آخرت سرای پایدار

علی خراسانی‏

آثار ایمان به آخرت

ایمان و باور به سرای آخرت و این که انسان با مرگ نابود نمی شود، بلکه به جهانی دیگر انتقال می یابد و نیز اعتقاد به وجود ارتباط میان کردار انسان در دنیا و سرنوشت او در آخرت، تأثیری فراوان در روح، روان و افعال اختیاری انسان دارد. برخی از آثاری که قرآن کریم آنها را یادآوری کرده بدین شرح است:

1. آرامش

انسانی که زندگی دنیا برای او هدف است و به آخرت ایمان ندارد، در زندگی احساس پوچی و بی هدفی می کند؛ از همین رو ناکامی ها، سختی ها، مصیبت ها، ترس از مرگ و نابودی، نبود پناهگاه مطمئن، نگرانی از گذشته و فرصت های از دست رفته و وحشت از آینده، آرامش روحی و روانی اش را سلب می کند. این معضلی است که امروزه توجه روان کاوان جهان را به خود جلب کرده است (330). در حالی که انسان معتقد به آخرت، جهان آخرت را هدف و مقصد جاودانی و دنیا را گذرگاه و معبر و همه مظاهر آن را وسیله ای برای رسیدن به آن هدف می داند و به همین سبب، ناکامی های دنیا او را ملول و افسرده نکرده، مشکلات و مصائب را به امید اجر و پاداش اخروی تحمل می کند و از مرگ - که انتقال از نشئه ای به سرخوشی دیگر است - هراسی ندارد. چنین انسانی، با ایمانی که به خدا و آخرت دارد از آرامش برخوردار است؛ یعنی نه ترس از آینده دارد و نه اندوهی از گذشته:
...من ءامن بالله و الیوم الاخر و عمل صلحاً فلا خوف علیهم و لا هم یحزنون (331)؛ هر کس به خدا و روز بازپسین ایمان آورد و کار نیکو کند، پس نه بیمی برایشان است و نه اندوهگین خواهند شد.
...من ءامن بالله و الیوم الاخر و عمل صلحاً فلهم اجرهم عند ربهم و لا خوف علیهم و لا هم یحزنون (332)؛ هر کس به خدا و روز بازپسین ایمان داشت و کار شایسته کرد، پس اجرشان را پیش پروردگارشان خواهند داشت، نه بیمی بر آنان است و نه اندوهناک خواهند شد.
در مقابل، منکران آخرت که از راه راست منحرف اند: ان الذین لا یؤمنون بالاخرة عن الصراط لنکبون (333) راهی روشن در پیش رو ندارند و سرگشته و متحیرند:
ان الذین لا یؤمنون بالاخرة زینا لهم اعملهم فهم یعمهون (334)؛ کسانی که به آخرت ایمان ندارند، کردارهای شان را در نظرشان بیاراستیم (تا هم چنان) سرگشته بمانند.

2. حق پذیری

مؤمنان به آخرت، حق طلب و حق پذیرند، آنان وحی الهی (قرآن) را با گوش جان دریافت می کنند و به آن ایمان آورده: ...و الذین یؤمنون بالاخرة یؤمنون به (335) و به آیات آن پند داده می شوند: ...ذلک یوعظ به من کان منکم یؤمن بالله و الیوم الاخر... (336).
لازمه ایمان به خدا و آخرت، پیروی از منادیان حق است:
...اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم...ان کنتم تؤمنون بالله و الیوم الاخر (337)؛ خدا را اطاعت کنید و پیامبر و اولیای امر خود را (نیز) اطاعت کنید...اگر به خدا و روز بازپسین ایمان دارید.
از همین رو، مؤمنان به آخرت، سلطه شیطان را نمی پذیرند و از او پیروی نمی کنند:
و ما کان له علیهم من سلطن الا لنعلم من یؤمن بالاخرة ممن هو منها فی شک (338)؛ و (شیطان) را بر آنان تسلطی نبود، جز آن که کسی را که به آخرت ایمان دارد، از کسی که درباره آن در تردید است بازشناسیم.
در مقابل آنان، تکذیب کنندگان آخرت قرار دارند، این گروه از حق روی گردان و گریزانند:
...فالذین لا یؤمنون بالاخرة قلوبهم منکرة و هم مستکبرون (339)؛
پس کسانی که به آخرت ایمان ندارند، دل هایشان انکارکننده (حق) است و خودشان متکبرند.
از همین رو دعوت پیامبران را تکذیب می کنند؛ چنان که اشراف قوم نوح که منکر آخرت بودند، نوح را تکذیب می کردند:
و قال الملا من قومه الذین کفروا و کذبوا بلقاء الاخرة و اترفنهم فی الحیوة الدنیا ما هذا الا بشر مثلکم... (340)؛ و اشراف قومش که کافر شده و دیدار آخرت را دروغ پنداشته بودند و در زندگی دنیا آنان را مرفه ساخته بودیم، گفتند: این (مرد) جز بشری چون شما نیست.
چنین انسان هایی به سبب بی ایمانی، بر مرکب غرور، تعصب و هواپرستی سوار می شوند، به گونه ای که میان آنان و حقیقت، حجاب و فاصله ایجاد می شود (341)؛ چنان که خداوند سبحان به پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرماید:
هنگامی که قرآن می خوانی میان تو و آنها که به آخرت ایمان ندارند حجاب ناپیدایی قرار می دهیم و بر دل های آنها پوشش هایی می نهیم، تا آن را نفهمند و در گوش های آنها سنگینی قرار می دهیم.
و اذا قرأت القرءان جعلنا بینک و بین الذین لا یؤمنون بالاخرة حجاباً مستورا و جعلنا علی قلوبهم اکنة ان یفقهوه و فی ءاذانهم و قرا... (342).
تکذیب کنندگان و منکران آخرت، به سخن باطل گرایش دارند و آن را می پسندند:
لتصغی الیه افدة الذین لا یؤمنون بالاخرة و لیرضوه ؛ و (چنین کیفر مقرر شده است) تا دل های کسانی که به آخرت ایمان نمی آوردند، به آن (سخن باطل) بگراید و آن را بپسندند(343).
اینان آن گونه در گناهان و در پیروی از هوا و هوس غوطه ور شده اند که کردار زشت و باطل خود را شایسته و حق می پندارند:
ان الذین لا یؤمنون بالاخرة زینا لهم اعملهم فهم یعمهون (344)؛ کسانی که به آخرت ایمان ندارند، کردارهای شان را در نظرشان بیاراستیم (تا هم چنان) سرگشته بمانند.
این گروه چنان از حق نفرت دارند و می گریزند که اگر خدا به تنهایی یاد شود، منزجر می گردند و اگر از غیر خدا یاد شود، شادمان می شوند:
و اذا ذکر الله وحده اشمازت قلوب الذین لا یؤمنون بالاخرة و اذا ذکر الذین من دونه اذا هم یستبشرون (345).