فهرست کتاب


التوحید (ترجمه کتاب توحید شیخ صدوق پیرامون صفات و نشانه های خداوند متعال)

شیخ صدوق مترجم و شارح:استاد علی اکبر میرزایی‏

47. باب معنی الأول و الاخر

47. درباره معنای اول و آخر (خدا، اول و آخر است.)

1. حدثنا محمد بن موسی بن المتوکل (رحمهم الله) قال: حدثنا علی بن ابراهیم عن أبیه، عن ابن أبی عمیر، عن ابن اذینة، عن محمد بن حکیم، عن المیمون البان قال:
سمعت أبا عبدالله (علیه السلام) و قد سئل عن قوله عزوجل: (هو الأول و الاخر)، فقال (علیه السلام): الأول لا عن أول کان قبله و لا عن بدی ء سبقه، و الاخر لا عن نهایة کما یعقل من صفة المخلوقین، و لکن قدیم أول آخر لم یزل و لا یزال بلا بدء و لا نهایة، لا یقع علیه الحدوث، و لا یحول من حال الی حال، خلق کل شی ء.
1. میمون البان می گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که از ایشان در مورد این سؤال شد که خداوند اول و آخر است، به چه معناست؟ حضرت فرمودند: منظور از اول، این نیست قبل از او چیزی بوده و یا چیزی ابتدایی دیگر که از او سبقت گرفته باشد. و منظور از آخر این نیست که نهایت دارد، آن طوری که که صفت آفریده شدگان است. بلکه منظور این است که خداوند قدیم است. یعنی اول و آخری است که همیشه بوده و خواهد بود بدون این که ابتدا و نهایتی داشته باشد و حدوث (تغییر و تحول) بر او عارض نمی شود و از حالتی به حالت دیگر تغییر پیدا نمی کند و او آفریده ای تمام اشیاء است.
2. حدثنا الحسین بن أحمد بن ادریس (رحمهم الله) عن أبیه، عن محمد بن عبد الجبار عن صفوان بن یحیی، عن فضیل بن عثمان، عن ابن أبی یعفور، قال:
سألت أبا عبدالله (علیه السلام) عن قول الله عزوجل: (هو الأول و الاخر) و قلت: أما الأول فقد عرفناه، و أما الاخر فبین لنا تفسیره، فقال: انه لیس شی ء الا یبید أو یتغیر أو یدخله الغیر و الزوال أو ینتقل من لون الی لون، و من هیئة الی هیئة، و من صفة الی صفة، و من زیادة الی نقصان، و من نقصان الی زیادة الا رب العالمین، فانه لم یزل و لا یزال واحدا هو الأول قبل کل شی ء، و هو الاخر علی مالم یزل، لا تختلف علیه الصفات و الأسماء ما یختلف علی غیره مثل الانسان الذی یکون ترابا مرة، و مرة لحما، و مرة دما، و مرة رفاتا و رمیما، و کالتمر الذی یکون مرة بلحا، و مرة بسرا، و مرة رطبا، و مرة تمرا، فیتبدل علیه الأسماء و الصفات، و الله عزوجل بخلاف ذلک.
2. ابن ابی یعفور می گوید: از امام صادق (علیه السلام)، درباره فرموده خداوند پرسیدم که می فرماید: او (خداوند) اول و آخر است.
عرض کردم: معنای اول را می شناسیم، ولی برای ما، آخر را تفسیر بفرمایید.
حضرت فرمودند: هیچ چیزی وجود ندارد مگر این که نابود شده، یا تغییر می کند و یا در آن تحول داخل می شود و یا از بین می رود یا از رنگی به رنگ دیگر، یا از کیفیتی به کیفیت دیگر و یا از صفتی به صفت دیگر و یا از زیادی به کمی و از کمی به زیادی منتقل می شود، مگر پروردگار جهانیان (که این گونه نیست.)
پس خداوند همیشه یگانه بوده و خواهد بود، او قبل از هر چیزی اول و همیشه، آخر است. صفات و نام ها، او را دگرگون نمی سازند، آن طوری که غیر او را متحول می کنند. مثل انسان که اول خاک و بعد گوشت و مرتبه بعدی خون و سپس درهم و خاکستر می شود و مثل خرما که یک مرتبه نموره و سپس کال (و نیمه رس) و بعد رطب و یک مرتبه هم خرماست. پس نام ها و صفات، خرما و انسان را دگرگون می سازند. در حالی که خداوند، بر خلاف آنهاست.

48. باب معنی قول الله عزوجل الرحمن علی العرش استوی