فهرست کتاب


التوحید (ترجمه کتاب توحید شیخ صدوق پیرامون صفات و نشانه های خداوند متعال)

شیخ صدوق مترجم و شارح:استاد علی اکبر میرزایی‏

13. باب تفسیر قول الله عزوجل: یا ابلیس ما منعک أن تسجد لما خلقت بیدی

13. درباره ی تفسیر سخن خداوند که می فرماید: ای ابلیس! چه چیزی تو را از سجده کردن بر آن چه با دستم آفریده ام، منع کرد.

1. حدثنا علی بن أحمد بن محمد بن عمران الدقاق (رحمهم الله) قال: حدثنا محمد ابن أبی عبدالله الکوفی، قال: حدثنا محمد بن اسماعیل البرمکی، قال: حدثنا الحسین بن الحسن، قال: حدثنا بکر، عن أبی عبدالله البرقی، عن عبدالله بن بحر، عن أبی أیوب الخزاز، عن محمد بن مسلم، قال:
سألت أبا جعفر (علیه السلام) فقلت: قوله عزوجل: (یا ابلیس ما منعک أن تسجد لما خلقت بیدی؟) فقال: الید فی کلام العرب القوة و النعمة، قال: (و اذکر عبدنا داود ذا الأید) و قال: (والسماء بنیناها بأید) أی بقوة و قال: (و أیدهم بروح منه) أی قواهم و یقال: لفلان عندی أیادی کثیرة أی فواضل و احسان، و له عندی ید بیضاء أی نعمة.
1. محمد بن مسلم می گوید: از امام باقر (علیه السلام)، درباره ی این سخن خداوند پرسیدم که می فرماید: ای ابلیس! چه چیزی تو را از سجده کردن بر آن چه با دستم آفریده ام، منع کرد؟ آن حضرت فرمودند: دست، در کلام عرب، به معنای قدرت و نعمت است. خداوند می فرماید: یاد کن بنده ی ما، داوود را که صاحب قدرت بود. و (در آیه ای دیگر) می فرماید: آسمان را با قدرت، بنا کردیم و (باز) می فرماید: آنها را به وسیله ی روحی از او، قدرت دادیم و گفته می شود: نزد من، برای فلانی ایادی فراوانی است یعنی برتری ها و نیکی های زیادی می باشد. (و یا این که گفته می شود:) برای او نزد من، دست بیضاء است یعنی نعت است.
2. حدثنا محمد بن محمد بن عصام الکلینی (رحمهم الله)، قال: حدثنا محمد بن یعقوب الکلینی، قال: حدثنا أحمد بن ادریس، عن أحمد بن محمد بن عیسی، عن علی بن سیف، عن محمد بن عبیدة، قال:
سألت الرضا (علیه السلام) عن قول الله عزوجل لابلیس: ما منعک أن تسجد لما خلقت بیدی أستکبرت؟ قال: یعنی بقدرتی و قوتی.
قال مصنف هذا الکتاب: سمعت بعض مشایخ الشیعة بنیسابور یذکر فی هذه الایة أن الأئمة (علیهما السلام) کانوا یقفون علی قوله: ما منعک أن تسجد لما خلقت ثم یبتدئون بقوله عزوجل: بیدی أیستکبرت أم کنت من العالمین و قال: هذا مثل قول القائل: بسیفی تقاتلنی و برمحی تطاعننی، کأنه یقول عزوجل: بنعمتی قویت علی الاستکبار و العصیان.
2. محمد بن عبید می گوید: از امام رضا (علیه السلام) درباره ی فرموده ی خداوند پرسیدم که به ابلیس می فرماید: چه چیزی تو را از سجده کردن بر آن چه با دستم آفریدم، منع کرد؟ آیا تکبر ورزیدی؟ حضرت فرمودند: منظور از (دستم) یعنی با قدرت و توانم (می باشد.)
(نویسنده ی این کتاب شیخ صدوق قدس سره می گوید: از بعضی بزرگان شیعه در نیشابور شنیدم که درباره ی این آیه می گویند که امامان، در سخن خداوند که می فرماید: چه چیز، تو را از سجده کردن بر آن چه آفریدم، منع کرد؟ توقف کرده اند. سپس این سخن خداوند را می خوانند که: به آن چه با دستم آفریدم، تکبر ورزیدی یا از بزرگ بینان هستی؟ و این سخن مثل سخن کسی است که می گوید: با شمشیرم مرا می کشی و با نیزه ام مرا زخمی می کنی مثل این که خداوند می فرماید: به وسیله ی نعمت من، بر تکبر و نافرمانی قدرت یافتی.

14. باب تفسیر قول الله عزوجل: یوم یکشف عن ساق و یدعون الی السجود