فهرست کتاب


التوحید (ترجمه کتاب توحید شیخ صدوق پیرامون صفات و نشانه های خداوند متعال)

شیخ صدوق مترجم و شارح:استاد علی اکبر میرزایی‏

35.باب تفسیر الهدی و الضلالة و التوفیق و الخذلان من الله تعالی

35. درباره تفسیر هدایت، گمراهی، توفیق دادن و ذلت از سوی خداوند

1. حدثنا علی بن عبدالله الوراق: و محمد بن أحمد السنانی؛ و علی بن أحمد ابن محمد بن عمران الدقاق (رحمهم الله)، قالوا: حدثنا أبو العباس أحمد بن یحیی بن زکریا القطان، قال حدثنا بکر بن عبد الله بن حبیب، قال: حدثنا تمیم بن بهلول، عن أبیه، عن جعفر بن سلیمان البصری، عن عبدالله بن الفضل الهاشمی قال:
سألت أبا عبدالله جعفر بن محمد (علیهما السلام) عن قول الله عزوجل: (من یهد الله فهو المهتد و من یضلل فلن تجد له ولیا مرشدا) فقال: ان الله تبارک و تعالی یضل الظالمین یوم القیامة عن دار کرامته، و یهدی أهل الایمان و العمل الصالح الی جنته کما قال عزوجل: (و یضل الله الظالمین و یفعل الله ما یشاء) و یقال عزوجل: (ان الذین آمنوا و عملوا الصالحات یهدیهم ربهم بایمانهم تجری من تحتهم الأنهار فی جنات النعیم) قال: فقلت: قوله عزوجل: (و ما توفیقی الا بالله) و قوله عزوجل: (ان ینصرکم الله فلا غالب لکم و ان یخذلکم فمن ذا الذی ینصرکم من بعده) فقال: اذا فعل العبد ما أمره الله عزوجل به من الطاعة کان فعله وفقا الأمر الله عزوجل و سمی العبد به موفقا، و اذا أراد العبد أن یدخل فی شی ء من معاصی الله فحال الله تبارک و تعالی بینه و بین تلک المعصیة فترکها کان ترکه لها بتوفیق الله تعالی ذکره، و متی خلی بینه و بین تلک المعصیة فلم یحل بینه و بینها حتی یرتکبها فها فقد خذله و لم ینصره و لم یوفقه.
1. عبدالله بن فضل هاشمی می گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره سخن خداوند پرسیدم که فرموده است: کسی که خداوند او را هدایت کند، هدایت یافته و کسی که خداوند او را گمراه نماید، دیگر راهنما و هدایت کننده ای پیدا نمی کند.(120) آن حضرت فرمودند: خداوند ستمکاران را در روز قیامت از (رسیدن) به خانه احترام (بهشت) گمراه می کند. (باز می دارد) و اهل ایمان و نیکوکاران را به سوی بهشت هدایت می کند، همان طوری که خداوند فرموده است: خداوند ستمکارن را گمراه می کند و هر چه بخواهد انجام می دهد.(121) و خداوند می فرماید: حقیقتا کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام دادند، خداوند آنها را به واسطه ایمانشان به بهشتی هدایت می کند که در زیر (درختان) آن رودها جاری است.(122) (راوی می گوید:) عرض کردم: منظور از سخن خداوند چیست که فرموده است: توفیق من فقط از خداوند است.(123) و فرموده است: اگر خداوند را یاری کنید، هیچ پیروزمندی بر شما نیست و اگر او را ذلیل کنید، چه کسی بعد از او به شما کمک می کند.(124) حضرت فرمودند: زمانی که بنده ای کاری را که خداوند دستور انجام آن را داده است، به جا بیاورد، کار او بر اساس دستور خداوند انجام گرفته است و بنده موفق نامیده می شود و زمانی که بنده ای بخواهد در گناهی که خداوند آن را حرام کرده است وارد شود، خداوند بین او و آن گناه فاصله می اندازد، تا آن گناه را ترک کند، پس ترک او به واسطه توفیق خداوند بوده است و زمانی که بین او و آن گناه را خالی کند، بین او و گناه را فاصله نمی اندازد تا آن عمل را انجام دهد، (که در این صورت) خداوند او را ذلیل کرده، یاری نرسانده و توفیق نمی دهد.
2. حدثنا محمد بن الحسن بن أحمد بن الولید (رضی الله عنه)، قال: حدثنا الحسین بن الحسن بن أبان، عن الحسین بن سعید، عن محمد بن أبی عمیر، عن أبی عبدالله الفراء، عن محمد بن مسلم و محمد بن مروان، عن أبی عبدالله قال:
ما علم رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) أن جبرئیل من قبل الله عزوجل بالتوفیق.
2. محمد بن مروان از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که حضرت فرمودند: رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فقط به واسطه توفیق (الهی) دانست که جبرئیل از سوی خداوند می آید.
3. حدثنا أحمد بن الحسن القطان، قال: حدثنا الحسن بن علی السکری قال: حدثنا أبو عبدالله محمد بن زکریا البصری، قال: حدثنا جعفربن محمد بن عمارة عن أبیه، عن جابر بن یزید الجعفی، عن أبی جعفر محمد بن علی الباقر (علیهما السلام) قال:
سألته عن معنی لا حول و لا قوة الا بالله فقال: معناه لا حول لنا عن معصیة الله الا بعون الله، و لا قوة لنا علی طاعة الله الا بتوفیق الله عزوجل.
3. جابربن یزید جعفی می گوید: از امام باقر (علیه السلام) درباره تفسیر (هیچ نیرو و قدرتی به جز خداوند نیست.) پرسیدم. آن حضرت فرمودند: یعنی هیچ نیرویی برای ما جهت ترک گناه به جز با یاری خداوند و هیچ قدرتی برای ما جهت اطاعت الهی به جز با توفیق خداوند وجود ندارد.
4. حدثنا عبد الواحد بن محمد بن عبدوس العطار (رضی الله عنه) بنیسابور سنة اثنتین و خمسین و ثلاثمائة، قال: حدثنا علی بن محمد بن قتیبة، عن حمدان بن سلیمان النیسابوری، قال:
سألت أبا الحسن علی بن موسی الرضا (علیهما السلام) (بنیسابور) عن قول الله عزوجل: (فمن یرد الله أن یهدیه یشرح صدره للاسلام) قال: من یرد الله أن یهدیه بایمانه فی الدنیا الی جنته و دار کرامته فی الاخرة یشرح صدره للتسلیم لله و الثقة به والسکون الی ما وعده من ثوابه حتی یطمئن الیه، و: یرد أن یضله عن جنته و دار کرامته فی الاخرة لکفره به و عصیانه له فی الدنیا یجعل صدره ضیقا حرجا حتی یشک فی کفره، و یضطرب من اعتقاده قلبه حتی یصیر کأنما یصعد فی السماء کذلک یجعل الله الرجس علی الذین لا یؤمنون.
4. حمدان بن سلیمان نیشابوری می گوید: از امام رضا (علیه السلام) در نیشابور از این سخن خداوند پرسیدم که فرموده است: پس کسی که خداوند می خواهد او هدایت شود، سینه اش را برای تسلیم شدن (در برابر خداوند) می گشاید.(125) آن حضرت فرمودند: کسی که خداوند می خواهد او به واسطه ایمانش در دنیا به سوی بهشت و خانه بزرگی در آخرت هدایت شود، سینه اش را جهت تسلیم شدن و اعتماد و اطمینان جهت وعده های پاداشی، که داده شده است برای خداوند باز می کند تا به او اطمینان پیدا کند و کسی که خداوند می خواهد که او از بهشت و خانه بزرگی در آخرت به خاطر کفر و گناهی که در دنیا مرتکب شده است، گمراه نماید، سینه اش را تنگ و سخت قرار می دهد تا در کفر خود شک کند و قلبش نسبت به اعتقادش شک نماید تا جایی که مثل کسی شود که در آسمان آویزان است، و خداوند چنین پلیدی را بر کسانی که ایمان ندارند، نیز قرار می دهد.

36. باب الرد علی الثنویة و الزنادقة