فهرست کتاب


التوحید (ترجمه کتاب توحید شیخ صدوق پیرامون صفات و نشانه های خداوند متعال)

شیخ صدوق مترجم و شارح:استاد علی اکبر میرزایی‏

22. باب معنی جنب الله عزوجل

22. درباره معنای جنب (اطاعت) الهی

1. حدثنا علی بن أحمد بن محمد بن عمران الدقاق (رحمهم الله): قال: حدثنا محمد ابن جعفر الکوفی، قال: حدثنا موسی بن عمران النخعی الکوفی، عن عمه الحسین بن یزید، عن علی بن الحسین، عمن حدثه، عن عبدالرحمن بن کثیر، عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال:
ان أمیرالمؤمنین (علیه السلام) قال: أنا علم الله، و أنا قلب الله الواعی، و لسان الله الناطق، و عین الله، و جنب الله، و أنا ید الله.
قال مصنف هذا الکتاب (رضی الله عنه): معنی قوله (علیه السلام): و أنا قلب الله الواعی أی أنا القلب الذی جعله الله و عاء لعلمه، و قلبه الی طاعته، و هو قلب مخلوق لله عزوجل کما هو عبد لله عزوجل، و یقال: قلب الله کما یقال: عبدالله و بیت الله و جنة الله و نار الله. و أما قوله: عین الله، فانه یعنی به: الحافظ لدین الله، و قد قال الله عزوجل:
(تجری بأعیننا) أی بحفظنا، و کذلک قوله عزوجل: (و لتصنع علی عینی) معناه علی حفظی.
1. امام صادق (علیه السلام) می فرماید: امیر مؤمنان (علیه السلام) فرمودند: من علم، قلب وسیع، زبان گویا، چشم، اطاعت و دست خداوند هستم.
شیخ صدوق، نویسنده این کتاب می گوید: معنای سخن امام علی (علیه السلام) که فرمود: (من قلب جادار خدا هستم.) این است که من قلبی هستم که خداوند آن را برای خود قرار داده، و به سوی اطاعت از خود دگرگون ساخته است؛ و او قلبی است که برای خداوند آفریده شده است، همان طوری که بنده برای خداوند آفریده شد و گفته می شود: قلب خدا، همان طور که گفته می شود: بنده خدا، خانه خدا، بهشت خدا و آتش (جهنم) خدا. اما سخن آن حضرت که فرمود: (چشم خدا) منظور این است که نگهبان دین خدا می باشند و خداوند فرموده است: با چشمان ما، روان بود. یعنی با نگهبانی ما و همین طور سخن خداوند که فرموده است: به خاطر این که زیر نظر من عمل کنی. یعنی با حفاظت من.
2. حدثنا محمد بن الحسن بن أحمد بن الولید (رحمهم الله) قال: حدثنا الحسین بن الحسن بن أبان، عن الحسین بن سعید، عن النضربن سوید، عن ابن سنان، عن أبی بصیر، عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال:
قال أمیر الؤمنین (علیه السلام) فی خطبته: أنا الهادی، و أنا المهتدی، و أنا أبو الیتامی و المساکین و زوج الأرامل، و أنا ملجأ کل ضیف و مؤمن کل خائف، و أنا قائد المؤمنین الی الجنة، و أنا حبل الله المتین و أنا عروة الله الوثقی و کلمة التقوی، و أنا عین الله و لسانه الصادق ویده، و أنا جنب الله الذی یقول: (أن تقول نفس یا حسرتی علی ما فرطت فی جنب الله) و أنا یدالله المبسوطة علی عباده بالرحمة و المغفرة، و أنا باب حطة، من عرفنی و عرف حقی فقد عرف ربه لأنی وصی نبیه فی أرضه، و حجته علی خلقه، لا ینکر هذا الا راد علی الله و رسوله.
قال مصنف هذا الکتاب (رضی الله عنه): الجنب الطاعة فی لغة العرب، یقال: هذا صغیر فی جنب الله أی فی طاعة الله عزوجل، فمعنی قول أمیرالمؤمنین (علیه السلام): أنا جنب الله أی أنا الذی ولایتی طاعة الله، قال الله عزوجل: أن تقول نفس یا حسرتی علی ما فرطت فی جنب الله أی فی طاعة الله عزوجل.
2. امام صادق (علیه السلام) می فرماید: امیر مؤمنان (علیه السلام) در خطبه خود فرمودند: من هدایت کننده، هدایت شده، پدر یتیمان، نیازمندان، همسر بیوه زنان، پناهگاه هر ضعیف، محل امن هر ترسو هستم. من رئیس مؤمنان به سوی بهشت، ریسمان محکم الهی، پیوند محکم خداوند، سخن پرهیزکاری، چشم خدا، زبان راستگوی او، دست خداوند می باشم و جنب (طاعت) خدایی هستم که می فرماید: این که شخصی بگوید: افسوس که در اطاعت خداوند کوتاهی کردم.(43) و من دست باز خداوند با رحمت و بخشش بر بندگان او و درب توبه هستم.
کسی که مرا و حقم را بشناسد، پروردگار خود را شناخته است، زیرا من جانشین پیامبر او بر روی زمین و حجت خدا هستم و این مسئله را به جز کسی که خدا و رسولش را رد می کند، انکار نخواهد کرد.
(شیخ صدوق، نویسنده این کتاب می نویسد: جنب در زبان عربی به معنای اطاعت است. گفته می شود: این در جنب الهی کم است یعنی در اطاعت خداوند (کم می باشد.) خداوند فرموده است: این که شخصی بگوید: افسوس که در جنب خداوند کوتاهی کردم. یعنی در اطاعت خداوند.

23. باب معنی الحجزة