فهرست کتاب


پرسمان حجاب

حسین مهدی زاده‏

مقدمه:

یا ایها النبی قل لازواجک و بناتک و نساء المومنین یدنین علیهن من جلابیبهن ذلک ادنی شان یعرفن فلا یوذین و کان الله غفورا رحیما؛(4)
ای پیامبر به همسران و دخترانت و زنان مومنان بگو(هنگام خروج از منزل)چادرهای مشکی خود را بپوشند.این کار برای اینکه (به عفت و پاکدامنی)شناخته شوند و مورد آزار و اذیت (افراد لا ابالی و هرزه)قرارنگیرند بهتر است (و اگر تاکنون خطا و کوتاهی در زمینه عدم رعایت حجاب از آنها زده است)خداوند همواره آمرزنده رحیم است(5).
مسئله حجاب و پوشش در جامعه به طور عام و پوشش بانوان به طور خاص ساحتها و قلمروهای متفاوتی برای بررسی دارد که بحث درباره هر یک از آنها می تواند مفید باشد، اما در این میان یک واقعیت تلخ را نباید از نظر دور داشت که تغییرات ناگهانی و چشم آزار در مورد عدم رعایت حجاب در سالهای اخیر از نوعی آشفتگی تئوریک خبر می دهد که جامعه مابا آن دست به گریبان.
یکی از کارشناسان مسائل خانواده این آشفتگی تئوریک را این گونه بیان کرده است:
درباره بحث حجاب در قرآن هنوز ما یک کار کارشناسی جامعی نداریم که به همه پرسشهای حاضر پاسخ دهد، هنوز کسی نمی داند حجاب اسلامی چطور باید باشد و چادر از کجا آمده ...مسئولان و عزیزان فرهنگی آنقدر گرفتار مسائل روزمره بوده اند که از کارهای اساسی بازمانده اند و مثل مرحوم شهید مطهری قدس سره به بحث حجاب نپرداخته و این بحث یک مسئله کارشناسی شده ای نیست.جوانان ما خیلی مشکل و ابهام، دیدگاه و بینش قرآنی در جامعه طرح و ارایه نشده است(6).
به نظر می رسد ضعف و فقر تئوریک و عدم نظریه پردازی درباره حجاب اسلامی و ابعاد و مسائل جدید آن به ضمیمه سو استفاده از آزادی در طرح و گسترش شبهات مربوط به حجاب اسلامی به ویژه برخی مصادیق آن مثل چادر مشکی بی تاثیر نبوده است.به برخی از این شبهات توجه کنید:
چادر به احتمال زیاد از زمان قاجاریه در ایران جا افتاده است و هیچ ارتباطی به دین و مذهب ندارد...رنگ سیاه نیز مکروه ذکر شده است(7).
عمومیت یافتن روسری و چادر مشکی ربطی به اسلام و حجاب ندارد(8).
رعایت کردن حدود شرعی هیچ ارتباطی با رنگ لباس ندارد(9).
چرا رنگ چادر سیاه است ... دستور و آیین نامه هایی بر پوشیدن لباسهای تیره تاکید دارد، ولی معلوم نیست چه کسی پایه این گفته نامعقول را بنیان نهاده که وقتی سوال می شود این قانون بر اساس چه دلیل منطقی است کسی نه پاسخی می گوید و نه صاحب این نظریه را معرفی می کند که به مردم جواب دهد(10).
شبهه های یاد شده تنها نمونه ای از شبهاتی است که در چند سال اخیر توسط برخی افراد شبه روشن فکر با سوء استفاده از آزادی بارها تکرار، چاپ و منتشر شده است(11).
آن چه از بسیاری از شبهات مربوط به حجاب و از جمله شبهه های یاد شده به روشنی فهمیده می شود، این است که دشمنان حجاب اسلامی با تمسک به شبهات واهی و سست، عمدا مصداق بارز حجاب اسلامی، یعنی چادر مخصوصا چادر مشکی در نوک حمله خویش قرار داده اند(12).
چون این کار مقدمه پیدایش و گسترش تدریجی بدحجابی و بی حجابی است، همانگونه که رژیم شاه برای ایجاد و توسعه بی حجابی طرح و برنامه مشخصی برای مبارزه با پوشش چادر ارایه نمود
(13).
با توجه به تاثیر مهم اعتقاد و باور در اعمال انسان، نویسندگان و شبه روشنفکران غرب زده با طرح شبهات گسترده علیه حجاب اسلامی در برخی مطبوعات و سایت های اینترنتی تلاش می کنند اعتقاد بانوان نسبت به چادر را مترلزل و سست تا نخست برداشتن آن از سر بانوان آسان گردد و سپس در مراحل بعدی اعتقاد آنان به اصل ضرورت و فواید حجاب چادر خدشه شود.بدون تردید پخش اینگونه شبهات در بین جامعه، دست کم نسبت به برخی بانوان و دخترانی که آگاهی و اعتقاد عمیقی درباره حجاب اسلامی ندارند، تاثیر منفی مگذارد.گسترش بد حجابی در جامعه در سالهای اخیر به دنبال پخش شبهات در زمینه حجاب اسلامی اثبات کننده این مدعاست.برای مثال ترویج مدل های مختلف و گوناگون از مانتوها و روسری ها و اشاعه رفتارهایی از قبیل بیرون گذاشتن موی سر و داشتن آرایش های غلیظ و عادی سازی و از بین بردن قبح و زشتی اینگونه کارها به خصوص در مراکزی مثل پارکها، سینماها و کنار دریا، همه در راستای همان توطئه استعماری کشف حجاب رضاخانی، اما به روش جدید و مدرن است.و روشن است که گسترش و پخش شبهات در زمینه حجاب اسلامی دست کم در پیدایش مقداری از این ولنگاری ها در زمینه عدم رعایت حجاب تاثیر داشته و دارد.
امام علی(علیه السلام) در کلامی زیبا درباره تاثیر شبهه در رفتار انسان می فرماید:
لکن ضله عله و لکن ناکث (14)شبهه(15)؛ برای هر گمراهی علتی و برای هر عهد و پیمان شکنی شبهه ای است.
گرچه حوزه های علمیه به عنوان ادامه دهندگان رسالت انبیا و اوصیای الهی مسئولیت پاسخ گویی به شبهات دینی مردم دارند.و در چند سال اخیر حوزه های علمیه برای پاسخ گویی به شبهات دینی مردم مراکز علمی و پژوهشی مختلفی تاسیس نموده اند.و پاسخگویی به شبهات همچنان باید با قدرت و گسترش بیشتر ادامه یابد، اما پاسخگویی به شبهات جنبه دفاعی و درمانی دارد، زیرا پس از آلودگی ذهن ها با ویروس فکری به نام شبهه با آن برخورد می شود تا اذهان آلوده و بیمار درمان شوند.این کار گرچه لازم است ولی کافی نیست، چون حوزه های علمیه باید با تولید محصولات فرهنگی عالمانه در زمینه مسایل حجاب اسلامی و چاپ و انتشار به موقع و گسترده آن، ابتکار عمل را به دست گیرند و پیشاپیش با تغذیه نسل جوان به وسیله خوراک های فکری مناسب در قالب کتاب، مقاله، سی دی و...آنها را در مقابل ویروسهای فکری و شبهات واکسینه نمایند تا از آلودگی فکری نسل جوان به شبهات پیشگیری نمایند.زیرا تردیدی نیست که عقلا پیشگیری بر درمان مقدم است.از سوی دیگر اگر برای تعمیق معرفت دینی در بین مردم خصوصا نسل جوان اقدام گردد، اذهان با مواجه با شبهات دینی مصونیت پیدا می کنند و در نتیجه به تدریج باورهای صحیح و عمیق دینی در بین آنها شکل می گیرد و با شکل گیری باورهای صحیح و عمیق دینی، التزام علمی افراد نسبت به احکام دینی از جمله حجاب گسترش می یابد و به راحتی وظایف دینی خود را انجام می دهند (16).
اگرچه نوشتار حاظر مدعی نیست که خلاء تئوریک در مورد مسایل مهم جدید حجاب را پر می کند، اما آن را گام کوچکی برای ایجاد و تقویت اعتقاد و حقانیت و کار آمدی حجاب و پوشش برتر اسلامی می داند؛ زیرا اگر بپذیریم که حجاب و پوشش از سویی، نشان دهنده هویت یک جامعه و ملت است و از سوی دیگر، هویت ساز نیز است این پرسش اساسی مطرح می شود که: ما به عنوان داعیه داران تمدن ایران اسلامی، حجاب و پوششی که مبین هویت اسلامی و ایرانی باشد را چگونه معرفی می کنیم؟ و این، آن پرسش اصلی است که اثر حاضر تلاش نموده به آن پاسخ دهد.و بر اساس اینکه قرآن مجید فرموده است:
فسئلوا اهل الذکر شان کنتم لا تعلمون(17)؛ اگر(پاسخ مطلبی را)نمی دانید از اهل ذکر سوال کنید.
چون مصداق کامل ذکر و اهل ذکر، قرآن و اهل بیت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) می باشد، ما تلاش نموده ایم برای یافتن پاسخ پرسش اصلی و دیگر پرسشهای مطرح شده در نوشتار حاضر تا حد مقدور به قرآن و احادیث اهل بیت(علیه السلام) رجوع بنماییم(18).گرچه در کنار رجوع به قرآن واحادیث به منابع فراوان و دیگری نیز مراجعه و از آنها استفاده شده است.
با توجه به محتوا و سطح مطالب مطرح شده، مخاطب اصلی نوشتار حاضر خواهران دانشجوی علاقمند به آموزه های اسلامی در حیطه حجاب و پوشش و دیگر بانوان فرهیخته می باشند.
مطالب این اثر در چهار فصل تنظیم شده است.در فصل اول کلیاتی درباره حجاب بیان شده است.در فصل دوم نظریه تشابه و همانندی جلباب قرآنی و چادر مشکی که نظریه ای جدید درباره معنای جلباب است، تبیین شده است.درفصل سوم برخی عوامل و آثار حجاب و بدحجابی ذکر شده است.درانتهای نوشتار نیز مباحث پایانی ذکر شده است.به عنوان وظیفه اخلاقی از همه اساتید و دوستان متعددی که قبل از چاپ این اثر آن را مطالعه و تذکرات ارزشمندی ارایه نمودند از صمیم قلب تشکر می شود.
در پایان خاطر نشان می گردد که اگر این نوشتار اثر مثبتی در گسترش فرهنگ اسلامی حجاب داشته باشد، بدون تردید به دلیل الهام گرفتن آن از نورانیت قرآن و حدیث است، اما خطاها و اشتباهات آن نشات گرفته از نگارنده است که امید است خوانندگان فرزانه و دانشمند، با مطالعه عالمانه و نقادانه این اثر و تذکر اشتباهات زمینه برطرف کردن آنها را در چاپهای بعدی فراهم نمایند.
باعث تشکر و امتنان است اگر نظرات و پیشنهادهای خود را از طریق آدرس زیر برای نویسندگان ارسال نمایید.
قم صندوق پستی 76658-37178، حسین مهدی زاده

فصل اول: کلیات

الف.مفهوم واژه حجاب از نظر لغت و اصطلاح
پرسش: مفهوم و معنای واژه حجاب از نظر لغت و اصطلاح چیست
پاسخ:
کلمه حجاب از نظر لغت مترادف واژه عربی ستر است که به معنای پوشیدن، پوشش، حائل، پرده، حاجب و مانع است (19).استعمال کلمه حجاب در مورد پوشش زن یک اصطلاح نسبتا جدید است.در قدیم و مخصوصا در اصطلاح فقها کلمه ستر به معنای پوشش به کار رفته است(20).
ما در این نوشتار همان واژه و اصطلاح جدید حجاب که در عصر ما رایج شده است را به کار می بریم.و مراد ما از معنای اصطلاحی حجاب، پوشش اسلامی است و معنای پوشش اسلامی بر اساس آنچه از متون اسلامی مثل قرآن و احادیث استفاده می گردد(21)این است که بانوان هنگام مواجهه و معاشرت با افراد نامحرم بدن خود را بپوشانند و به جلوه گری و خودنمایی نیز نپردازند.بنابراین، حجاب به معنای پوشش اسلامی بانوان دارای دو بعد ایجابی و سلبی است، بعد ایجابی آن وجوب پوشش بدن و بعد سلبی آن حرام بودن خودنمایی در مواجهه با نامحرم است و این دو بعد باید در کنار یکدیگر باشد تا حجاب اسلامی محقق شود(22).گاهی ممکن است بعد اول باشد ولی بعد دوم نباشد، مثل اینکه گاهی مشاهده می شود که برخی از زنان به ظاهر با حجاب، در پوشش خود از رنگهای جذاب و تحریک برانگیز استفاده می کنند که در عین پوشیده بودن ظاهری بدن، زیبایی آنها آشکار است،گویی اصلا لباس نپوشیده اند و این کار دور از روح حجاب است(23)، و در این صورت نمی توان گفت که حجاب اسلامی محقق شده است چون حجاب اسلامی به منظور پیشگیری از آلودگی فرد و جامعه و تأمین سلامت روحی و روانی و جلوگیری از مفاسد اجتماعی است.بنابراین نباید ابزار و وسیله ای برای نشان دادن زیبایی و تحریک غرائز جنسی و پیدایش مفاسد اجتماعی باشد.
پرسش: با توجه به اوضاع و شرایط اجتماعی و انگیزها و نیتهای افراد، حجاب دارای چه انواعی است؟
پاسخ:
حجاب و پوشش به تناسب اوضاع و شرایط و انگیزه ها و نیت و افکار و اندیشه های شخصی که از آن استفاده می کند دارای انواع مختلفی است که برخی از آنها عبارتند از:

حجاب تحمیلی:

مقصود از حجاب تحمیلی، حجابی است که از سوی دیگران بر شخص تحمیل گردد و خود فرد اعتقادی به آن ندارد به طوری که با کم شدن یا برداشته شدن فشار روحی و اجتماعی فرد خود را از پایبندی به آن آزاد می داند مثل برخی از دختران که با خارج شدن ازدرمدرسه یا دانشگاه چادر خود را بر می دارند و داخل کیف قرار می دهند.