فهرست کتاب


التوحید (ترجمه کتاب توحید شیخ صدوق پیرامون صفات و نشانه های خداوند متعال)

شیخ صدوق مترجم و شارح:استاد علی اکبر میرزایی‏

49. باب معنی قول الله عزوجل (و کان عرشه علی الماء)

49. درباره معنا و تفسیر فرموده خداوند که می فرماید: عرش او، بر آب بود.

1. حدثنا علی بن أحمد بن محمد بن عمران الدقاق (رحمهم الله)، قال: حدثنا محمد ابن أبی عبدالله الکوفی، عن محمد بن اسماعیل البرمکی، قال: حدثنا جذعان بن نصر أبو نصر الکندی، قال: حدثنی سهل بن زیاد الادمی، عن الحسن بن محبوب، عن عبد الرحمن بن کثیر عن داود الرقی، قال:
سألت أبا عبدالله (علیه السلام) عن قوله عزوجل: و کان عرضه علی الماء فقال لی: ما یقولون فی ذلک؟ قلت: یقولون ان العرش کان علی الماء و الرب فوقه، فقال: کذبوا، من زعم هذا فقد صیر الله محمولا و وصفه بصفة المخلوقین و لزمه أن الشی ء الذی یحمله أقوی منه، قلت: بین لی جعلت فداک، فقال: ان الله عزوجل حمل علمه و دینه الماء قبل أن تکون أرض أوسماء أو جن أو انس أو شمس أو قمر، فلما أراد أن یخلق الخلق نثرهم بین یدیه فقال لهم: من ربکم؟! فکان أول من نطق رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) و أمیرالمؤمنین (علیه السلام) و الأئمة صلوات الله علیهم، فقالا: أنت ربنا، فحملهم العلم و الدین، ثم قال للملائکة: هؤلاء حملة علمی و دینی و امنائی فی خلقی و هم المسؤولون ثم قیل لبنی آدم: أقروا لله بالربوبیة و لهؤلاء النفر بالطاعة، فقالوا: نعم ربنا أقررنا، فقال للملائکة: اشهدوا، فقالت الملائکة شهدنا علی أن لا یقولون انا کنا عن هذا غافلین أو یقولوا انما أشرک آباؤنا من قبل و کنا ذریة من بعدهم أفتهلکنا بما فعل المبطلون یا داود و لایتنا مؤکدة علیهم فی المیثاق.
1. داود رقعی می گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره فرموده خداوند پرسیدم که می فرماید: و عرش خداوند بر آب بود آن حضرت به من فرمودند: مردم در این مورد چه می گویند؟ عرض کردم: آنها می گویند که عرش، بر روی آب و پروردگار بالای آن بود. حضرت فرمودند: دروغ می گویند، کسی که این چنین گمان کند، خداوند را موجودی حمل شده قرار داده و او را به صفت آفریدگان، وصف کرده است و لازمه اش این است که آن چه خداوند را حمل می کند از او قویتر باشد. عرض کردم: جانم به فدایت! این مسئله را برای من روشن فرمایید. امام فرمودند: قبل از آنکه زمین با آسمان یا جن یا انسان یا خورشید و یا ماه باشد، خداوند علم و دین خود را بر آب حمل نمود و زمانیکه خواست مخلوقات را بیافریند آن را در مقابل خود پراکنده ساخت (که اشاره به عالم ذر دارد) و به آنها فرمود: پروردگار شما چه کسی است؟ اولین کسی که به سخن در آمد، رسول گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم)، امیر مؤمنان (علیه السلام) و امامان بزرگوار بودند که همگی عرضه داشتند: تو پروردگار ما هستی و این بزرگواران دانش و دین الهی را بر عهده گرفتند. سپس خداوند به فرشتگان فرمود: این گروه (رسول گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) و امامان بزرگوار) حمل کنندگان علم و دین من هستند و مورد اعتماد من در میان مخلوقاتم می باشند و آنان (باید توسط مسلمانان) مورد سؤال قرار بگیرند. سپس خداوند به فرزندان آدم (تمام انسانها) فرمودند خداوند را به پروردگاری، و این گروه را به اطاعت، اقرار نمایید. آنها نیز عرضه داشتند: بله ای پروردگار ما! ما اقرار کردیم و خداوند به فرشتگان فرمود: شهادت بدهید. فرشتگان هم گفتند: ما شهادت می دهیم تا آنها نگویند ما از این مسئله غافل بودیم یا بگویند قبل از ما پدران ما مشرک بودند و ما فرزندانشان هستیم. آیا ما را به آنچه اهل باطل انجام می دهند، نابود می سازی؟ ای داود رقعی (راوی این حدیث) ولایت ما اهل بیت در زمان پیمان گرفتن خداوند (از مخلوقات) مورد تأکید بر آنها بود.
2. حدثنا تمیم بن عبدالله بن تمیم القرشی قال: حدثنا أبی، عن أحمد بن علی الأنصاری، عن أبی الصلت عبد السلام بن صالح الهروی قال:
سأل المأمون أبا الحسن علی بن موسی الرضا (علیهما السلام) عن قول الله عزوجل: و هو الذی خلق السماوات و الأرض فی ستة أیام و کان عرشه علی الماء لیبلوکم أیکم أحسن عملا فقال: ان الله تبارک و تعالی خلق العرش و الماء و الملائکة قبل خلق السموات و الأرض، و کانت الملائکة تستدل بأنفسها و بالعرش و الماء علی الله عزوجل، ثم جعل عرشه علی الماء لیظهر بذلک قدرته للملائکة فیعلموا أنه علی کل شی ء قدیر، ثم رفع العرش بقدرته و نقله فجعله فوق السموات السبع و خلق السموات و الأرض فی ستة أیام، و هو مستول علی عرشه، و کان قادرا علی: یخلقها فی طرفة عین، و لکنه عزوجل خلقها فی ستة أیام لیظهر للملائکة ما یخلقه منها شیئا بعد شی ء و تستدل بحدوث ما یحدث علی الله تعالی ذکره مرة، و لم یخلق الله العرش لحاجة به الیه لأنه غنی عن العرش و عن جمیع ما خلق، لا یوصف بالکون علی العرش لأنه لیس بجسم، تعالی الله عن صفة خلقه علوا کبیرا. و أما قوله عزوجل: لیبلوکم أیکم أحسن عملا فانه عزوجل خلق خلقه لیبلوهم بتکلیف طاعته و عبادته لا علی سبیل الامتحان و التجربة لأنه لم یزل علیما بکل شی ء، فقال المأمون: فرجت عنی یا أبا الحسن فرج الله عنک.
2. ابا صلت می گوید: مأمون، از امام رضا (علیه السلام) درباره این سخن خداوند پرسید که: خداوند کسی است که آسمان ها
و زمین را در شش روز آفرید و عرش او بر آب بود تا شما را آزمایش کند که کدام یک از شما از نظر عمل بهتر است. آن حضرت فرمودند: خداوند قبل از آفرینش آسمانها و زمین، عرش و آب و فرشتگان را آفرید و فرشتگان به وسیله خود و عرش و آب به خداوند استدلال می کردند، سپس خداوند عرش خود را بر آب قرار داد تا قدرت خود را به فرشتگان آشکار سازد و آنها بدانند که خداوند بر هر چیزی توانا است. سپس عرش را با قدرت خود بلند کرد و جا به جا نمود و آن را بالای آسمان هفتم قرار داد و آسمانها و زمین را در شش روز آفرید و خداوند بر عرش خود تسلط داشت و این قدرت را داشت که آنها را در یک چشم به هم زدن بیافریند و اما آنها را در شش روز آفرید تا آنچه را آفریده است به تدریج به فرشتگان آشکار سازد و آنچه ایجاد می شود پشت سرهم، بر خداوند، استدلال کنند و خداوند، عرش را نیافرید به این دلیل که به آن نیاز دارد. زیرا خداوند از عرش و از تمام آنچه آفریده است، بی نیاز می باشد. خداوند به نشستن بر عرش وصف نمی شود. زیرا او جسم نیست و بزرگتر از آن است که به صفت مخلوقات، وصف شود. اما اینکه خداوند فرموده است: تا شما را آزمایش کند که کدام از نظر عمل بهتر هستید که خداوند مخلوقات را آفرید تا آنها را بوسیله تکلیف بر اطاعت و بندگی خود، آزمایش کند نه این که آزمایش مانند امتحان و تجربه باشد زیرا خداوند همیشه نسبت به تمام چیزها آگاه بوده است. مأمون گفت: ای ابوالحسن! گره از مشکل من باز کردی، خداوند گره از مشکل تو باز کند.

50. باب العرش و صفاته