فهرست کتاب


التوحید (ترجمه کتاب توحید شیخ صدوق پیرامون صفات و نشانه های خداوند متعال)

شیخ صدوق مترجم و شارح:استاد علی اکبر میرزایی‏

57. درباره مبتلا شدن و امتحان

1. أبی (رحمهم الله) قال: حدثنا أحمد بن ادریس، عن محمد بن أحمد بن یحیی بن عمران الأشعری، عن محمد بن السندی، عن علی بن الحکم، عن هشام بن سالم، عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال:
ما من قبض و لا بسط الا و لله فیه المن و الابتلاء.
1. هشام بن سالم از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که آن حضرت فرمودند:
هیچ بستن و باز کردنی (انجام دادن و ترک کاری) نیست مگر این که برای خداوند در آن عنایت و امتحان وجود دارد.
2. أبی (رحمهم الله)، قال: حدثنا علی بن ابراهیم بن هاشم، عن محمد بن عیسی ابن عبید، عن یونس بن عبد الرحمن، عن حمزة بن محمد الطیار، عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال:
ما من قبض و لا بسط الا و الله فیه مشیة و قضاء و ابتلاء.
2. حمزة بن محمد طیار از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که آن حضرت فرمودند: هیچ بستن و باز کردنی (انجام دادن و ترک کاری) نیست مگر این که برای خداوند در آن خواست، حکم و امتحان (الهی) وجود دارد.
3. أبی (رحمهم الله)، قال: حدثنا سعد بن عبدالله، عن أحمد بن محمد بن خالد، عن أبیه، عن فضالة بن أیوب، عن حمزة بن محمد الطیار، عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال:
لیس شی ء فیه قبض أو بسط مما أمر الله به أو نهی عنه الا و فیه من الله عزوجل ابتلاء و قضاء.
3. حمزة بن محمد طیار از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که آن حضرت فرمودند: هیچ چیزی که در آن بستن و باز کردن (انجام دادن و ترک کاری) که خداوند به آنها دستور داده و یا نهی کرده است، وجود ندارد مگر این که از سوی خداوند در آن امتحان و حکم (الهی) است.

58. باب السعادة و الشقاوة

58. در مورد خوشبختی و بدبختی

1. حدثنا علی بن أحمد بن محمد بن عمران الدقاق (رحمهم الله) قال: حدثنا محمد ابن یعقوب، قال: حدثنا علی بن محمد رفعه عن شعیب العقرقوفی، عن أبی بصیر، قال:
کنت بین یدی أبی عبدالله (علیه السلام) جالسا و قد سأله سائل فقال: جعلت فداک یا ابن رسول الله من أین لحق الشقاء أهل المعصیة حتی حکم لهم فی علمه بالعذاب علی عملهم، فقال أبو عبدالله (علیه السلام): أیها السائل علم الله عزوجل ألا یقوم أحد من خلقه بحقه، فلما علم بذلک و هب لأهل محبته القوة علی معرفته و وضع عنهم ثقل العمل بحقیقة ما هم أهله و وهب لأهل المعصیة القوة علی معصیتهم لسبق علمه فیهم، و لم یمنعهم اطاقة القبول منه لأن علمه أول بحقیقة التصدیق، فوافقوا ما سبق لهم فی علمه، و ان قدروا أن یأتوا خلالا تنجیهم عن معصیته و هو معنی شاء ما شاء و هو سر.
1. ابو بصیر می گوید: رو بروی امام صادق (علیه السلام) نشسته بودم و شخصی از آن حضرت پرسید: ای فرزند رسول خدا! فدای شما شوم! گنهکاران از کجا می دانند که خداوند در علم خود به خاطر عملشان، حکم به عذابشان می کند؟
آن حضرت فرمودند: ای سؤال کننده! خداوند دانست که هیچ یک از مخلوقاتش حق (الهی) او را به جا نمی آورند، پس زمانی که این را دانست، به اهل محبت قدرت شناخت خود را داد و سنگینی عمل بر اساس حقیقتی که نزد اهلش می باشد را از آنها برداشت و به گنهکاران قدرت گناه را داد، زیرا از قبل اعمال آنها را می دانست و گنهکاران را از قدرت قبول آن منع نکرد (یعنی در دنیا مختار بودند و خداوند آنها را آزاد گذاشت.) زیرا علم خداوند، به حقیقت راستی، سزاوارتر است، پس مردم نیز نسبت به آن چه در علم خداوند مقدم شده بود، توافق کردند، اگر چه قدرت داشتند که خود را از گناه نجات دهند و این همان معنای خواست آن چه خواست است و جزء اسرار می باشد.
2. حدثنا محمد بن الحسن بن أحمد بن الولید (رحمهم الله)، قال: حدثنا محمد بن الحسن الصفار، قال: حدثنا محمد بن أبی الخطاب، عن علی بن أسباط، عن علی بن أبی حمزة:
عن أبی بصیر، عن أبی عبدالله (علیه السلام) فی قول الله عزوجل: (قالوا ربنا غلبت علینا شقوتنا) قال: بأعمالهم شقوا.
2. علی بن أبی حمزه از امام صادق (علیه السلام) درباره سخن خداوند که می فرماید: پروردگارا! بدبختی ما بر ما پیروز شد.(214) نقل می کند که آن حضرت فرمودند: (یعنی) آنها به خاطر کارهای (بدشان) بدبخت شدند.
3. حدثنا الشریف أبو علی محمد بن أحمد بن محمد بن عبدالله بن الحسن بن الحسین بن علی بن الحسین بن علی بن أبی طالب (علیهما السلام) قال: حدثنا علی بن محمد بن قتیبة النیسابوری، عن الفضل بن شاذان، عن محمد بن أبی عمیر، قال:
سألت أبا الحسن موسی بن جعفر (علیهما السلام) عن معنی قول رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): الشقی من شقی فی بطن امه و السعید من سعد فی بطن امه فقال: الشقی من علم الله و هو فی بطن امه أنه سیعمل أعمال الأشقیاء و السعید من علم الله و هو فی بطن امه أنه سیعمل أعمال السعداء، قلت له: فما معنی قوله (صلی الله علیه و آله و سلم): اعملوا فکل میسر لما خلق له؟ فقال: ان الله عزوجل خلق الجن و الانس لیعبدوه و لم یخلقهم لیعصوه، و ذلک قوله عزوجل: (و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون) فیسر کلا لما خلق له، فالویل لمن استحب العمی علی الهدی.
3. محمد بن ابی عمیر می گوید: از امام موسی کاظم (علیه السلام) درباره معنای سخن رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) پرسیدم که فرموده است: بدبخت کسی است که در شکم مادرش بدبخت است و خوشبخت کسی است که در شکم مادرش خوشبخت است. امام علی (علیه السلام) فرمودند: (یعنی) بدبخت کسی است که خداوند (بدبختی) او را می داند، در حالی که در شکم ماردش است (یعنی این که) به زودی کار گنهکاران را انجام می دهد و خوشبخت کسی است که خداوند (خوشبختی) او را می داند، در حالی که در شکم ماردش است (یعنی این که به زودی کار نیکوکاران را انجام می دهد و از امام درباره معنای (یکی دیگر از سخنان) رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) پرسیدم که فرموده است: کار انجام دهید که هر کدام به آن چه آفریده شده است، دست پیدا می کند. امام (علیه السلام) فرمودند: خداوند، جن و انسان را آفرید تا او را عبادت کنند و آنها را نیافرید تا از او نافرمانی نمایند و این همان سخن خداوند است که می فرماید: من جن و انسان را فقط برای آن که مرا عبادت کنند، آفریده ام.(215)
4. أبی (رحمهم الله) قال: حدثنا سعد بن عبدالله، عن أحمد بن محمد بن خالد، عن أبیه، عن النضر بن سوید، عن یحیی بن عمران الحلبی، عن معلی أبی عثمان عن علی بن حنظلة، عن أبی عبدالله (علیه السلام) أن ه قال:
یسلک بالسعید طریق الأشقیاء حتی یقول الناس: ما أشبهه بهم بل هو منهم ثم یتدارکه السعادة، و قد یسلک بالشقی طریق السعداء حتی یقول الناس: ما أشبهه بهم بل هو منهم ثم یتدارکه الشقاء. ان من علمه الله تعالی سعیدا و ان لم یبق من الدنیا الا فواق ناقة ختم له بالسعادة.
4. علی بن حنظله از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که آن حضرت فرمودند: گاهی انسان خوشبخت به روش انسان های بدبخت (گنهکار) رفتار می کند تا جایی که مردم می گویند: چقدر شبیه گنهکاران شده است، بلکه یکی از آنها می باشد. سپس خوشبختی، او را نجات می دهد و گاهی انسان بدبخت به روش انسان های نیکوکار رفتار می کند تا جایی که مردم می گویند: چقدر شبیه نیکوکاران شده است، بلکه یکی از آنها می باشد. سپس بدبختی، او را (به همان مسیر خودش) می برد. حقیقتا کسی که خداوند او را خوشبخت کرده است، در نهایت خوشبخت خواهد شد؛ اگر چه از دنیا به اندازه سکسکه شتر باقی نمانده باشد.
5. حدثنا محمد بن الحسن بن أحمد بن الولید (رحمهم الله)، قال: حدثنا محمد بن الحسن الصفار، عن یعقوب بن یزید، عن صفوان بن یحیی، عن منصور بن حازم، عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال:
ان الله عزوجل خلق السعادة و الشقاوة قبل أن یخلق خلقه فمن علمه الله سعیدا لم یبغضه أبدا، و ان عمل شرا أبغض عمله ولم یبغضه، و ان کان علمه شقیا لم یحبه أبدا، و ان عمل صالحا أحب عمله و أبغضه لما یصیر الیه، فاذا أحب الله شیئا لم یبغضه أبدا، و اذا أبغض شیئا لم یحبه أبدا.
5. منصور بن حازم از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که آن حضرت فرمودند: خداوند قبل از آن که مخلوقات خود را بیافریند، خوشبختی و بدبختی را آفرید، پس کسی که خداوند او را خوشبخت می داند، هرگز نسبت به او خشمگین نمی شود و اگر کار بدی انجام دهد، نسبت به کارش خشم می گیرد اما نسبت به خودش خشمگین نمی شود. و کسی که خداوند او را بدبخت می داند، هرگز او را دوست نخواهد داشت و اگر کار خوبی انجام دهد، کارش را دوست دارد، اما خودش را به دلیل راهی که انتخاب کرده است، دوست نخواهد داشت. پس زمانی که خداوند چیزی را دوست داشته باشد، دیگر از او خشمگین نمی شود و اگر چیزی را دشمن بداند، دیگر دوست نخواهد داشت.
6. حدثنا محمد بن الحسن بن أحمد بن الولید (رحمهم الله)، قال: حدثنا محمد بن الحسن الصفار؛ و سعد بن عبدالله جمیعا، قالا: حدثنا أبوب بن نوح، عن محمد بن أبی عمیر، عن هشام بن سالم:
عن أبی عبدالله (علیه السلام) فی قول الله عزوجل: (و اعلموا أن الله یحول بین المرء و قلبه) قال: یحول بینه و بین أن یعلم أن الباطل حق.
و قد قیل: ان الله تبارک و تعالی یحول بین المرء و قبله بالموت و قال أبو عبدالله (علیه السلام): ان الله تبارک و تعالی ینقل العبد من الشقاء الی السعادة و لا ینقله من السعادة الی الشقاء.
6. هشام بن سالم از امام صادق (علیه السلام) درباره سخن خداوند که فرموده است: ای مردم! بدانید که خداوند بین انسان و قلبش فاصله می اندازد.(216) نقل می کند که آن حضرت فرمودند: خداوند بین خود و کسی که باطل را حق می داند، فاصله می اندازد. (در روایت دیگری) گفته شده است: خداوند بین خود و انسان به وسیله مرگ فاصله انداخته است. و امام صادق (علیه السلام) می فرمایند: خداوند، بنده ای خود را از بدبختی به خوشبختی منتقل می سازد؛ کسی را از خوشبختی به بدبختی نمی برد.