فهرست کتاب


پرسمان حجاب

حسین مهدی زاده‏

ج.تاثیر حجاب ظاهری در حفظ پوشش های معنوی:

پرسش: چگونه حجاب و پوشش ظاهری در حفظ حیا، عفت و تقوا تاثیر می گذارد؟
پاسخ:
دست تدبیر آفرینش عفت و حیا را در باطن زن به طور فطری قرار داده است و ایفای مسئولیت های زنانه متوقف بر بر حفظ این امر فطری است و خداوند حجاب و پوشش کامل بدن بانوان را واجب نموده تا از این طریق شخصیت و گوهر عفت و حیای فطری و درونی آنها آسیب نپذیرد و به وسیله حفاظ بیرونی حجاب، عفت و حیای آنان حفظ گردد.از آنجایی که بانوان با رعایت حجاب کامل قادر به انجام صحیح مسئولیت های اجتماعی مناسب با شأن و منزلت خویش می گردند برای اینکه رعایت حجاب برای بانوان به صورت یک عادت شایسته در آید خداوند از روش تربیتی تلقین به نفس (51) استفاده نموده است.دلیل این مدعا این است که خداوند حتی هنگام نماز خواندن بانوان در اتاق خلوت که نامحرمی حضور ندارد نیز بر بانوان واجب کرده است که که با حجاب کامل و با پوشش های گسترده ای مثل چادر نماز بخوانند (52) تا رعایت حجاب کامل در غیر از نماز نیز برای آنان عملا به صورت شایسته در آید.و رعایت حجاب کامل را به این طریق تمرین کنند (53)همچنین رعایت کامل حجاب در نماز شرط صحت عبادت زن قرار گرفته است (54) زیرا رعایت حجاب و پوشش کامل زن را کمک می کند تا خویشتن الهی و فطری خود بازگردد و بدین وسیله خود حقیقی اش را بیاید و بتواند به سوی ارزشهای متعالی انسانی عروج و حرکت نماید.و بدین ترتیب، حجاب از خود بیگانگی نیز جلوگیری می نماید و مقدمه خودشناسی و در نتیجه خداشناسی و نزدیکی به حق تعالی می گردد.
از سوی دیگر، حجاب و پوشش بانوان در جامعه و نماد و پرچم و شعار حیات اسلام نیز است و پرچمدار این حیات اجتماعی اسلامی بانوان مسلمان با حجاب هستند.بنابراین رعایت حجاب مصداقی از تعظیم شعائر اسلامی در جامعه اسلامی و علامت و نشانه ظاهری از عفت و تقوای درونی و باطنی و قلبی است.
و من یعظم شعائر الله فانها من تقوی القلوب (55)؛ هر کس شعائر خداوند را تعظیم کند این امر نشانه پاکی قلب و تقوای درونی اوست.

د.فطری بودن حجاب و پوشش:

پرسش: آیا حجاب و پوشش امری فطری است؟
پاسخ:
از آیات ذیل که مربوط به خلقت آدم و حوا است استفاده می شود که حجاب و پوشش انسان دارای منشأ فطری و الهی است و در مقابل، عریانی و برهنگی منشأ غیرالهی و شیطانی دارد.
و یا آدم اسکن انت و زوجک الجنه فکلا من حیث شئتما و لا تقربا هذه الشجرة فتکونا من الظالمین، فوسوس لهما الشیطان لیبدی لهما ما ووری عنهما من سوآتهما و قال ما نهاکما ربکهما عن هذه الشجره الا ان تکونا ملکین او تکونا من الخالدین، و قاسمهما انی لکما لمن الناصحین، فدلاهما بغرور فلما ذاقا الشجراة بدت لهما سواتهما و طفقا یخصفان علیهما من ورق الجنة و ناداهما ربهما الم انهکما عن تلکما الشجرة و اقل لکما ان الشیطان لکما عدو مبین، قالا ربنا ظلمنا انفسنا و ان لم تغفرلنا و ترحمنا لنکونن من الخاسرین، قال اهبطوا بعضکم لبعض عدو و لکم فی الارض مستقر و متاع الی حین، قال فیها تحیون و فیها تموتون و منها تخرجون، یا بنی آدم قد انزلنا علیکم لباسا یورای سواتکم و ریشا و لباس التقوی ذلک خیر ذلک من آیات الله لعلهم یذکرون، یا بنی آدم لا یفتننکم الشیطان کما اخرج ابویکم من الجنة ینزع عنهما لباسهما لیریهما سوآتهما انه یراکم هو و قبیله من حیث لا ترونهم انا جعلنا الشیاطین اولیاء للذین لا یومنون (56)؛ وای آدم تو و همسرت در بهشت ساکن شوید و از هرجا که خواستید بخورید اما به این درخت نزدیک نشوید که از ستمکاران خواهید بود سپس شیطان آن دو را وسوسه کرد تا آنچه را که از اندامشان پنهان بود آشکار سازذ و گفت: پروردگارتان شما را از این درخت نهی نکرده مگر به خاطر اینکه (اگر از آن بخورید) فرشته خواهید شد یا جاودانه (در بهشت) خواهید ماند و برای آنها سوگند یاد کرد که من برای شما از خیرخواهانم و به این ترتیب آنها را با فریب از مقام شان فرود آورد و هنگامی که که از آن درخحت چشیدند اندامشا(عورت شان) بر آنها آشکار شد و شروع کردند به قرار دادن برگهای (درختان) بهشتی بر خود تا آن را بپوشانند و پرودگارشان آنها را ندا داد که: آیا شما را از آن درخت نهی نکردم و نگفتم که شیطان برای شما دشمنی آشکار است؟ گفتند: پروردگارا ما به خویشتن ستم کردیم و اگر ما را نبخشی و بر ما رحم نکنی از زیانکاان خواهیم بود.فرمود: (از مقام خویش) فریود آیید.در حالیکه بعضی از شما نسبت به بعض دیگر دشمن خواهید بود.(شیطان دشمن شماست و شما دشمن او)و برای شما در زمین قرارگاه و وسیله بهره گیری تا زمان معینی خواهد بود.فرمود: در آن ( زمین) زنده می شوید و در آن می میرید و ( در رستاخیز) از آن خارج خواهید شد ای فرزند آدم.لباسی برای شما فرستادیم که اندام شما را می پوشاند و مایه زینت شماست اما لباس پرهیزکاری بهتر است اینها (همه) از آیات خداست تا متذکر (نعمت های او) شوند.ای فرزند آدم شیطان شما را نفریبد آنگونه که پد و مادر شما را از بهشت بیرون کرد و لباس شان را از تن شان بیرون ساخت تا عورت شان را به آنها نشان دهد.چه اینکه او و همکاران شما را می بیند از جایی که شما آنها را نمی بینید (اما بدانید)ما شیطان را اولیای کسانی قرار دادیم که ایمان نمی آورند.
از آیات قبل که مربوط به خلقت حضرت آدم و حواست فطری بودن پوشش و حجاب برای انسانها استفاده می شود، خداوند در این آیات به انسانها هشدار می دهد که مواظب باشند مبادا همانگونه که فتنه و فریب شیطان باعث برهنگی آدم و حوا گردید، موجب فریب و برهنگی آنان نیز بشود از تعابیر ینزع عنما لباسهما و لیبدی لهما ما ووری عنهما من سوآتهما در آیات فوق به روشنی استفاده می شود که انسان قبل از ارتکاب خطا در بهشت دارای پوشش بوده است.هم چنین از تعبیر و طفقا یخصفان علیهما من ورق الجنة نیز استفاده می شود که آدم و حوا به دلیل برخورداری از حیا و شرم فطری پس از برهنه شدن فورا بدن خود را با برگ درختان پوشاندند.

ه.نگاهی گذرا به حجاب بانوان قبل از اسلام :

پرسش : قبل از اسلام بانوان عرب از چچه نوع لباسهایی استفاده می کرده اند؟
پاسخ :
زنان عرب قبل از اسلام لباسهایی می پوشیدند که طرز و شکل خاص و متمایزی داشت، از جمله از لباسهای زنان عرب خمار بود که باعث پوشیدن سر می شد و پیراهن که باعث پوشیده شدن بدن می شد و جلباب سرتاسری چادرگونه که روی پیراهن و مغنعه پوشیده می شد و نقاب و برقع که باعث پوشیده شدن مقداری از چهره می گردید(57).
البته از آیتات قرآنی مربوط به حجاب به خوبی استفاده می شود که بانوان عرب قبل از اسلام به ویژه در دوره جاهلیت حجاب خود را به نحو مطلوب رعایت نمی کرده اند.و قرآن خطا و اشتباه آنان را در زمینه عدم رعایت دقیق حجاب و پوشش تصحیح کرده است (58).
پرسش : در دین یهودیت و مسحیت حجاب بانوان چگونه بوده است؟
پاسخ :
در تورات آمده است :
بوعز گفت : چادری که بر تو است بیاور و بگیر(59).
همچنین در سفر پیدایش در مورد عروس یهودا می خوانیم: برقعی به رو کشیده و خود را در چادری پوشید(60).
همچنین در تاریخ نقل شده است که پوشش زنان مسیحی تا قرن سیزدهم لباسی بلند بود که تقریبا به زمین می رسید و به آن خمار (61) می گفتند و در هنگام عبادت هم این لباس را بر تن داشتند (62).
بنا به گفته ویل دورانت، زنان در آیین مسحیت حتی در برگزاری مراسم سرور و شادی و تفریح از لباس های پوشیده و چادر و روبند استفاده می کردند و زنان اشراف نیز از این قانون مستثنی نبوده اند (63).
پرسش: در آیین زرتشت پوشش بانوان چگونه بوده است؟
پاسخ:
در دوره زرتشت زنان از لباسهای بلند و روسری (چارقد) و چادر و زنان اشراف علاوه بر آنها، در خارج از منازل از روبند (برقع) یا محمل های پرده دار استفاده می کردند (64).
در برخی متون پهلوی از چادر، ذکری به میان آمده است.برای مثال در متن فقهی زرتشتی متعلق به قرن 4ق/ 10م به نام روایت حمیدی اشاوهیشتان از چادر با سربند و اوشمگ ()به عنوان سربندی زنانه که زنان زرتشتی به سر می کردند، یاد شده است.
افزون بر این، متون کلاسیک فارسی نیز شواهد زیادی دارد که طی آن زنان دوره های مختلف و نیز طبقات گوناگون اجتماعی، پوشیده با چادر یا سایر انواع پوشش معرفی می شوند.برای مثال زمانی مکالمه شیرین با پادشاه جدید و ناپسری اش شیرویه به پایان می رسد شیرین چادر خود را برمی دارد تا ثابت کند این زیبایی چهره اش بود که شاه فقید خسرو پرویز را محسور خود ساخته است -چهره ای که تا آن لحظه تومسط دیگران رویت نشده بود- و نه چیز دیگری (65).
پرسش: حجاب و پوشش بانوان در ایران قدیم چگونه بوده است؟
پاسخ :
پژوهش ها نشان می دهد که زنان ایران زمین از زمان مادها، دارای حجاب کاملی شامل: پیراهن بلند چین دار، شلوار تا مچ پا و چادر بر روی لباسها بودند.برابر متون تاریخی در آن زمانها پوشاندن موی سر و داشتن لباس بلند و شلوار و چادر رایج بود.در سال 1906 میلادی پرفسور رودنکو باستانشناس روس در مغولستان جنوبی، قطعه فروشی به دست آورد که قدیمی ترین گونه قالبی در جهان به شمار می رود.
آنچه در فروش مذکور جلب توجه می کند نقوش دو رویه آن است بر یک طرف تصویر چند بانو (احتمالا شاهزادگان هخامنشی) به حالت ایستاده نقش شده در حالی که سراندازهایی بر سر دارند، در طف دیگر تصویر چند بانوی اسب سوار دیده می شود که چادرهایی شبیه چادر زنان کنونی عشایر جنوب بر سر دارند.پیدایش این فرش منقوش نشان دهنده آن است که در دوره هخامنشی چادر یک پوشش ایرانی بوده است و بانوان ایرانی از هر قشر و طبقه ای از آن به عنوان پوشاک ملی استفاده می کردند.کشف و پیدایش تعدادی پیکره و مجسمه در این دوره که از سنگ و فلز ساخته شده افزون بر ثبات، وجود حجاب کامل پیش از اسلام در ایران باستان، روشن می کند بانوان ایرانی بر خلاف یونانیان ملبس به چادر بوده و از برهنگی خوداری می کرده اند (66).
همچنین نقوشی که از بانوان ساسانی، در بشقابهای ساخته شده از نقره، باقی مانده است، نشان می دهد که هر یک از بانوان چادری به خود پیچیده دارند (67). آرتوکریستن سن و دیگر خاورشناس نیز وجود و حضور چادر را در دوره ساسانی تایید کرده اند.نکته قابل توجه این است که چادر در این دوران نیز ویژه طبقه یا گروه خاصی از بانوان نبوده، بلکه عموم بانوان از آن استفاده می کردند (68). وجود انواع حجاب ها و پوششها در دوره مختلف تاریخی فوق در بین اقوام مختلف و در ادیان متفاوت همه دلایل و شواهد تاریخی روشنی بر فطری بودن اصل حجاب و پوشش نیز هستند.