فهرست کتاب


التوحید (ترجمه کتاب توحید شیخ صدوق پیرامون صفات و نشانه های خداوند متعال)

شیخ صدوق مترجم و شارح:استاد علی اکبر میرزایی‏

7. باب أنه - تبارک و تعالی - شی ء

7. درباره این که خداوند، شی ء است.

1. أبی (رحمهم الله) قال: حدثنا سعد بن عبدالله الأشعری، قال: حدثنا أحمد بن محمد ابن خالد، عن محمد بن عیسی، عمن ذکره، قال:
سئل أبو جعفر (علیه السلام) أیجوز أن یقال: ان الله عزوجل شی ء؟ قال: نعم، یخرجه عن الحدین حد التعطیل و حد التشبیه.
1. شخصی از امام باقر (علیه السلام) پرسید که آیا صحیح است گفته شود که خداوند، شی ء است؟ فرمودند: بله! (زیرا) او از دو حدّ (جایگاه) بیرون است. یکی جایگاه تعطیل (که کسی بخواهد به طور کلی خداوند را نفی کند) و دیگر جایگاه تشبیه (که کسی بخواهد، او را به چیزی شبیه کند.)
2. أبی (رحمهم الله) قال: حدثنا علی بن ابراهیم، عن أبیه، عن العباس بن عمرو عن هشام بن الحکم، عن أبی عبدالله (علیه السلام) أنه قال للزندیق حین سأله ما هو؟ قال:
هو شی ء بخلاف الأشیاء، ارجع بقولی: شی ء الی اثبات معنی و أنه شی ء بحقیقة الشیئیة، غیر أنه لا جسم و لا صورة.
2. هشام بن حکم از امام صادق (علیه السلام) روایت می کند که در جواب انسان زندیق (خدانشناسی) که از آن حضرت پرسید، خدا چیست؟ فرمودند: خداوند، شی ء است، اما با دیگر اشیاء فرق می کند. به سخن من که گفتم (شی ء است) به اثبات آن برگرد، که او به معنای واقعی شی ء است، اما جسم و صورت نیست.
3. حدثنا محمد بن الحسن بن أحمد بن الولید (رضی الله عنه)، قال: حدثنا محمد بن الحسن الصفار، عن أحمد بن محمد بن خالد، عن النضر بن سوید، عن یحیی الحلبی، عن ابن مسکان، عن زرارة، قال:
سمعت أبا عبدالله (علیه السلام) یقول: ان الله تبارک و تعالی خلو من خلقه، و خلقه خلو منه و کل ما وقع علیه اسم شی ء ما خلا الله عزوجل فهو مخلوق، و الله خالق کل شی ء، تبارک الذی لیس کمثله شی ء.
3. زراره می گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که می فرمود: خداوند بزرگ، جدای از مخلوقاتش و مخلوقاتش، جدای از او هستند و به هر چیزی، غیر از خداوند، (شی ء) گفته شود، آفریده شده است. ولی خداوند، آفریدگار هر چیزی است و مبارک است کسی که چیزی مثل او نیست.
4. حدثنا حمزة بن محمد العلوی (رحمهم الله) قال: أخبرنا علی بن ابراهیم، عن أبیه، عن ابن أبی عمیر، عن علی بن عطیة، عن خیثمة، عن أبی جعفر (علیه السلام) قال:
ان الله تبارک و تعالی خلو من خلقه، و خلقه خلو منه، و کل ما وقع علیه اسم شی ء ما خلا الله عزوجل فهو مخلوق و الله تعالی خالق کل شی ء.
4. خیثمه، از امام باقر (علیه السلام) نقل می کند که ایشان فرمودند: خداوند، از مخلوقاتش جدا می باشد و مخلوقات خداوند از او جدا هستند و به هر چیزی غیر از خداوند، شی ء گفته شود، آفریده شده است و خداوند، آفریدگار هر چیزی می باشد.
5. حدثنا محمد بن علی ما جیلویه (رحمهم الله) قال: حدثنا علی بن ابراهیم بن هاشم، عن محمد بن عیسی، عن یونس بن عبدالرحمن، عن أبی المغرا، رفعه عن أبی جعفر (علیه السلام) قال: قال:
ان الله تبارک و تعالی خلو من خلقه، و خلقه خلو منه و کل ما وقع علیه اسم شی ء فهو مخلوق ما خلا الله عزوجل.
5. از امام باقر (علیه السلام) نقل شده است که ایشان فرمودند: خداوند، از مخلوقاتش جدا است و مخلوقاتش نیز از او جدا هستند،
و هر چیزی که بر او، شی ء گفته شود، به جز خداوند، آفریده شده اند.
6. حدثنا محمد بن الحسن بن أحمد بن الولید (رضی الله عنه) قال: حدثنا محمد بن الحسن الصفار، عن محمد بن عیسی بن عبید، عن عبدالرحمن بن أبی نجران قال:
سألت أبا جعفر الثانی (علیه السلام) عن التوحید، فقلت: أتوهم شیئا فقال: نعم غیر معقول و لا محدود، فما وقع و همک علیه من شی ء فهو خلافه، لا یشبهه شی ء، و لا تدرکه الأوهام، کیف تدرکه الأوهام و هو خلاف ما یعقل و خلاف ما یتصور فی الأوهام، انما یتوهم شی ء غیر معقول و لا محدود.
6. عبدالرحمن بن ابی نجران می گوید: از ابو جعفر دوم (امام جواد علیه السلام) درباره توحید پرسیدم و عرض کردم: آیا صحیح است که به خداوند، شی ء گفته شود؟ فرمودند: بله! اما در ذهن نمی آید و محدود (هم) نمی شود. پس آن چه تو از شی ء بودن خداوند خیال می کنی، خلاف آن است و چیزی، شبیه خداوند نیست و عقل ها، او را درک نمی کنند و چگونه عقل ها می توانند او را درک کنند، در حالی که برخلاف چیزی است که در عقل می آید و برخلاف آن چیزی است که تصور می شود. پس خداوند چیزی است که در ذهن نمی آید و محدود نمی شود.
7. حدثنا علی بن أحمد بن محمد بن عمران الدقاق (رحمهم الله)، قال: حدثنا محمد ابن أبی عبدالله الکوفی، عن محمد بن اسماعیل البرمکی، عن الحسین بن الحسن عن بکر بن صالح، عن الحسین بن سعید، قال:
سئل أبو جعفر الثانی (علیه السلام) یجوز أن یقال لله: انه شی ء؟ فقال: نعم، یخرجه من الحدین حد التعطیل و حد التشبیه.
7. حسین بن سعید می گوید: از ابو جعفر دوم (امام جواد علیه السلام) سوال شد که آیا صحیح است که به خداوند شی ء گفته شود؟ فرمودند: خداوند، از دو جایگاه خارج است (یعنی دو چیز نمی توان به او نسبت داد.) یکی جایگاه تعطیل (که خداوند را انکار کند) و دیگری جایگاه تشبیه (که خداوند را به چیزی شبیه دانست.)
8. حدثنا جعفر بن محمدبن مسرور (رحمهم الله) قال: حدثنا محمد بن جعفر بن بطة، قال: حدثنی عدة من أصحابنا، عن محمد بن عیسی بن عبید، قال:
قال لی أبو الحسن (علیه السلام): ما تقول اذا قیل لک: أخبرنی عن الله عزوجل شی ء هو أم لا؟ قال فقلت له: قد أتبت الله عزوجل نفسه شیئا حیث یقول: (قل أی شی ء أکبر شهادة قل الله شهید بینی و بینکم) فأقول: انه شی ء لا کالأشیاء، اذ فی نفی الشیئیة عنه ابطاله و نفیه، قال لی: صدقت و أصبت، ثم قال لی الرضا (علیه السلام): للناس فی التوحید ثلاثة مذاهب: نفی، و تشبیه، و اثبات بغیر تشبیه، فمذهب النفی لا یجوز، و مذهب التشبیه لا یجوز لأن الله تبارک وتعالی لا یشبهه شی ء، و السبیل فی الطریقة الثالثة اثبات بلا تشبیه.
8. عیسی بن عبید می گوید: حضرت ابوالحسن (امام رضا علیه السلام) به من فرمودند: اگر گفته شود که مرا از خداوند آگاه کن که آیا شی ء است یا خیر؟ تو چه میگویی؟ عرض کردم: خداوند، برای خود شی ء را ثابت دانسته است، آن جایی که (در قرآن) می فرماید: (ای پیامبر! بگو کدام شی ء در شهادت، بزرگ تر است؟ بگو که خداوند بین من و شما شاهد است.) پس من میگویم: خداوند، شی ء است اما مثل دیگراشیاء نمی باشد. زیرا اگر (به طور کلی) شی ء بودن را از او نفی کنیم (لازمه اش) باطل دانستن و نفی خداوند می باشد.
حضرت امام رضا (علیه السلام) به من فرمودند: راست گفتی و (به منظور واقعی شی ء) رسیدی. سپس فرمودند: مردم، درباره توحید، سه عقیده دارند: نفی (خداوند)، تشبیه (او به چیزی) و ثابت دانستن او، بدون اینکه به چیزی شبیه باشد. عقیده نفی و تشبیه صحیح نیست. زیرا چیزی شبیه خداوند نیست و راه سوم که خداوند بدون این که به چیزی شباهت داشته باشد، راه صحیح است.

8. باب ما جاء فی الرویة