فهرست کتاب


مبانی اخلاق اسلامی

آیت الله مختار امینیان

3. عالم جبروت:

این عالم بالاتر از عالم ملکوت است. عالم جبروت عالم عقول است و مربوط است به عالم ابداع. مجردات و مبدعات موجوداتی هستند که هم از نظر ذات مجردند و هم از نظر فعل.
موجودات عالم جبروت دو قسمند: 1. عقول طولیه 2. عقول عرضیه.
عقول طولیه عبارتند از عقول عشره که اول آنها صادر اول و عقل اول و آخر آنها عقل فعال و عقل عاشر است. به اصطلاح شیخ الشراق سهروردی تمام اشعه عقلیه که تعداد آنها خارج از حساب و خارج از حد حصر است از همین عالم هستند. عالم جبروت یعنی عقول طولیه و عقول عرضیه بر حسب اصطلاح فوق همان عالم ملائه و فرشتگان بر حسب تعابیر شرعی است. از عوامل سه گانه ای که ذکر شد اولی را کائنات دومی را مخترعات و سومی ار به مبداعات می نامند. کائنات یعنی موجوداتی که درای ماده و مدت هستند. مخترعات یعنی موجوداتی که دارای ماده اند، نه مدت. مبدعات یعنی موجوداتی که نه دارای ماده اند و نه دارای مدت.

عالم لاهوت:

این م عالم اسما و صفاتالهی و عالم مظاهر و جلوه گاه های عجل و علاست. در این عالم حق تبارک و تعالی، در اشکال و انحای مختلف یعنی در جلوه های علم، قدرت، اراده، خلق، رزق و غیره متجلی می شود.
کوتاه سخن این که، این عالم، عالم ظهور و بروز حق جلت عظمته است، که در مظاهر صفات کمالیه تجلی می کند(109).

5. عالم ذات الوهیت: یا به تعبیر برخی عالم هاهوت، یعنی عالم ذات حق تعالی. در این عالم که خارج از همه

عوالم است فقط هویت ذات الهی مطرح است. هیچ ملک مقرب و هیچ پیامبر مرسلی آن را درک نکرده و در آن راه نیافته است. بیان پیامبر اسلام (صلی الله علیه و اله و سلم) که فرمود: ما عرفناک حق معرفتک اشاره به این عالم است.

مفهومه من اظهر الاشیاء - و کنهه فی غایه الخفاء

گرچه این شعر در مورد وجود سروده شده، اما در مورد وجود بحت بسیط نیز صادق است.

فیک یا اعجوبه الکون غدا الفکر کلیلا - انت حیرت ذوی اللب بلبلت العقولا
کلما قدم فکری فیک شبرا فر میلا - ناکصا فی عمیاء لایهدی سبیلا
به عقل نازی حکیم، تاکی؟ - به عقلت این ره نمی شود طی
به کنه ذاتش خرد برد پی - اگر رسد خس به قعر دریا

از بیان گذشته دانسته شد که چرا می گوییم نفس ملکوتی است هم چنین فرق میان نفس و عقل روشن شد. به طور خلاصه فرق در این است که نفس در انجام افعال و اعمالش نیازمند به بدن و ابزار بدن است اما عقل در تعقلات خود نیاز به بدن و سایر امور مادی ندارد.