فهرست کتاب


التوحید (ترجمه کتاب توحید شیخ صدوق پیرامون صفات و نشانه های خداوند متعال)

شیخ صدوق مترجم و شارح:استاد علی اکبر میرزایی‏

46. درباره معنای الله اکبر (خداوند بزرگ تر از آن است که وصف شود)

1. حدثنا أحمد بن محمد بن یحیی العطار (رحمهم الله)، قال: حدثنا أبی، عن سهل بن زیاد الادمی، عن ابن محبوب، عمن ذکره، عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال:
قال رجل عنده الله أکبر فقال: الله أکبر من أی شی ء؟ فقال: من کل شی ء فقال أبو عبدالله (علیه السلام): حددته، فقال الرجل: کیف أقول؟ فقال: قل: الله أکبر من أن یوصف.
1. از امام صادق (علیه السلام) روایت شده است که مردی نزد آن حضرت، گفت: الله اکبر. حضرت فرمودند: خداوند، بزرگ تر است، از چه چیزی بزرگ تر است؟ آن مرد گفت: از هر چیزی.
حضرت فرمودند: خداوند را محدود کرده ای.
مرد گفت: پس چگونه بگویم؟
حضرت فرمودند: بگو خداوند بزرگ تر از آن است که وصف شود.
2. حدثنا محمد بن الحسن بن أحمد بن الولید (رضی الله عنه)، قال: حدثنا محمد بن یحیی العطار، عن أحمد بن محمد بن عیسی، عن أبیه، عن مروک بن عبید عن جمیع بن عمرو قال:
قال لی أبو عبدالله (علیه السلام): أی شی ء الله أکبر؟! فقلت: الله أکبر من کل شی ء، فقال: و کان ثم شی ء فیکون أکبر منه؟ فقلت: فما هو؟ قال: الله أکبر من أن یوصف.
2. جمیع بن عمرو (یا عمیر) می گوید: امام صادق (علیه السلام) به من فرمود: خداوند، از چه چیزی بزرگ تر است؟ من عرض کردم: از تمام چیزها بزرگ تر است. حضرت فرمود: اگر این گونه معنا کنی، یعنی چیزی هست که خداوند بزرگ تر از آن باشد. عرض کردم: پس خدا چیست؟
حضرت فرمودند: خداوند، بزرگ تر از آن است که وصف شود.

47. باب معنی الأول و الاخر

47. درباره معنای اول و آخر (خدا، اول و آخر است.)

1. حدثنا محمد بن موسی بن المتوکل (رحمهم الله) قال: حدثنا علی بن ابراهیم عن أبیه، عن ابن أبی عمیر، عن ابن اذینة، عن محمد بن حکیم، عن المیمون البان قال:
سمعت أبا عبدالله (علیه السلام) و قد سئل عن قوله عزوجل: (هو الأول و الاخر)، فقال (علیه السلام): الأول لا عن أول کان قبله و لا عن بدی ء سبقه، و الاخر لا عن نهایة کما یعقل من صفة المخلوقین، و لکن قدیم أول آخر لم یزل و لا یزال بلا بدء و لا نهایة، لا یقع علیه الحدوث، و لا یحول من حال الی حال، خلق کل شی ء.
1. میمون البان می گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که از ایشان در مورد این سؤال شد که خداوند اول و آخر است، به چه معناست؟ حضرت فرمودند: منظور از اول، این نیست قبل از او چیزی بوده و یا چیزی ابتدایی دیگر که از او سبقت گرفته باشد. و منظور از آخر این نیست که نهایت دارد، آن طوری که که صفت آفریده شدگان است. بلکه منظور این است که خداوند قدیم است. یعنی اول و آخری است که همیشه بوده و خواهد بود بدون این که ابتدا و نهایتی داشته باشد و حدوث (تغییر و تحول) بر او عارض نمی شود و از حالتی به حالت دیگر تغییر پیدا نمی کند و او آفریده ای تمام اشیاء است.
2. حدثنا الحسین بن أحمد بن ادریس (رحمهم الله) عن أبیه، عن محمد بن عبد الجبار عن صفوان بن یحیی، عن فضیل بن عثمان، عن ابن أبی یعفور، قال:
سألت أبا عبدالله (علیه السلام) عن قول الله عزوجل: (هو الأول و الاخر) و قلت: أما الأول فقد عرفناه، و أما الاخر فبین لنا تفسیره، فقال: انه لیس شی ء الا یبید أو یتغیر أو یدخله الغیر و الزوال أو ینتقل من لون الی لون، و من هیئة الی هیئة، و من صفة الی صفة، و من زیادة الی نقصان، و من نقصان الی زیادة الا رب العالمین، فانه لم یزل و لا یزال واحدا هو الأول قبل کل شی ء، و هو الاخر علی مالم یزل، لا تختلف علیه الصفات و الأسماء ما یختلف علی غیره مثل الانسان الذی یکون ترابا مرة، و مرة لحما، و مرة دما، و مرة رفاتا و رمیما، و کالتمر الذی یکون مرة بلحا، و مرة بسرا، و مرة رطبا، و مرة تمرا، فیتبدل علیه الأسماء و الصفات، و الله عزوجل بخلاف ذلک.
2. ابن ابی یعفور می گوید: از امام صادق (علیه السلام)، درباره فرموده خداوند پرسیدم که می فرماید: او (خداوند) اول و آخر است.
عرض کردم: معنای اول را می شناسیم، ولی برای ما، آخر را تفسیر بفرمایید.
حضرت فرمودند: هیچ چیزی وجود ندارد مگر این که نابود شده، یا تغییر می کند و یا در آن تحول داخل می شود و یا از بین می رود یا از رنگی به رنگ دیگر، یا از کیفیتی به کیفیت دیگر و یا از صفتی به صفت دیگر و یا از زیادی به کمی و از کمی به زیادی منتقل می شود، مگر پروردگار جهانیان (که این گونه نیست.)
پس خداوند همیشه یگانه بوده و خواهد بود، او قبل از هر چیزی اول و همیشه، آخر است. صفات و نام ها، او را دگرگون نمی سازند، آن طوری که غیر او را متحول می کنند. مثل انسان که اول خاک و بعد گوشت و مرتبه بعدی خون و سپس درهم و خاکستر می شود و مثل خرما که یک مرتبه نموره و سپس کال (و نیمه رس) و بعد رطب و یک مرتبه هم خرماست. پس نام ها و صفات، خرما و انسان را دگرگون می سازند. در حالی که خداوند، بر خلاف آنهاست.