آخرت سرای پایدار

علی خراسانی‏

توشه آخرت

از منظر قرآن کریم، آخرت قرارگاه و دنیا گذرگاه است:
... و ان الاخرة هی دار القرار (365)؛ و در حقیقت، آن آخرت است که سرای پایدار است.
توشه این قرارگاه را باید از گذرگاه دنیا بر گرفت؛ چنان که امیرمؤمنان (علیه السلام) می فرماید: یا ایها الناس انما الدنیا دار مجاز و الاخرة دار قرار فخذوا من ممرکم لمقرکم (366)؛ دنیا از گذرگاهتان توشه ای برای قرارگاهتان بردارید.
فان الدنیا لم تخلق لکم دار مقام بل خلقت لکم مجازاً لتزودوا منها الاعمال الی دار القرار (367)؛ دنیا برای شما به عنوان سرای ثابت و قرار آفریده نشده، بلکه آفریده شده تا عبورگاه باشد و از آن کردار صالح را برای سرای قرار زاد و توشه بردارید.

1. ایمان

ایمان، نخستین توشه و عامل برخورداری از نعمت های آخرت است:
و لاجر الاخرة خیر للذین ءامنوا و کانوا یتقون (368)؛ و البته اجر آخرت، برای کسانی که ایمان آورده و پرهیزگار بودند، بهتر است.
بشارت در زندگی دنیا و آخرت برای مؤمنان و پرهیزگاران است:
الذین ءامنوا و کانوا یتقون لهم البشری فی الحیوة الدنیا و فی الاخرة... (369).
از همین رو پیامبران که بالاترین درجه ایمان را دارند در آخرت در شمار صالحان و شایستگان از آبرومندان و مقربان خواهند بود؛ چنان که درباره حضرت ابراهیم (علیه السلام) می فرماید: ... و انه فی الاخرة لمن الصلحین (370) و درباره حضرت عیسی (علیه السلام) فرموده است:
... ان الله یبشرک بکلمة منه اسمه المسیح عیسی ابن مریم وجیها فی الدنیا و الاخرة و من المقربین (371)؛ خداوند تو را به کلمه ای از جانب خود، که نامش مسیح، عیسی بن مریم (علیه السلام) است مژده می دهد، در حالی که (او) در دنیا و آخرت آبرومند و از مقربان (درگاه خدا) است.
هم چنان که ایمان عامل برخورداری در آخرت است، بی ایمانی و کفر مایه عذاب است:
فاما الذین کفروا فاعذبهم عذاباً شدیداً فی الدنیا و الاخرة و ما لهم من نصرین (372)؛ اما کسانی که کفر ورزیدند، در دنیا و آخرت به سختی عذاب شان می کنم و یاورانی نخواهند داشت.
هر کس راهی غیر از اسلام را دنبال کند، در آخرت زیان کار است:
و من یبتغ غیر الاسلم دینا فلن یقبل منه و هو فی الاخرة من الخسرین (373)؛ و هر که جز اسلام دینی (دیگر) جوید، هرگز از وی پذیرفته نشود و وی در آخرت، از زیان کاران است.
و لا یحزنک الذین یسرعون فی الکفر انهم لن یضروا الله شیئاً یرید الله الا یجعل لهم حظاً فی الاخرة و لهم عذاب عظیم (374)؛ کسانی که در کفر می کوشند تو را اندوهگین نسازند، زیرا آنان هرگز به خدا ضرری نمی رساند... و در آخرت برای آنان عذابی بزرگ است.
مشرکان نیز در آخرت عذابی دشوار پیش رو خواهند داشت:
و جعلوا لله شرکاء... لهم عذاب فی الحیوة الدنیا و لعذاب الاخرة اشق... (375)؛ و برای خدا شریکانی قرار دادند... برای آنان در زندگی دنیا عذابی است و قطعاً عذاب آخرت دشوارتر است.
هم چنین، کسانی که از ایمان به کفر برگردند و مرتد شوند، کردارشان تباه می شود و اهل آتش خواهند بود:
... و من یرتدد منکم عن دینه فیمت و هو کافر فاولئک حبطت اعملهم فی الدنیا و الاخرة و اولئک اصحب النار هم فیها خلدون (376).
منافقان که از ایمان واقعی بی بهره اند، مانند کافران در جهنم معذب اند:
وعد الله المنفقین و المنفقت و الکفار نار جهنم خلدین فیها اولئک حبطت اعملهم فی الدنیا و الاخرة و اولئک هم الخسرون (377)؛ خدا به مردان و زنان دو چهره و کافران، آتش جهنم را وعده داده است در آن جاودانه اند. اعمال آنان در دنیا و آخرت به هدر رفت و آنان همان زیان کاران اند (378).

2 و 3. تقوا و فروتنی

در آیات پر شمار در کنار ایمان، تقوا، و پرهیزگاری نیز شرط بهره مندی از نعمت های آخرت دانسته شده: فان خیر الزاد التقوی (379)؛ بلکه تقوا بهترین توشه آخرت معرفی شده است:
و لاجر الاخرة خیر للذین ءامنوا و کانوا یتقون (380)؛ و البته اجر آخرت برای کسانی که پروا پیشه می کنند، بهتر است. و آخرت سرای نیکویی برای پرهیزکاران است.
... و لدار الاخرة خیر و لنعم دار المتقین (381)؛ و قطعاً سرای آخرت بهتر است و چه نیکو، سرای پرهیزگاران است.
... و الدار الاخرة خیر للذین یتقون... (382)؛ و سرای آخرت برای کسانی که پروا پیشه می کنند، بهتر است.
... و الاخرة خیر لمن اتقی... (383)؛ و برای کسی که تقوا پیشه کرده، آخرت بهتر است.
فروتنی از دیگر توشه های آخرت است که بدون آن، بهره مندی از نعمت های اخروی ممکن نیست:
تلک الدار الاخرة نجعلها للذین لا یریدون علوا فی الارض و لا فساداً... (384)؛ آن سرای آخرت را برای کسانی قرار می دهیم که در زمین خواستار برتری و فساد نیستند.