فهرست کتاب


پرسمان حجاب

حسین مهدی زاده‏

ه.نگاهی گذرا به حجاب بانوان قبل از اسلام :

پرسش : قبل از اسلام بانوان عرب از چچه نوع لباسهایی استفاده می کرده اند؟
پاسخ :
زنان عرب قبل از اسلام لباسهایی می پوشیدند که طرز و شکل خاص و متمایزی داشت، از جمله از لباسهای زنان عرب خمار بود که باعث پوشیدن سر می شد و پیراهن که باعث پوشیده شدن بدن می شد و جلباب سرتاسری چادرگونه که روی پیراهن و مغنعه پوشیده می شد و نقاب و برقع که باعث پوشیده شدن مقداری از چهره می گردید(57).
البته از آیتات قرآنی مربوط به حجاب به خوبی استفاده می شود که بانوان عرب قبل از اسلام به ویژه در دوره جاهلیت حجاب خود را به نحو مطلوب رعایت نمی کرده اند.و قرآن خطا و اشتباه آنان را در زمینه عدم رعایت دقیق حجاب و پوشش تصحیح کرده است (58).
پرسش : در دین یهودیت و مسحیت حجاب بانوان چگونه بوده است؟
پاسخ :
در تورات آمده است :
بوعز گفت : چادری که بر تو است بیاور و بگیر(59).
همچنین در سفر پیدایش در مورد عروس یهودا می خوانیم: برقعی به رو کشیده و خود را در چادری پوشید(60).
همچنین در تاریخ نقل شده است که پوشش زنان مسیحی تا قرن سیزدهم لباسی بلند بود که تقریبا به زمین می رسید و به آن خمار (61) می گفتند و در هنگام عبادت هم این لباس را بر تن داشتند (62).
بنا به گفته ویل دورانت، زنان در آیین مسحیت حتی در برگزاری مراسم سرور و شادی و تفریح از لباس های پوشیده و چادر و روبند استفاده می کردند و زنان اشراف نیز از این قانون مستثنی نبوده اند (63).
پرسش: در آیین زرتشت پوشش بانوان چگونه بوده است؟
پاسخ:
در دوره زرتشت زنان از لباسهای بلند و روسری (چارقد) و چادر و زنان اشراف علاوه بر آنها، در خارج از منازل از روبند (برقع) یا محمل های پرده دار استفاده می کردند (64).
در برخی متون پهلوی از چادر، ذکری به میان آمده است.برای مثال در متن فقهی زرتشتی متعلق به قرن 4ق/ 10م به نام روایت حمیدی اشاوهیشتان از چادر با سربند و اوشمگ ()به عنوان سربندی زنانه که زنان زرتشتی به سر می کردند، یاد شده است.
افزون بر این، متون کلاسیک فارسی نیز شواهد زیادی دارد که طی آن زنان دوره های مختلف و نیز طبقات گوناگون اجتماعی، پوشیده با چادر یا سایر انواع پوشش معرفی می شوند.برای مثال زمانی مکالمه شیرین با پادشاه جدید و ناپسری اش شیرویه به پایان می رسد شیرین چادر خود را برمی دارد تا ثابت کند این زیبایی چهره اش بود که شاه فقید خسرو پرویز را محسور خود ساخته است -چهره ای که تا آن لحظه تومسط دیگران رویت نشده بود- و نه چیز دیگری (65).
پرسش: حجاب و پوشش بانوان در ایران قدیم چگونه بوده است؟
پاسخ :
پژوهش ها نشان می دهد که زنان ایران زمین از زمان مادها، دارای حجاب کاملی شامل: پیراهن بلند چین دار، شلوار تا مچ پا و چادر بر روی لباسها بودند.برابر متون تاریخی در آن زمانها پوشاندن موی سر و داشتن لباس بلند و شلوار و چادر رایج بود.در سال 1906 میلادی پرفسور رودنکو باستانشناس روس در مغولستان جنوبی، قطعه فروشی به دست آورد که قدیمی ترین گونه قالبی در جهان به شمار می رود.
آنچه در فروش مذکور جلب توجه می کند نقوش دو رویه آن است بر یک طرف تصویر چند بانو (احتمالا شاهزادگان هخامنشی) به حالت ایستاده نقش شده در حالی که سراندازهایی بر سر دارند، در طف دیگر تصویر چند بانوی اسب سوار دیده می شود که چادرهایی شبیه چادر زنان کنونی عشایر جنوب بر سر دارند.پیدایش این فرش منقوش نشان دهنده آن است که در دوره هخامنشی چادر یک پوشش ایرانی بوده است و بانوان ایرانی از هر قشر و طبقه ای از آن به عنوان پوشاک ملی استفاده می کردند.کشف و پیدایش تعدادی پیکره و مجسمه در این دوره که از سنگ و فلز ساخته شده افزون بر ثبات، وجود حجاب کامل پیش از اسلام در ایران باستان، روشن می کند بانوان ایرانی بر خلاف یونانیان ملبس به چادر بوده و از برهنگی خوداری می کرده اند (66).
همچنین نقوشی که از بانوان ساسانی، در بشقابهای ساخته شده از نقره، باقی مانده است، نشان می دهد که هر یک از بانوان چادری به خود پیچیده دارند (67). آرتوکریستن سن و دیگر خاورشناس نیز وجود و حضور چادر را در دوره ساسانی تایید کرده اند.نکته قابل توجه این است که چادر در این دوران نیز ویژه طبقه یا گروه خاصی از بانوان نبوده، بلکه عموم بانوان از آن استفاده می کردند (68). وجود انواع حجاب ها و پوششها در دوره مختلف تاریخی فوق در بین اقوام مختلف و در ادیان متفاوت همه دلایل و شواهد تاریخی روشنی بر فطری بودن اصل حجاب و پوشش نیز هستند.

و.سیمای حجاب در آینه قرآن:

1.واژه حجاب در قرآن:

پرسش: واژه حجاب در قرآن چند مرتبه و به چه معنایی به کار رفته است؟
پاسخ:
واژه حجاب در قرآن کریم هفت بار آمده است و معنا و مفهوم کلی آن چیزی است که مانع دیده شدن چیز دیگر می شود و این معنا متناسب با معنای لغوی ذکر شده برای این واژه است (69).
البته، مراد از مانع در برخی آیات دیگر مانع معنوی است.اکنون به آیاتی که واژه حجاب در آنها به کار رفته به طور اجمالی اشاره می کنیم:
الف. فقال انی احبب حب الخیر عن ذکر ربی حتی تورات بالحجاب (70)؛ گفت من این اسبان را به خاطر پروردگارم دوست دارم تا آنکه آفتاب در پرده پنهان شد.
در آیه فوق مراد از تورات بالحجاب پنهان شدن آفتاب است.پس مقصود از حجاب در این آیه مانع مادی است.
ب. فاتتخذت من دونهم حجابا فارسلنا الیها روحنا فتمثل لها بشرا سویا (71)؛ میان خود و آنان حجابی افکند در این هنگام ما روح خود را به سوی او فرستادیم و او در شکل انسانی بی عیب و نقص بر مریم ظاهر شد.
برخی از مفسرین گفته اند مقصود از حجاب در این آیه دیوار است(72).
بنابراین، مراد از حجاب در این آیه نیز مانع مادی است.
ج. و بینهما حجاب (73)؛ و در میان آن دو (بهشتیان و دوزخیان) حجابی است.مراد از حجاب در این آیه را نیز می توان حایلی مادی و محسوس درنظر گرفت که مانع دیدن می شود (74)
د. و ما کان لبشر ان یکلمه الله الا وحیا او من وراء حجاب (75)؛ و شایسته هیچ انسانی نیست که خدا با او سخن گوید مگر از راه وحی یا از پشت حجاب.
چون دیدن خداوند باری تعالی به طور حسی ممکن نیست مجازا از آن به مکالمه از پشت پرده تعبیر شده است.پس، مراد از حجاب در این آیه مانع معنوی است.
ه. و من بیننا و بینکم حجاب (76) میان ما و تو حجابی وجود دارد.
مراد از حجاب در این آیه اختلاف کافران با پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و نیز مخالفت کردن با او در دین است.پس، حجاب در این آیه نیز به معنای مانع معنوی است.
و. و اذا قرات القرآن جلعلنا بینک و بین الذین لایومنون بالاخره حجا با مستورا (77)و هنگامی که قرآن می خوانی، میان تو و آنها که به آخرت ایمان نمی آورند پرده ای پوشیده قرار می دهیم.
مراد آیه این است که به دلیل وجود پرده معنوی کفر در کافران آنها معنای قرآن را درک نمی کنند.بنابراین معنای حجاب در این آیه نیز مانع معنوی است.
ز. و اذا سالتموهن متاعا فسئلوهن من وراء حجاب ذلکم اطهر لقلوبکم و قلوبهن (78)؛ و هنگامی که چیزی از وسائل زندگی را (به عنوان) عاریت از آنان (همسران پیامبر) می خواهید از پشت پرده بخواهید و این کار برای پاکی دلهای شما و آنها بهتر است.
مراد از حجاب در این آیه نیز پوششی است که مانع دیده شدن می گردد(79).
بنابراین حجاب در این آیه به معنای مانع مادی و پرده است.
حاصل این که همانگونه که در آغاز بحث واژه حجاب در قرآن ذکر شد، در همه آیات فوق حجاب به معنای لغوی به کار رفته است، نه به معنای اصطلاحی پوشش اسلامی که در ابتدای فصل توضیح داده شد.حجاب به معنای اصطلاحی پوشش اسلامی در آیات دیگر از قرآن ذکر شده که اکنون به آن می پردازیم