکسوتها امراتی فقال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) ما لک لاتلبس القبطیة؟ فقلت: یا رسول الله کسوتها امراتی فقال: مرها ان تجعل تحتها غلالة فانی اخاف ان تصف حجم عظامها (127)؛ رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) لباس قبطی را که دحیه کلبی به حضرت هدیه کرد ه بود به من پوشاند که من نیز آن را به همسرم پوشاندم.رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) از من پرسید: چرا لباس قبطی را نمی پوششی؟ من در پاسخ گفتم: آن را به همسرم پوشاندم.حضرت فرمود: به او امر کن در زیر آن زیرپوش
راستی که من می ترسم حجم بدن او را نمایش دهد.
افزون بر این نقل شده است که حضرت فاطمه زهرا (علیها السلام) نیز حتی از اینکه حجم بدنش پس از رحلت هنگام تشییع جنازه برای نامحرم آشکار گردد، نگران بود.اسما بنت عمیس می گوید: روزی فاطمه به من فرمود: من از کار مردم مدینه که زنان خود را بعد از وفات به صورت ناخوشایندی برای دفن می برند و تنها پارچه ای بر او می افکنند که حجم بدنش از پشت آن نمایان است ناراحت هستم.اسما گفت: من در سرزمین حبشه چیزی دیده ام که آن جنازه مردگان را حمل می کنند شاخه هایی از درخت نخل را برمی دارند و به صورت تابوت مخصوصی در می آورند، پارچه ای روی چوبهای آن می افکنند سپس بدن مرده را درون آن می گذارند، به گونه ای که پیدا نمی شود.هنگامی که فاطمه این مطلب را شنید تبسم نمود و این تنها تبسم او بعد از وفات رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بود (128).
افزون بر این در متون اسلامی از پوشیدن لباسهای نازک نیز منع شده است.در حدیثی نقل شده است:
لایجوز للمراة المسلمة ان تلبس مالایواری جسدها و من رق ثوبة رق دینه (129)؛ برای زن مسلمان جایز نیست که لباسی بپوشد که بدنش رانمی پوشاند و هر کس که لباس او نازک و رقیق باشد دین داری او نیز رقیق و نازک است.
با استفاده از قراین و شواهد حدیثی و تاریخی فوق، از سنت و سیره معصومان (علیه السلام) می توان نتیجه گرفت که پوشش لباسها و مانتوهای کوتاه، تنگ و نازک توسط برخی از بانوان با سیره و سنت اسلامی مخالف است.
از آنجایی که مقوله حجاب و پوشش از مقولاتی است که کمیت و کیفیت بردار است؛ یعنی از نظر کمیت و مقدار و کیفیت و چگونگی می تواند متفاوت باشد، بنابراین مناسب است درباره مقام حداقلی و حداکثری حجاب اسلامی به طور مختصر بحث کنیم.
مقدار حداقلی حجاب اسلامی طبق نظر مشهور فقها این است که بانوان در مواجهه با نامحرم همه بدن به استثناء چهره و دست از مچ به پایین را بپوشانند و هرچه بیش از این مقدار باشد را می توان حجاب حداکثری نامید.از آنجا که حجاب ظاهری نماد و نشانه بیرونی است که عفت و تقوای درونی بانوان را نشان می دهد و در تحصیل عفت و تقوای درونی تأثیر دارد به همین دلیل همانگونه که قرآن انسانها را دعوت به تحصیل عفت و تقوای بیشتر می نماید در مقوله حجاب و پوش ظاهری نیز دین اسلام بانوان را به رعایت حجاب حداکثری تشویق می کند.
توضیح مطلب اینکه بدون تردید لزوم حجاب و پوشش یکی از مهمترین واجبات الهی برای زنان است که تأمین کننده عفت و تقوای آنان است.تقوا در فرهنگ قرآن و اسلام، حجاب و پوشش درونی و باطنی در مقابل گناه و کار خلاف است که آثار آن در رفتار ظاهری و بیرونی تجلی می یابد.و لباس التقوی ذلک خیر(130)؛ و لباس تقوا و پرهیزکاری بهتر است.
تقوا داری درجات و مراتب مختلف است که قرآن انسانها را را به کسب مراتب و درجات بالاتر آن تشویق می کند:
یا ایها الذین آمنوا اتقوا الله حق تقاته (131)؛ ای کسانیکه ایمان آورده اید آن گونه که حق تقوا و پرهیزکاری است از خدا بترسید و تقوا پیشه کنید.
ان اکرمکم عند الله اتقالکم (132)؛ به درستی که گرامی ترین شما نزد خداوند با تقواترین و پرهیزکارترین شماست.
اگر تقوا را دارای سه درجه حداقل، حد وسطو حداکثر بدانیم از دو واژه اکرم و اتقی در آیه فوق که افعل تفضیل اند، به روشنی استفاده می شود ککه در فرهنگ قرآن و اسلام تحصیل تقوای حداکثری مطلوب است.بنابراین، نمی توان به تمسک به شعار زیبای اعتدال و میانه روی به مقدار متوسط تقوا راضی شد، زیرا برای رشد و تعالی انسان که به وسیله تقوا بدست می آید را نمی توان حد و مرزی را تعیین نموده و از آنجایی که حجاب و پوشش بانوان نقش مهمی در ایجاد عفت و تقوای درونی آنها دارد، می توان گفت: حجاب حداکثری نیز از دیدگاه اسلام مطلوب و بانوان به آن تشویق شده اند، قرآن کریم می فرماید:
و القواعد من النساء اللاتی لا یرجون نکاحا فلیس علیهن جناح ان یضعن ثیابهن غیر متبرجات بزینة و ان یستعففن خیر لهن و الله سمیع علیم (133)؛ و زنان سالخورده از ولادت و عادت بازنشسته اند و امید ازدواج و نکاح ندارند بر آنان باکی نیست اگر اظهار تجملات و زینت خود نکنند که جامه های بیرونی (جلباب) خود نزد نامحرمان از تن برگیرند و اگر باز هم عفت و تقوای بیشتر گزیند بر آنان بهتر است.
از آیه یاد شده به روشنی مطلوبیت حجاب و پوش حداکثری برای همه بانوان مسلمان حتی زنان سالمند استفاده می شود.به نظر می رسد دلیل تشویق و ترغیب بانوان به رعایت حجاب حداکثری این است که اگر آنها در مسیر حجاب حداقلی قرار گیرند کم کم زمینه عبور از حدود شرعی فراهم می گردد، زیرا از نظر قرآن، انسان موجودی است که مقتضی و زمینه عبور از حدود و چارچوبهای الهی در او موجود است بل یرید الانسان لیفجر امامه (134)؛ بلکه انسان می خواهد (آزاد باشد و بدون ترس از دادگاه قیامت) در تمام عمر گناه کند.
تردیدی نیست که بسیاری از افرادی که بدحجاب شده اند ابتدا این گونه نبوده اند، بلکه به دلیل هممین طبیعت حد و مرز شکنی از یک سو، و عدم شناخت عمیق و دقیق از فلسفه و فواید حجاب از سوی دیگر، کم کم و به تدریج به انسانهای بدحجاب و بی حجاب تبدیل شده اند.

فصل دوم: نظریه تشابه و همانندی جلباب قرآنی و چادر مشکی:

پرسش : تاکنون ثابت شد از نظر اسلام رعایت حجاب حداکثری مطلوبیت دارد حال این سوال قابل طرح است که آیا؛ قرآن کتاب آسمانی دین اسلام نوع و شکل خاصی از پوشش که تأمین کننده حجاب حداکثری باشد، بیان شده است؟
پاسخ :
از نظر قرآن شکل خاصی از پوشش که تأمین کننده حجاب حداکثری است جلباب نام دارد که در آیه ذیل بیان شده است:
یا ایها النبی قل لازواجک و بناتک و نساء المومنین یدینن علیهن من جلابیبهن ذلک ادنی ان یعرفن فلا یوذین و کان الله غفورا رحیما (135).
الف.سبب نزول آیه جلباب :
پرسش : سبب نزول آیه جلباب چیست؟
پاسخ :
کتاب های تفسیر سبب نزول آیه جلباب را این گونه بیان کرده اند:
1.فانه کان سبب نزولها ان النساء کن یخرجن الی المسجد و یصلین خلف رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) و اذا کان باللیل خرجن الی الصلاة المغرب و العشاء الآخرین و الغداة الشباب لهن فی طریقهن فیوذونهن و یتعرضون لهن فانزل الله (136)؛ سبب نزول آیه این بود که زنان برای نماز، پشت سر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) از منزل خارج می شدند و شب هنگام که برای نماز مغرب و عشا و صبح به سوی مسجد روان می شدند، جوانان بر سر راه آنان می نشستند و به آزار و اذیت زنان می پرداختند در این هنگام خداوند این آیه شریفه (آیه جلباب، 59/احزاب)را نازل فرمود.
2. روی عن غیر واحد انه کانت الحرة و الامة تخرجان لیلا لقضا الحاجه فی الغیطان و بین النخیل من غیر امتیاز بین الحرائر و الاماء و کان فی المدینة فساق یتعرضون للاماء و ربما تعرضوا الحرائر فاذا قیل لهم یقولون: حسبناهن امناء فامرت الحرائر یخالفن الاماء بالزی و التستر لیحتشمن و یهبن فلایطمع فیهن (137)؛ از افراد متعددی نقل شده است که زنان آزاد و کنیز هنگام شب برای دستشویی به گودالها و بین درختان خرما می رفتند و فرقی بین زنان آزاد و کنیز نبود.در مدینه فاسقانی بودنند که به آزار و اذیت کنیزان می پرداختند و چه بسا زنان آزاد را نیز آزار می دادند.هنگامی که به آنان گفته می شد (این زن آزاد بوده و چرا با او به ناشایست برخورد کردید) می گفتند: گمان کردیم که کنیز است از این رو، به زنان آزاد شد دستور داده شد پوشش و شکل لباس خود را تغییر دهند تا از کنیزان باز شناخته شوند و با حشمت و ابهت جلوه کنند و کسی بر آنان طمع نورزد.
مشابه این شان نزول را سیوطی نیز با اختصار اینگونه بیان کرده است : زنان پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) شب هنگام برای بیرون آوردن نیازهای خود از منزل خارج می شدند، گروهی از منافقان به آزار و اذیت آنان می پرداختند، به منافقان اعتراض شد آنان جواب دادند: ما تنها معترض کنیزان می شویم آنگاه این آیه (احزاب/ 59) نازل شد (138).
ب. جلباب از نظر مفهوم، اندازه، کارکرد و رنگ: