فهرست کتاب


التوحید (ترجمه کتاب توحید شیخ صدوق پیرامون صفات و نشانه های خداوند متعال)

شیخ صدوق مترجم و شارح:استاد علی اکبر میرزایی‏

16. درباره تفسیر سخن خداوند که فرموده است: خداوند را فراموش کردند، خداوند نیز آنها را فراموش کرد

1. حدثنا محمد بن محمد بن عصام الکلینی (رحمهم الله)، قال: حدثنا محمد بن یعقوب الکلینی، قال: حدثنا علی بن محمد المعروف بعلان، قال: حدثنا أبو حامد عمران بن موسی بن ابراهیم، عن الحسین بن القاسم الرقام، عن القاسم بن مسلم، عن أخیه عبد العزیز بن مسلم، قال:
سألت الرضا علی بن موسی (علیهما السلام) عن قول الله عزوجل: (نسوا الله فنسیهم) فقال: ان الله تبارک و تعالی لا ینسی و لا یسهو، و انما ینسی و یسهو المخلوق المحدث، ألا تسمعه عزوجل یقول: (و ما کان ربک نسیا) و انما یجازی من نسیه و نسی لقاء یومه بأن ینسیهم أنفسهم، کما قال عزوجل: (و لا تکونوا کالذین نسوا الله فأنساهم أنفسهم أولئک هم الفاسقون) وقوله عزوجل: (فالیوم ننساهم کما نسوا لقاء یومهم هذا) أی نترکهم کما ترکوا الاستعداد للقاء یومهم هذا.
قال مصنف هذا الکتاب (رضی الله عنه) قوله: نترکهم أی لا نجعل لهم ثواب من کان یرجو لقاء یومه، لأن الترک لا یجوز علی الله عزوجل، و ما قول الله عزوجل: (و ترکهم فی ظلمات لا یبصرون) أی لم یعاجلهم بالعقوبة و أمهلهم لیتوبوا.
1. عبد العزیزبن مسلم می گوید: از امام رضا (علیه السلام) درباره سخن خداوند پرسیدم که فرموده است: خداوند را فراموش کردند، خداود نیز آنها را فرموش کرد. آن حضرت فرمودند: حقیقتا خداوند فراموش و اشتباه نمی کند و چیزی که آفریده شده و به وجود آمده است، فراموش کرده و اشتباه می کند. مگر نشنیده ای که خداوند می فرماید: پروردگار تو فراموش نمی کند.(28) و منظور کسی است که خدا و روز قیامت را فراموش می کند به طوری که خودش آنها را فراموش می کند، همان طور که خداوند فرموده است: مثل کسانی نباشید که خدا را فراموش کردند، پس خداوند (کاری کرد) که خودشان را (نیز) فراموش کنند. این گروه فاسق هستند.(29) و سخن (دیگر) خداوند که فرموده است: پس امروز آنها را فراموش کردیم، همان طوری که روز قیامت را انکار کردند.(30) یعنی آنها را رها کردیم همان طوری که آماده شدن برای ملاقات روز قیامت را رها کردند.
(شیخ صدوق، نویسنده کتاب می نویسد: این که آمده است: آنها را رها می کنیم یعنی برای آنها ثواب کسی که به روز قیامت امید دارند، قرار نمی دهیم، زیرا رها کردن بر خداوند جایز نمی باشد و اما سخن خداوند که فرموده است: آنها را در تاریکی رها کرد، مگر نمی بینند.(31) یعنی در عذاب آنها عجله نمی کنیم و به آنها فرصت می دهیم تا توبه کنند.

17. باب تفسیر قوله عزوجل: و الأرض جمیعا قبضته یوم القیامة و المساوات مطویات بیمینه

17. درباره تفسیر سخن خداوند که فرموده است: تمام زمین در روز قیامت در قدرت او و آسمان ها پیچیده در دست اوست.

1. حدثنا محمد بن محمد بن عصام الکلینی (رضی الله عنه)، قال: حدثنا محمد بن یعقوب الکلینی، قال: حدثنا علی بن محمد المعروف بعلان الکلینی، قال: حدثنا محمد بن عیسی بن عبید، قال:
سألت أبا الحسن علی بن محمد العسکری (علیهما السلام) علی قول الله عزوجل: (و الأرض جمیعا قبضته یوم القیامة و السماوات مطویات بیمینه) فقال: ذلک تعییر الله تبارک و تعالی لمن شبهه بخلقه، ألا تری أنه، قال: و ما قدروا الله حق قدره و معناه اذ قالوا: ان الأرض جمیعا قبضته یوم القیمة و السموات مطویات بیمینه، کما قال عزوجل: (و ما قدروا الله حق قدره) اذ قالوا: (ما أنزل الله علی بشر من شی ء) ثم نزه عزوجل نفسه عن القبضة و الیمین فقال: سبحانه و تعالی عما یشرکون.
1. محمد بن عیس می گوید: از امام هادی (علیه السلام) درباره سخن خداوند پرسیدم که فرموده است: تمام زمین در روز قیامت در قدرت او و آسمان ها پیچیده در دست اوست.(32)
آن حضرت فرمودند: این سرزنش خداوند از کسی است که او را به یکی از مخلوقاتش تشبیه کرده است. مگر نمی بینی که خداوند فرموده است: خداوند را آن چنان که حقش می باشد، بزرگ نشمردند. و این یعنی تمام زمین در روز قیامت در قدرت او و آسمان ها پیچیده در دست او است. همان طوری که خداوند فرمود: خداوند را آن چنان که حقش می باشد بزرگ نشمردند. زمانی که گفتند: خداوند چیزی را بر انسان ها نفرستاده است.(33) سپس خداوند خود را قدرت و دست پاک شمرده و فرموده است: خداوند منزه و بزرگ تر از آن است که به او شرک می ورزند.
2. حدثنا أحمد بن محمد بن الهیثم العجلی (رحمهم الله) قال: حدثنا أحمد بن یحیی ابن زکریا القطان، قال: حدثنا بکربن عبدالله بن حبیب، قال: حدثنا تمیم بن بهلول، عن أبیه، عن أبی الحسن العبدی، عن سلیمان بن مهران، قال:
سألت أبا عبدالله (علیه السلام) عن قول الله عزوجل: و الأرض جمیعا قبضته یوم القیامة فقال: یعنی ملکه لا یملکها معه أحد، و القبض من الله تبارک و تعالی فی موضع آخر المنع و البسط، منه الاعطاء و التوسیع، کما قال عزوجل: (و الله یقبض و یبسط و الیه ترجعون) یعنی یعطی و یوسع و یمنع و یضیق، و القبض منه عزوجل فی وجه آخر الأخذ و الأخذ فی وجه القبول منه کما قال: (و یأخذ الصدقات) أی یقبلها من أهلها و یثیب علیها، قلت: فقوله عزوجل: (و السماوات مطویات بیمینه؟) قال: الیمین الید، و الید، القدرة و القوة، یقول عزوجل: و السماوات مطویات بقدرته و قوته، سبحانه و تعالی عما یشرکون.
2. سلیمان بن مهران می گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره این آیه پرسیدم که خداوند فرموده است: تمام زمین در روز قیامت در قدرت خداوند است. آن حضرت فرمودند: منظور این است که او پادشاه است و کسی دیگر به همراه خداوند پادشاه نمی باشد و قبض از سوی خداوند در جای دیگر منع و باز کردن است و یکی از بازکردن ها، وسعت دادن می باشد، به طوری که خداوند فرموده است: و خداوند بسته و باز می کند و به سوی او برگردانده می شوند.(34) یعنی می دهد، وسیع می کند، منع می کند و تنگ خواهد کرد، و قبض از سوی خداوند در صورت دیگر گرفتن است و گرفتن در صورتی، پذیرفتن آن است، همان طوری که خداوند فرمود: خداوند صدقات را می گیرد.(35) یعنی صدقه را از اهلش قبول می کند و به آن پاداش می دهد. عرض کردم: پس این فرموده خداوند چیست که فرموده است: و آسمان ها در دست او پیچیده شده است.
آن حضرت فرمودند: منظور از (یمین) دست است و دست به معنای قدرت و قوت می باشد و آسمان ها به قدرت و توان او پیچیده شده اند و خداوند پاک و بالاتر از این است که به او شریک بیاورند.